جوان آنلاین: تا همین چندماه قبل یکی از معضلات دانشجویان ارشد و دکتری، نوشتن مقالههای علمی بود. اقدامی که در نگاه اول، بسیاری مفید و مثمر ثمر است، اما نه وقتی خوب میدانیم بالای ۹۰ و چند درصد از این مقالهها توسط خود این افراد به رشته تحریر در نمیآید و این مقالهنویسی به بازار سیاه برای دلالان تبدیل شدهاست. هر چند با باز شدن پای هوش مصنوعی، هزینه دانشجویان برای نوشتن مقالههای علمی پایان آمده، اما باز هم کمتر دانشجویی خود برای عبور از این خان سخت و دشوار، شخصاً دست به قلم میشد. امروز اما، شرایط دشواری که جنگ تحمیل شده به کشور ایجاد کرده، باعث شده تا آقایان مسئول به بازنگری مقوله مقالههای علمی بپردازند و تأکید کنند که دیگر برای گرفتن مدرک یا نمره نیازی به دادن مقالههای علمی نیست. اینجاست که باید گفت «عدو شود سبب خیر».
شاید هرگز فکر نمیکردیم تجاوز دشمن بتواند باعث یک تغییر مثبت در سطح آموزش عالی کشور شود، اما تصمیم موقتی که در این شرایط گرفته شده را میتوان به فال نیک گرفت. تصمیمی که میتواند گام نخست برای برچیدن داستان مقالههای پولی، قرضی و حتی غیرعلمی باشد.
آنها که این مقالهها از زیر دستشان رد میشود، خوب میدانند که چند درصد دانشجویان شخصاً اقدام به نوشتن آن میکنند، اما اینکه چرا تا به امروز، چشم بر آن بسته و گامی برای تغییر برنداشته بودند، جای تعجب دارد. هر چند که ماهی را هر زمان از آب بگیری، تازه است و حتی امروز هم میتوان خشنود بود از تصمیمی که جامعه آموزش برای دانشجویان گرفته است. دانشجویانی که دیگر لازم نیست اضافه کاری کنند، آن هم اضافه کاری که هیچ ثمری ندارد و صرفاً برای آنها هزینه است و بس، اما بیتردید باید جایگزین مناسب برای این داستان حذفشده گرفت. حذف مقالهنویسی اقدام قابل تقدیری است، اما باید جایگزینی برای آن درنظر گرفته شود، ولی جایگزینی که بتواند سودی در پی داشته باشد، چه برای دانشجویان چه برای جامعه علمی کشور.
حذف الزام ارائه مقالهنویسی
چندی پیش، حسین سیمایی صراف، وزیر علوم در نشست مشترک با اعضای کمیسیون آموزش و هیئترئیسه مجلس شورای اسلامی از ضرورت انعطافپذیری در مقررات آموزشی و تسهیل شرایط دفاع برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در شرایط فعلی کشور خبر داد.
سیمایی صراف در این رابطه گفت: «تسهیل مقررات آموزشی از جمله اجازه دفاع از پایاننامه و رسالههای تحصیلات تکمیلی بدون الزام به ارائه مقاله از جمله اقداماتی است که برای کاهش فشار بر دانشجویان در این شرایط اتخاذ شده است.»
پیشتر، ارائه مقاله یکی از پیششرطهای دفاع بود و دانشجویان را وادار به گذر از مسیری طولانی و پرهزینه میکرد، مسیری که اغلب با دلالی و بازار سیاه همراه بود. حالا دیگر الزامی به عبور دانشجویان تحصیلات تکمیلی از این مسیر پرچالش و پرایراد نیست.
از دلالی تا گروگانگیری علمی
سالیان سال است که دانشجویان تحصیلات تکمیلی، مجبور میشدند برای عبور از مسیر دفاع پایاننامه، به راهکارهایی دست بزنند که اسمش را هر چیزی میشود گذاشت جز علم و دانش! صحبتهای دانشجویان و گزارشهای منتشر شده در رسانههای مختلف نشان میدهد که بسیاری برای گرفتن مدرک ارشد و دکتری مجبور به خرید مقاله یا استفاده از خدمات دلالان علمی میشدند.
آقای موسوی که دانشجوی دکترای فیزیک بود و اکنون فارغالتحصیل شده است در این رابطه میگوید: «مقالهنویسی در دانشگاه ما توسط هر کسی انجام میشد به جز دانشجو! اصلا مقالهنویسی تبدیل به شغل شده و بازار پررونقی هم دارد. عدهای هستند که در ازای نوشتن مقاله از دانشجویان پول میگیرند. در آن زمان احساس من به جای تلاش برای کسب علم، صرفاً خرج پول بود برای گرفتن مدرک.»
خانم کریمی نیز که دانشجوی کارشناسی ارشد ادبیات بوده، درباره تجربه خود از بازار مقالهنویسی میگوید: «برخی اساتید میگفتند باید اسمشان روی مقاله باشد، حتی وقتی هیچ کاری برای نوشتن آن نکرده بودند! انگار مقالهها ابزاری برای فشار و گروگانگیری دانشجو بود و نه چیز دیگر!»
فرصت برای نوآوری
اکنون وزارت علوم با حذف الزام ارائه مقاله برای دفاع پایاننامه، رسماً فشار بیدلیل بر دانشجویان را کاهش داده است. این وزارتخانه به خوبی دریافته که با ورود هوش مصنوعی، نوشتن مقالههای علمی برای دفاع از ارشد و دکتری دیگر کار دشواری نیست، چراکه ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند بخش زیادی از مسیر را انجام دهند و دانشجو حتی بدون تسلط کامل بر محتوا، میتواند چندین مقاله تولید کند، بنابراین دیگر معیاری مانند تعداد مقاله، نمیتواند سنجش دقیقی از توانایی علمی دانشجو باشد، بلکه باید معیار اصلی نوآوری، خلاقیت و توانایی علمی واقعی او باشد.
این فرصت، (یعنی حذف الزام ارائه مقاله) میتواند نقطه شروعی برای اصلاح سنجش علمی در دانشگاهها شود، گامی که دانشجویان را به سمت پژوهشهای کاربردی، نوآوری و تولید دانش واقعی سوق میدهد و پایاننامهها را از ابزاری برای گذر از مقررات به مبنای واقعی رشد علمی دانشجو و استاد تبدیل میسازد. فرصتی که اگر از آن، درست استفاده شود، میتواند دانشگاههای ایران را همگام با جریان جهانی علم و دانش قرار دهد.
