جوان آنلاین: بازار خودرو این روزها وضعیتی ناپایدار و تا حدی متناقض دارد که در آن رشد قیمتها بیش از آنکه ریشه در واقعیت تولید و هزینهها داشته باشد، بازتاب رفتارهای واسطهای و انتظارات هیجانی است. به ادعای انجمن خودروسازان ایران، «خودروسازان تاکنون افزایشی در قیمتها اعمال نکردهاند». با این حال، شکاف میان قیمتهای اعلامی در بازار و واقعیت معاملات، موجب شکلگیری فضایی شده که مصرفکننده در آن با ابهام و بیاعتمادی مواجه است. در چنین شرایطی، نقش سیاستگذاری، نظارت و شفافسازی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند تا از تعمیق فاصله میان عرضه و تقاضای واقعی جلوگیری و مسیر بازار به سمت تعادل شود.
وضعیت بازار خودرو نشان میدهد افزایش قیمتهایی که در فضای عمومی و بهویژه در آگهیهای فروش مشاهده میشود، الزاماً بیانگر تغییر واقعی در سطح معاملات نیست و بررسی دادهها و رفتار بازیگران بازار حاکی از آن است که بخش قابل توجهی از این افزایشها از سوی واسطهها و فعالان غیرمولد شکل گرفته و به نوعی به بازار القا شده است. این در حالی است که در سطح تولید، خودروسازان مدعی هستند همچنان بر مبنای نرخهای قبلی فعالیت میکنند و تغییر محسوسی در قیمتهای کارخانهای ایجاد نشده است. این وضعیت زمانی پیچیدهتر میشود که انتظارات تورمی و اخبار غیررسمی درباره کمبود مواد اولیه به بازار تزریق میشود، به طوری که اخیراً برخی فعالان بازار با استناد به آسیبهای واردشده به زیرساختهای صنعتی و احتمال کاهش عرضه فولاد، اقدام به افزایش قیمت خودرو کردهاند. این در حالی است که دادههای موجود از تداوم عرضه مواد اولیه حکایت دارد و نشانهای از اختلال جدی در زنجیره تأمین مشاهده نمیشود. در چنین فضایی، یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر قیمتها، شکلگیری انتظارات ذهنی در میان خریداران و فروشندگان است، به طوری که وقتی «تصور» کمبود در بازار تقویت میشود، حتی بدون کاهش واقعی عرضه، قیمتها مسیر صعودی پیدا میکند. این پدیده که در اقتصاد به عنوان «تورم انتظاری» شناخته میشود، میتواند بدون پشتوانه واقعی، بازار را دچار التهاب کند.
تداوم تأمین مواد اولیه
بررسی وضعیت تأمین مواد اولیه نشان میدهد نگرانیها در این بخش تا حد زیادی کاهش یافته است. برنامهریزیهای انجام شده برای تأمین ورق فولادی مورد نیاز خودروسازان، موجب شده است جریان تولید بدون وقفه ادامه پیدا کند. بر اساس آمارهای موجود، فقط در یک نوبت عرضه، ۱۶۰هزار تن ورق فولادی وارد بازار شد که از این میزان ۹۰هزار تن به فروش رسید. این حجم از عرضه به ما میگوید ظرفیت تولید و توزیع در این بخش مناسب است.
علاوه بر فولاد، مواد پتروشیمی نیز به عنوان یکی از اجزای کلیدی در تولید خودرو، در وضعیت نسبتاً پایداری قرار دارد. برای تولید هر خودرو بین ۵۰ تا ۶۰کیلوگرم مواد پتروشیمی مصرف میشود و تأمین این میزان، نقش مهمی در حفظ تیراژ تولید دارد. هماهنگیهای انجامشده در این حوزه موجب شده است نگرانی از بابت کمبود این مواد نیز کاهش یابد.
در کنار این موارد، تسهیل فرایندهای گمرکی و کاهش موانع ثبت سفارش نیز به بهبود شرایط کمک کرده است، به طوری که تسریع در ترخیص کالا و رفع موانع اداری، امکان دسترسی سریعتر تولیدکنندگان به مواد اولیه را فراهم و از ایجاد وقفه در خطوط تولید جلوگیری کرده است.
نقش واسطهها در التهاب بازار
یکی از مهمترین عوامل ایجاد نوسان در بازار خودرو، فعالیت واسطهها و دلالان است. این گروه با استفاده از فضای مبهم و انتشار آگهیهای با قیمتهای غیرواقعی، سعی در جهتدهی به بازار دارند. نکته قابل توجه این است که بسیاری از این قیمتها به معاملات واقعی منجر نمیشود و بیشتر جنبه روانی دارد.
در واقع، فاصله میان قیمتهای اعلامی و قیمتهای معاملاتی، نشاندهنده شکاف میان واقعیت و تصویرسازی در بازار است و این شکاف باعث میشود مصرفکننده با اطلاعات نادرست مواجه و تصمیمگیری برای خرید یا فروش با دشواری همراه شود.
از سوی دیگر، برخی فروشندگان نیز تحت تأثیر این فضای روانی، قیمتهای خود را افزایش میدهند. این رفتار زنجیرهای موجب میشود حتی بدون تغییر در هزینههای تولید، قیمتها در بازار رشد کند. در چنین شرایطی، نبود شفافیت اطلاعاتی، زمینه را برای سوءاستفاده فراهم میکند.
فرجام سیاستهای نظارتی
با توجه به تداوم عرضه مواد اولیه و نبود تغییر در قیمتهای کارخانهای، انتظار میرود روند فعلی قیمتها در بازار پایدار نباشد چراکه افزایش عرضه فولاد در بورس کالا و استمرار این روند، میتواند به تعدیل قیمتها در بازار منجر شود و طبعاً هرگاه عرضه مواد اولیه افزایش مییابد، قیمتها در بازار نیز به سمت کاهش حرکت میکنند.
در این میان، نقش نهادهای نظارتی در کنترل بازار اهمیت ویژهای دارد چراکه رصد مستمر بازار و برخورد با گرانفروشی، میتواند از تشدید نوسانات جلوگیری کند. همچنین اطلاعرسانی دقیق و بموقع درباره وضعیت تولید و تأمین مواد اولیه، میتواند از شکلگیری انتظارات نادرست در بازار جلوگیری کند.
در کنار اقدامات نظارتی، افزایش شفافیت در معاملات نیز ضروری است. ایجاد بسترهایی برای اعلام قیمتهای واقعی و ثبت معاملات، میتواند به کاهش فاصله میان قیمتهای اعلامی و واقعی کمک کند. این اقدام نه تنها به نفع مصرفکننده است، بلکه به تعادل بازار نیز کمک میکند.
در نهایت، آنچه بیش از همه اهمیت دارد، بازگشت اعتماد به بازار است و اعتماد به بازار خودرو زمانی شکل میگیرد که اطلاعات دقیق، شفاف و قابل اتکا در اختیار فعالان بازار قرار گیرد. در چنین شرایطی، رفتارهای هیجانی کاهش مییابد و بازار به سمت ثبات حرکت میکند.
