جوان آنلاین: جنگها همیشه با خسارت همراه بودند. امروز با پیشرفت سلاحها و تجهیزات نظامی، تخریب جنگها بیشتر شده تا جایی که دیگر فقط جان انسانها را نمیگیرد، بلکه طبیعت و زندگی آیندگان را به نابودی میکشاند. دیگر با هر جنگی که به راه میافتد، خاک، آب و حتی هوا هم آلوده میشود و آسیب میبیند. آسیبای که عمدتاً غیرقابل بازگشت و جبران است.
در جنگ تحمیلی سوم، زیستبوم ایران آسیب زیادی متحمل شد. این جنگ، هم جان انسانها را گرفت و هم به طبیعت خسارت زد. سازمان حفاظت محیطزیست کشور طی گزارشی، ابعاد مختلف این بحران را از زوایای گوناگون بررسی کرده است. آنچه در این گزارش، بیشتر از همه توجه را به خود جلب میکند، نه تخریب زیرساختها و صنایع، بلکه تأثیرات بلندمدت این جنگ روی محیطزیست و زیستبوم ایران و به طور کلی جهان است.
از انفجار مخازن نفت در تهران و البرز گرفته تا تخریب مناطق حفاظتشده، اینها بخشی از آثار و تبعات جنگ بر محیطزیست ایران بوده است. یکی از مهمترین آسیبها، انتشار میلیونها تن دیاکسیدکربن به جو زمین است که تأثیرش نه فقط در ایران، بلکه بر اقلیم جهانی نیز خواهد بود. در واقع، تنها در دو هفته ابتدایی جنگ، حجم انتشار گازهای گلخانهای به اندازه ردپای کربن ۶۰ کشور دنیا بوده است! این آلودگیها نه تنها به صورت موقت در هوا معلق هستند، بلکه در طول زمان به مشکل بزرگی برای سلامت عمومی و وضعیت اقلیمی تبدیل خواهند شد.
مناطق حفاظتشده و زیستگاههای طبیعی نیز از این حملات بینصیب نماندند. بسیاری از زیستگاههای حساس در استانهایی مانند هرمزگان، فارس و حتی تهران به شدت آسیب دیدند. این مناطق که به عنوان «رئاتها» شناخته میشوند، خانه بسیاری از گونههای نادر و در خطر انقراض هستند و تخریب آنها، نه فقط برای طبیعت ایران، بلکه برای تنوع زیستی جهان نیز خطرناک است. بدتر آنکه، بازسازیشان نیاز به زمانی طولانی و منابع قابل توجه دارد.
یکی دیگر از آسیبهای بزرگ، آلودگیهای شیمیایی و انتشار مواد سمی است که در پی این حملات در جو پخش شدند. مواد خطرناکی که هم بر کیفیت هوا تأثیر میگذارند و هم از طریق خاک و آب به محیط زیست نفوذ و آلودهاش میکنند. این آلودگی ناشی از این مواد شاید در کوتاهمدت و بلافاصله به چشم نیاید، اما در درازمدت آثار آن به وضوح نمایان میشود.
نگرانکنندهترین موضوع، اما واکنش بسیار ضعیف جوامع بینالمللی به بحرانهای زیستمحیطی جنگ است. عمدتاً، جامعه جهانی بر فاجعههای انسانی جنگ متمرکز میشود و تأثیرات زیستمحیطی آن را کمتر مورد بررسی و پیگیری قرار میدهد. این در حالی است که خسارتهای زیستمحیطی، گاه به قدری گسترده و غیرقابل جبران هستند که زندگی انسانها و دیگر موجودات زنده در سالهای آینده را تحت تأثیر قرار میدهد؛ و این بیتوجهی متأسفانه در جنگ تحمیلی سوم به شدت محسوس بوده است.
درست است که جنگها و بحرانهای انسانی، همیشه در تاریخ بشر وجود داشتند، اما نباید طبیعت و محیطزیست در سایه بیتوجهیهای جنگی قربانی شوند. امروز بیش از هر زمان دیگری، به دیپلماسی محیطزیستی نیاز داریم. به اینکه نسبت به خسارات متحمل شده در زیستبوم از سوی جنگها حساسیت بیشتری به خرج دهیم.
بدون شک، حفاظت از محیطزیست تنها مربوط به امروز نمیشود، بلکه موضوعی است که به آینده، آیندگان و نسلهای بعدی ارتباط دارد. این موضوع به تمام موجودات زندهای که در این سیاره زیست میکنند، مربوط میشود، چراکه تخریب طبیعت ناشی از جنگهای بیرحمانه، بهطور زنجیروار تمام کره زمین را تهدید میکند. حال در چنین شرایطی باید پرسید که چرا جامعه جهانی و نهادهای بینالمللی در برابر این فجایع ساکت ماندهاند؟!
