جوان آنلاین: ۳۹ روز جنگ ایران با امریکا و اسرائیل نه تنها موازنه نظامی خاورمیانه را دگرگون کرد، بلکه زلزلهای بزرگ به پیوند پنجاهساله «نفت در برابر دلار» وارد کرد. امارات متحده عربی زیر منگنه قطع داد و ستدهای نفتی به واشینگتن هشدار داده در صورت عدم تأمین خط اعتباری دلاری، فروش نفت خود را به یوان چین آغاز خواهد کرد. همزمان، عربستان سعودی در تماسی مستقیم با شی جین پینگ، مقدمات قیمتگذاری بخشی از نفت خود را بر اساس یوان فراهم ساخته است. با کاهش تاریخی مبادلات دلاری، به نظر میرسد ارز امریکا در حال واگذاری هرچند تدریجی تاج پادشاهی است.
آتشبس ۱۹ فروردین که با میانجیگری پاکستان به دست آمد، به جای بازگشت به وضعیت پیشین، جرقهای برای بازآرایی عمیق ژئوپلیتیک ایجاد کرده است. طبق برآورد مؤسسه کپلر، عرضه جهانی نفت تا پایان ماه جاری میلادی (آوریل ۲۰۲۶) با اختلال عظیم ۵۷۰ میلیون بشکهای مواجه میشود. عراق و عربستان سعودی بیشترین سهم را در این کاهش تولید اجباری دارند، در حالی که کویت، امارات و قطر نیز در رتبههای بعدی آسیبدیدگان هستند. کارشناسان مؤسسه کپلر و آژانس بینالمللی انرژی (IEA) هشدار میدهند که حتی در صورت بازگشایی تنگه هرمز، میادین نفتی سنگین کویت و عراق چهار تا پنج ماه برای بازگشت به تولید عادی زمان نیاز دارند. احیای کامل زیرساختهای انرژی ممکن است تا دو سال طول بکشد و هزینه بازسازی زیرساختهای انرژی خاورمیانه تا ۵۸ میلیارد دلار برآورد شده است. یان موات، تحلیلگر ارشد وود مکنزی، ابعاد این فاجعه را چنین توصیف میکند: ۵۰۰میلیون بشکه نفت حذفشده معادل است با توقف تمام خودروهای جهان به مدت ۱۱ روز، کاهش ۱۰هفتهای تقاضای جهانی هواپیمایی و قطع کامل نفت به اقتصاد جهانی به مدت پنج روز. با این حال، این اخلال بزرگ نفتی که به نظر میرسد بزرگترین اخلال بعد از جنگ جهانی است، ممکن است زمینهای برای یک رویداد تاریخی دیگر شود: تضعیف تاریخی پترودلار.
عربستان هم در پی امارات
وال استریت ژورنال دیروز فاش کرد که مقامات ارشد ابوظبی در دیدارهای محرمانه با اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا، به او هشدار دادهاند که کمبود شدید دلار ناشی از اختلال در صادرات نفتی از تنگه هرمز (که به دلیل استقرار ناوهای امریکایی و جنگ با ایران مسدود شده بود) آنها را در آستانه فروپاشی مالی قرار داده است. خالد محمد بالاما، رئیس بانک مرکزی امارات، به همتایان امریکایی خود گفته اگر فدرال رزرو خط مبادله ارزی برای تأمین نقدینگی دلاری ایجاد نکند، «چارهای جز پذیرش یوان چین برای تسویهحسابهای نفتی ندارند». این درخواست که فدرال رزرو آن را «بسیار نامحتمل» ارزیابی کرده، در صورتی که واشینگتن به آن پاسخ مثبت نشان ندهد، میتواند زمینهساز یک تحول جدی در مبادلات نفتی شود. چنانچه امارات به یوان نفت بفروشد، این برای اولین بار است که یک صادرکننده بزرگ اوپک رسماً بخشی از نفت خود را با یوان معامله میکند و این در حالی است که امارات از مدتها قبل زیرساخت پذیرش یوان را فراهم کرده بود و شرکت نفت ابوظبی از سال ۲۰۲۳ بخشی از محمولههای خود را به خریداران چینی با یوان تسویه میکرده است. پیشتر، تنها یک روز بعد از آتشبس بین ایران و امریکا و رژیم صهیونیستی، شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، به چین سفر کرد؛ سفری که گفته شد امارات و چین روابط استراتژیک خود را به طور رسمی و همهجانبه وارد فاز جدید و عمیقتری کردند. برخی دیگر از متحدان امریکا نیز در حال کلید زدن روندی مشابه هستند. در ژوئن ۲۰۲۵، پس از انقضای «توافقنامه پترودلار» ۵۰ ساله بین عربستان سعودی و ایالات متحده، عربستان سعودی آن را تمدید نکرد و اعلام کرد که به طور فعال یک مکانیسم تسویه چندارزی را ترویج خواهد کرد. متعاقباً، دو بانک بزرگ دولتی عربستان سعودی در سه ماهه چهارم سال ۲۰۲۵ شروع به استفاده از سیستم پرداخت بین بانکی فرامرزی چین (CIPS) کردند و نرخ تسویهحساب یوان در سال ۲۰۲۵ از ۴۵درصد فراتر رفت و تقریباً دو برابر شد. دیروز نیز منابع گفتند که محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، در تماسی مستقیم با شی جینپینگ، خواستار تسریع در اجرای توافقنامههای دفاعی شده است. در حالی که شی جین پینگ، رئیسجمهور چین، در این تماس خواستار تضمین ادامه تردد عادی دریایی از طریق تنگه هرمز شده است. این موضع او نشاندهنده اهمیت رو به افزایش مبادلات نفتی برای پکن در تنشهای جاری در خلیج فارس است. به علاوه، منابع میگویند که جنگندههای چینی چنگدو J- ۱۰C به طور موقت در پایگاه هوایی ملک خالد در خمیس مشیط مستقر شدهاند تا رزمایش مشترک «افعی صحرا- ۲۰۲۶» را با نیروی هوایی عربستان برگزار کنند.
