جوان آنلاین: واتیکان پس از دیدار ۴۵ دقیقهای پاپ لئو چهاردهم با مارکو روبیو در رم، بیانیهای کوتاه و حسابشده منتشر کرد که در آن از تعهد مشترک برای تقویت روابط دوجانبه سخن گفته شد، اما برخلاف ادبیات معمول دیپلماسی واتیکان، نشانی از رضایت از سطح روابط یا توافق سیاسی مشخص میان دو طرف دیده نمیشد. همین زبان محتاطانه، از نگاه دیپلماتها و تحلیلگران بهمعنای اذعان غیرمستقیم به تنشهای عمیق میان سریر مقدس و دولت دونالد ترامپ تفسیر شده است.
به گزارش ایرنا، واتیکان در بیانیه خود اعلام کرد که پاپ و وزیر خارجه آمریکا درباره وضعیت جهان و کشورهایی که با جنگ، تنش سیاسی و بحران انسانی روبهرو هستند، تبادل نظر کردند و بر ضرورت کار خستگیناپذیر برای صلح تأکید شد.
در متن منتشرشده از سوی واتیکان، نام ایران و لبنان نیز در میان محورهای گفتوگو آمده است. این بیان کلی نشان میدهد که دیدار روبیو، برخلاف تلاش واشنگتن برای نمایش روابط عادی و قوی با واتیکان، به نتیجهای فراتر از تکرار موضع اخلاقی و دیپلماتیک سریر مقدس درباره صلح نینجامیده است.
تحلیلگران معتقدند که واتیکان با انتخاب این عبارت محتاطانه، عملاً نشان داد که پشت ظاهر دیپلماتیک دیدار، شکافی جدی میان دو طرف وجود دارد که سفر روبیو هم نتوانست آن را بپوشاند. پیتر مارتین، دیپلمات پیشین سفارت آمریکا نزد سریر مقدس، گفته است که متن بیانیه واتیکان نشان میدهد روابط واشنگتن و واتیکان در وضعیت عادی قرار ندارد. آستن آیوری، کارشناس امور واتیکان، نیز معتقد است که تأکید بیانیه بر ضرورت تقویت روابط دوجانبه، خود نشانهای از سردی و فاصله موجود میان دو طرف است.
این نکته از آن جهت مهم است که واتیکان معمولاً در بیانیههای رسمی خود پس از دیدار با مقامهای خارجی، از روابط خوب یا رضایت از مناسبات دوجانبه سخن میگوید. ناظران میگویند که در دیدار همان روز پاپ با دونالد توسک نخستوزیر لهستان، واتیکان از روابط خوب میان دو طرف سخن گفت، اما در بیانیه مربوط به دیدار روبیو چنین عبارتی بهکار نرفت. همین تفاوت در واژگان، به گفته ناظران، در دیپلماسی واتیکان معنا دارد، زیرا در این دستگاه دیپلماتیک، استفاده از هر واژهای حسابشده است.
دیدار روبیو با پاپ لئو چهاردهم در شرایطی انجام شد که روابط واشنگتن و واتیکان بهدلیل حملات لفظی دونالد ترامپ علیه رهبر کاتولیکهای جهان بهشدت متشنج شده است. ترامپ در هفتههای اخیر بارها پاپ را بهدلیل انتقاد از جنگ علیه ایران هدف حمله لفظی قرار داده و کوشیده است موضع ضدجنگ او را به حمایت از برنامه هستهای ایران تعبیر کند؛ حال آنکه واتیکان تأکید دارد موضع پاپ، ادامه آموزه دیرینه کلیسای کاتولیک در مخالفت با جنگ و کشتار غیرنظامیان است. از این منظر، سفر روبیو به واتیکان را نمیتوان نشانهای از تغییر موضع پاپ دانست، بلکه باید آن را تلاش دولت ترامپ برای مدیریت هزینه سیاسی تنش با یکی از مهمترین مراجع اخلاقی جهان مسیحیت ارزیابی کرد.
گاردین در گزارشی نوشت، روبیو که خود کاتولیک است، در سفری دو روزه به ایتالیا و واتیکان کوشید روابط آسیبدیده واشنگتن با سریر مقدس را ترمیم کند. با این حال، نشانههای منتشرشده از دیدار، بیش از آنکه بیانگر آشتی یا توافقی تازه باشد، نشان میدهد که واتیکان حاضر نشده است اختلاف خود را با کاخ سفید درباره جنگ، صلح و مسائل انسانی، زیر زبان دیپلماتیک پنهان کند.
