جوان آنلاین: تنگه هرمز، این گذرگاه آبی حیاتی در نقطه تلاقی خلیج فارس و دریای عمان، با وجود اینکه تنها حدود ۷.۹ درصد از تجارت دریایی جهان را در بر میگیرد، همچنان یکی از مهمترین گلوگاههای جهان محسوب میشود؛ موضوعی که آمار خام حجم کالاها نمیتواند به تنهایی توضیح دهد.
دادههای تازه منتشرشده از مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) نشان میدهد که سهم هرمز از تجارت دریایی در مقایسه با سایر گلوگاههای مهم جهان بسیار کمتر است، اما تأثیر اقتصادی و امنیتی آن به مراتب بیشتر است.
آمار تجارت جهانی و تنگهها
بر اساس گزارش CSIS، سهم تنگهها و مسیرهای دریایی از تجارت جهانی به این صورت است:
تنگه مالاکا: ۲۱.۶ ٪
تنگه تایوان: ۲۱.۲ ٪
تنگه جبلالطارق: ۱۸.۱ ٪
کانال سوئز: ۱۶.۴ ٪
تنگه هرمز: ۷.۹ ٪
این اعداد نشان میدهد که از منظر حجم کالاهای جابهجا شده، هرمز در ردههای پایینتر قرار دارد.
اما چرا اهمیت هرمز بیشتر است؟
تحلیل منتشرشده در وبسایت CSIS میگوید: همه تجارتها یکسان نیستند. برخلاف گلوگاههایی مانند مالاکا که سهم بیشتری در حجم تجارت دریایی دارند، تنگه هرمز میزبان بخش بزرگی از صادرات نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان است — محصولاتی که نقش تعیینکنندهای در بازارهای انرژی جهانی ایفا میکنند.
نفت و گاز؛ چرا هرمز تعیینکننده است؟
کارشناسان مرکز CSIS تأکید دارند:
۱- نفت و گاز جزو کالاهای تعیینکننده قیمت هستند: یعنی حتی اختلالات کوچک در جریان آنها میتواند باعث افزایش چشمگیر قیمتها در بازار جهانی شود.
۲- هزینه و محدودیت مسیرهای جایگزین: برای بسیاری از این جریانهای انرژی، در کوتاهمدت و میانمدت، مسیر جایگزینی وجود ندارد، یا اگر هم باشد بسیار طولانی، پرهزینه یا با محدودیت ظرفیت همراه است.
۳- آسیبپذیری بازارهای جهانی: تکیه اقتصادهای صنعتی و در حال توسعه بر واردات انرژی، باعث میشود که هر اخلالی در هرمز، اثر موجی در زنجیره عرضه و قیمت جهانی به بار آورد.
به بیان دیگر، اگرچه از نظر حجم، مالاکا کالاهای بیشتری جابهجا میکند، اما هرمز کالاهای استراتژیکتری را منتقل میکند که تعیینکننده ثبات بازار انرژی هستند.
پیامدهای اختلال در هرمز بر بازار جهانی
کارشناسان اقتصادی بارها تأکید کردهاند که حتی تهدید به مسدود شدن هرمز میتواند بازار جهانی انرژی را دچار بیثباتی کند؛ چرا که حجم بسیار زیادی از نفت خام صادراتی کشورهای خلیج فارس از جمله عربستان، امارات، کویت و عراق از این گذرگاه عبور میکند.
این وضعیت باعث شده تا سیاستگذاران و تحلیلگران بازار انرژی، تنگه هرمز را نه صرفاً بهعنوان یک مسیر تجاری، بلکه بهعنوان شادابیبخش اصلی عرضه انرژی بازار جهانی تلقی کنند.
اگرچه تنگه هرمز سهمی کمتر از تجارت دریایی جهانی دارد، اما:
۱- نفت و گاز از مهمترین کالاهای تأثیرگذار در اقتصاد جهان هستند،
۲- بخش قابلتوجهی از این کالاها از هرمز عبور میکند،
۳- و اختلال در این مسیر، فراتر از حجم، میتواند قیمت و امنیت انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.
به همین دلیل، تنگه هرمز نه تنها یک گلوگاه تجاری، بلکه یکی از کلیدیترین موازنههای ژئواقتصاد انرژی در جهان است.
