جوان آنلاین: بر اساس اعلام متصدیان دارویی در میان چند هزار قلم دارویی موجود در کشور، «سرم» تنها حدود ۲ درصد از بازار مصرف را به خود اختصاص داده، اما روند مصرف آن طی ماه های اخیر به شکل قابل توجهی افزایش یافته است؛ به طوری وزیر بهداشت از افزایش بی رویه و بدون توجیه علمی برخی داروها به ویژه سرم در کشور انتقاد کرد و از افزایش مصرف ماهانه سرم در کشور از ۱۳ میلیون به ۲۳ میلیون خبر داده و گفته که سرم در حال حاضر در صدر مصرف داروها قرار دارد.
تأکید بر تدوین دقیق راهنماهای بالینی
دکتر رضا ملک زاده، از انجمن گوارش و کبد ایران با اشاره به ضرورت تدوین سیاست های علمی برای مصرف منطقی دارو در این جلسه، اظهار داشت: جلسه ای با حضور وزیر بهداشت برگزار شد تا بتوانیم چارچوب های لازم برای مصرف منطقی داروها را تدوین کنیم و انجمن های علمی نیز آمادگی خود را برای تهیه راهنماهای بالینی دقیق اعلام کرده اند.
وی با ارائه مثالی از مصرف سرم افزود: در مواردی مانند سرماخوردگی، به جرأت می توان گفت که حدود ۹۰ درصد مصرف سرم، غیرضروری است و بیماران نیازی به دریافت آن ندارند. در شرایطی که کشور با محدودیت هایی در تأمین مواد اولیه دارویی مواجه است، تدوین دقیق گایدلاین ها(راهنماهای بالینی) و الزام بیمه ها به تبعیت از آن ها اهمیت دوچندان پیدا می کند.
وزیر اسبق بهداشت همچنین با اشاره به وضعیت خدمات سلامت در کشور تأکید کرد: از نظر دسترسی به خدمات پزشکی، اعم از پزشک عمومی و متخصص و همچنین قیمت داروها، شرایط ایران در بسیاری موارد از برخی کشورهای توسعه یافته مانند کانادا و انگلیس مناسب تر است و لازم است با مصرف صحیح دارو، از این ظرفیت به درستی استفاده شود.
نهادینه سازی گایدلاین ها؛ حلقه مفقوده نظام سلامت
دکتر حسن ابوالقاسمی، رییس انجمن خون و سرطان کودکان ایران نیز نقش انجمن های علمی را در آموزش و هدایت نظام درمانی بسیار مهم دانست و گفت: بخشی از آموزش کادر درمان و اعضای هیئت علمی از مسیر انجمن های علمی عبور می کند، بنابراین این انجمن ها نقش کلیدی در اصلاح الگوی مصرف دارو دارند.
وی با تأکید بر اینکه تدوین راهنماهای بالینی به تنهایی کافی نیست، افزود: نهادینه سازی این راهنماها اهمیت به مراتب بیشتری دارد. صرف نوشتن یک گایدلاین کار دشواری نیست، اما اجرای آن در نظام آموزشی و درمانی نیازمند برنامه ریزی، آموزش مستمر و سرمایه گذاری است.
دکتر ابوالقاسمی در ادامه به موضوع فرهنگ سازی عمومی اشاره کرد و گفت: باید باورهای نادرست در جامعه اصلاح شود؛ از جمله اصرار بیماران برای دریافت سرم یا آنتی بیوتیک. همچنین جامعه پزشکی نیز باید به تجویز داروها بر اساس راهنماهای بالینی ابلاغی، توجه کنند.
وی همچنین با اشاره به ضرورت حمایت از تولید داخلی دارو افزود: برای کاهش هزینه ها باید از تولید داخل حمایت شود و یکی از موانع این مسیر، وجود ارز چندنرخی است که امکان رقابت را برای تولیدکنندگان داخلی دشوار می کند. بیمه ها عمدتاً نقش پرداخت کننده دارند و در حوزه مدیریت مصرف دارو سرمایه گذاری نمی کنند، در حالی که با صرف هزینه در آموزش و پیشگیری می توان صرفه جویی قابل توجهی در منابع ایجاد کرد.