تفاوت روایت آمریکا و واتیکان از دیدار نیز قابل توجه است. سفارت آمریکا نزد سریر مقدس پس از دیدار اعلام کرد که پاپ و روبیو درباره موضوعات مورد علاقه مشترک در نیمکره غربی گفتوگو کردهو روبیو نیز در پیامی بر «شراکت قوی» واشنگتن و واتیکان در زمینه آزادی مذهبی تأکید کرد. اما بیانیه واتیکان نه به نیمکره غربی اشاره کرد و نه آزادی مذهبی را محور اصلی دیدار دانست. این شکاف روایی نشان میدهد که واشنگتن در پی نمایش روابط عادی بوده، اما واتیکان ترجیح داده است با زبانی سردتر و محدودتر، از بزرگنمایی نتایج دیدار پرهیز کند.
واتیکان مراقب روایتسازی واشنگتن
تحلیلگران همچنین به این نکته مهم اشاره میکنند که واتیکان در موارد عادی، محتوای دیدار مستقیم پاپ با مقامهای سیاسی را با جزئیات بازتاب نمیدهد و معمولاً گزارش گفتوگوها را به دیدار مقام مهمان با دیپلماتهای ارشد واتیکان محدود میکند. اما انتشار جزئیات دیدار روبیو با پاپ، احتمالاً بهدلیل توجه گسترده رسانهها و برای جلوگیری از روایتسازی کاخ سفید انجام شد.
این مسئله، با توجه به سابقه حملات لفظی ترامپ علیه پاپ، نشان میدهد که سریر مقدس نسبت به مصادره سیاسی دیدار از سوی واشنگتن حساس بوده است.
این رویکرد زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم سفارت جمهوری اسلامی ایران در واتیکان در جریان جنگ تحمیلی اخیر، تلاش گستردهای برای روشنگری نزد مقامات این نهاد مذهبی انجام داده است. دکتر محمدحسین مختاری سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان در گفتوگویی با ایرنا تأکید کرد که پاپ و مقامات واتیکان در جریان جنایات آمریکا در ایران و پیامدهای انسانی این جنگ قرار گرفتهاند. این موضوع نشان میدهد که دستگاه دیپلماسی ایران، روایت انسانی و واقعی جنگ را مستقیماً به یکی از مهمترین مراکز دینی و اخلاقی جهان منتقل کرده است.
از این منظر، پاپ لئو چهاردهم در دیدار با روبیو با ذهنی خالی و صرفاً در چارچوب تشریفات دیپلماتیک وارد گفتوگو نشده است. وی به روایت دکتر مختاری، تصاویر شهدای جنگ تحمیلی از جمله دانشآموزان معصوم میناب را دیده، مکاتبات خانوادههای شهدا را مطالعه کرده و تحت تاثیر قرار گرفته است. همین مسئله توضیح دهد که چرا بیانیه واتیکان، بهجای همسویی با روایت سیاسی واشنگتن، بر صلح، بحرانهای انسانی و ضرورت آرامسازی تنشها تمرکز داشت.
سفر روبیو البته برای دولت ترامپ اهمیت نمادین داشت. رئیسجمهوری آمریکا که پس از جنگ علیه ایران با انتقادهای فزاینده در اروپا، محافل مذهبی و حتی بخشی از جامعه مسیحیان روبهرو شده است، نیاز داشت نشان دهد که شکاف با واتیکان قابل مهار است. اما نتیجه عملی سفر، دستکم بر اساس بیانیه رسمی واتیکان و برداشت رسانههای غربی، چنین تصویری ارائه نکرد. پاپ موضع خود را تغییر نداد، واتیکان از ادبیات رضایتآمیز استفاده نکرد و واشنگتن نتوانست دیدار را بهعنوان نقطه عطفی در ترمیم روابط معرفی کند.
در واقع، مهمترین پیام این دیدار نه در لبخندهای دیپلماتیک و تبادل هدایا، بلکه در سکوتها و واژههای حذفشده از بیانیه واتیکان نهفته بود. وقتی سریر مقدس به جای ابراز رضایت از روابط، از تقویت آن سخن میگوید، این یعنی در پشت پرده تشریفات، اختلافی جدی باقی مانده است. این اختلاف نیز صرفاً شخصی یا لفظی نیست، بلکه به دو نگاه متفاوت درباره جنگ، صلح، مهاجرت، حقوق انسانی و نقش دین در برابر قدرت سیاسی بازمیگردد.
بنابراین، دیدار روبیو و پاپ را باید بیش از آنکه رویدادی برای ترمیم شکاف بدانیم، تلاشی از سوی واشنگتن برای مهار تبعات سیاسی و اخلاقی جنگ علیه ایران ارزیابی کرد. بیانیه واتیکان نشان داد که سریر مقدس حاضر نیست با یک دیدار دیپلماتیک، از موضع خود درباره ضرورت صلح فاصله بگیرد یا تنش با کاخ سفید را پایانیافته جلوه دهد. سفر انجام شد و گفتوگو صورت گرفت، اما واتیکان از موضع خود عقب ننشست و شکاف با واشنگتن بر سر جنگ علیه ایران همچنان پابرجا ماند.