پکن جایگزین واشینگتن
در ۱۳ آوریل، صندوق بینالمللی پول (IMF) گزارشی منتشر کرد که میگوید دلار امریکا اکنون تقریباً ۴۶درصد از ذخایر ارزی و طلای جهانی را تشکیل میدهد که پایینترین سطح خود در حداقل ۲۶ سال گذشته را نشان میدهد و نشاندهنده کاهش شدید ۱۵ درصدی از سال ۲۰۱۷ است. IMF گفته که حتی اگر طلا را حذف کنیم، سهم دلار ۵۷درصد از ذخایر جهانی است که ضعیفترین سطح از سال ۱۹۹۴ است. هرچند برخی کارشناسان درباره جایگزینی یوان با دلار تشکیک کردهاند، ولی دستکم درباره افول پترودلار در جهان و جایگزینی آن با یوان چین اختلافی وجود ندارد. در حالی که در دهه ۱۹۷۰، امریکا با تولیدکنندگان بزرگ نفت خلیج فارس (به ویژه عربستان) به یک تفاهم استراتژیک رسید که بر اساس آن، نفت با دلار قیمتگذاری شود و درآمدهای مازاد کشورهای نفتی دوباره در داراییهای مالی امریکا سرمایهگذاری شود. کشورها برای خرید نفت به دلار نیاز داشتند (افزایش تقاضا برای دلار) و آن دلارها به بازارهای امریکا برمیگشت و منطقه خلیج فارس به یکی از ستونهای اصلی این سیستم تبدیل شد. جنگ با ایران این وضعیت را به طور جدی تحت تأثیر قرار داده است. در حالی که ایران به صادرات نفت به چین خارج از سیستم دلار ادامه میدهد و در حال بررسی ترتیباتی برای پرداختهای مبتنی بر یوان است، حالا به نظر میرسد که متحدان امریکا نیز این را به طور جدی مد نظر دارند. هرچند در جایگزینی ارزها، به خصوص در حوزه دلارهای نفتی، گذار تدریجی است نه یک فروپاشی ناگهانی، ولی جنگ با ایران این روند را تسریع کرده است. اگر هشدار امارات به امریکا درباره شروع مبادلات نفتی به یوان جدی باشد، یک سابقه خطرناک برای امریکا ایجاد خواهد شد، چیزی که کشورهای دیگر (روسیه، ونزوئلا و حتی عربستان) را تشویق میکند آن را تکرار کنند. کاهش مبادلات نفتی امریکا با خلیج فارس طی دهههای اخیر، یک تغییردهنده بازی جدی است. در ۱۹۷۷، حدود ۳۵درصد نفت وارداتی امریکا از کشورهای حاشیه خلیج فارس میآمد، در حالی که امروز این رقم به فقط ۸درصد رسیده است. در مقابل، مجموع واردات چین از کشورهای حاشیه خلیج فارس (شامل عربستان، عراق، امارات، عمان، کویت و قطر) حدود ۳۸ تا ۴۰ درصد از کل نیاز نفتی چین را تأمین میکند؛ چیزی که نشان میدهد پیوستگی پکن با خلیج فارس به اوج تاریخی امریکا رسیده است. تحولات امنیتی ناشی از جنگ با ایران، این روند را تسریع کرده است. پیش از این، گاردین، سیبیاس نیوز و چندین رسانه دیگر گزارش کردند که متحدان عرب امریکا در خلیج فارس نگرانند پس از پایان جنگ، امریکا ممکن است حفاظت از تنگه هرمز را به دیگران واگذار کند و متحدان خود را در برابر ایران تنها بگذارد. انور قرقاش، مشاور ریاستجمهوری امارات، اخیراً در ایکس به صراحت هشدار داد که امارات «روابط منطقهای و بینالمللی خود را با دقت و وضوح بازنگری خواهد کرد تا شرکای مورد اعتماد را شناسایی کند».