ضرورت پایبندی به اصول علمی و کاهش تجویزهای غیرضروری
دکتر علیرضا استقامتی، رییس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به محدودیت های منابع ارزی و ریالی کشور، اظهار داشت: در شرایط فعلی، مدیریت منابع و استفاده بهینه از امکانات موجود یک ضرورت است و این موضوع در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی اهمیت بیشتری دارد. تجویز دارو و تجهیزات باید مبتنی بر اصول علمی و راهنماهای بالینی بومی باشد، چرا که در بسیاری از موارد، این اصول رعایت نمی شود و شاهد تجویزهای غیرضروری هستیم.
وی با تأکید بر اینکه هدف، صرفه جویی افراطی نیست، تصریح کرد: هدف اصلی، جلوگیری از هدررفت منابع و مصرف نامناسب داروهاست تا بتوانیم خدمات ضروری را به بیماران ارائه دهیم. وزارت بهداشت، بیمه ها، سازمان نظام پزشکی و سایر نهادهای مرتبط باید در قالب یک سازوکار مشترک، زمینه اجرای این راهنماها را فراهم کنند.
افزایش هزینه ها و سهم بالای پرداخت از جیب مردم
در این نشست اعلام شد که بازار مصرف دارو در کشور در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۰۰ همت بوده که ۶۵ تا ۷۰ درصد آن در بخش سرپایی از جیب مردم پرداخت شده است. همچنین پیش بینی ها نشان می دهد در صورت تداوم روند فعلی و عدم اصلاح الگوی مصرف، این رقم در سال جاری به بیش از ۷۰۰ همت در بخش دارو خواهد رسید و مجموع بازار دارو، ملزومات مصرفی و تجهیزات پزشکی به ۱۰۰۰ تا ۱۱۰۰ همت افزایش می یابد.
نقش گایدلاین ها و بیمه ها در کنترل هزینه ها
بر اساس مباحث مطرح شده، در بسیاری از کشورهای دنیا، تدوین و اجرای راهنماهای بالینی برای پوشش بیمه ای، علاوه بر توجه به اهمیت بیماری ها، بر اساس اثربخشی و هزینه اثربخشی داروها انجام می شود. در این راستا، همکاری نزدیک انجمن های علمی، بوردهای تخصصی و معاونت های وزارت بهداشت در تدوین و اجرای گایدلاین ها، می تواند منجر به منطقی شدن تجویز و مصرف دارو شود. پیش از مصرف منطقی، باید به تجویز منطقی دارو توجه شود؛ به این معنا که دارو تنها در صورت وجود اندیکاسیون، تجویز شود. همچنین نقش بیمه ها به عنوان ضامن اجرای گایدلاین ها در کنترل تجویز دارو، از جمله محورهای مهم این نشست بود.
فرهنگ سازی و نظارت؛ دو بازوی مکمل
در کنار اجرای راهنماهای بالینی، بر ضرورت فرهنگ سازی در جامعه برای اصلاح الگوی مصرف دارو، به ویژه در حوزه سرم و آنتی بیوتیک ها تأکید شد. از سوی دیگر، لزوم تشدید نظارت بر فروش دارو بدون نسخه در داروخانهها و ایجاد سازوکارهای کنترلی در مراکز درمانی مورد توجه قرار گرفت. در همین راستا پیشنهاد شد که تیم های کوچک در بیمارستان ها به صورت هفتگی، تجویز داروها و به ویژه آنتی بیوتیک ها را به صورت تصادفی بررسی کرده و بر پرونده بیماران نظارت داشته باشند.
بنابر اعلام وبدا، نشست اخیر وزارت بهداشت را میتوان گامی مهم و اولیه در جهت اصلاح ساختار تجویز و مصرف دارو در کشور دانست؛ مسیری که تحقق آن نیازمند هم افزایی میان پزشکان، انجمن های علمی، بیمه ها و همچنین همراهی مردم است. کارشناسان معتقدند بدون اجرای دقیق راهنماهای بالینی، تقویت نظارت و اصلاح فرهنگ مصرف، روند رو به رشد هزینه های دارویی ادامه خواهد داشت و فشار بیشتری به نظام سلامت و مردم وارد خواهد شد.
منبع ایسنا
