جوان آنلاین: یکی از اقدامات مهم صورتگرفته از سوی دولت از زمان شروع جنگ و حملات به جنوب کشورمان، راهبرد توسعه ورود کالاهای موردنیاز از مناطق غیر دریایی در جنوب کشور بوده است و با استفاده از ظرفیت مناطق آزاد و گمرکات مستقر در مرزهای خاکی کشور، بخش عمدهای از نیاز کشورمان از این مسیر تأمین میشود؛ بنابراین اقدام رژیم تروریستی امریکا برای آنچه «محاصره دریایی» مینامد، خنثی شده است.
با آغاز جنگ تحمیلی سوم علیه جمهوری اسلامی ایران و حملات گسترده دشمن صهیونیستی و امریکایی به زیرساختهای حیاتی کشور، فضای امنیتی و اقتصادی ایران دستخوش تحولات بیسابقهای شد. یکی از مهمترین و خطرناکترین تهدیداتی که در این دوران شکل گرفت، محاصره دریایی کشور بود. دشمن با بهرهگیری از پایگاههای نظامی گسترده امریکا مستقر در کشورهای جنوب خلیجفارس و همچنین حضور ناوگانهای جنگی خود در آبهای منطقه، تلاش کرد تا خطوط دریایی تجاری ایران را قطع کند و کشور را از دسترسی به بازارهای جهانی و واردات کالاهای ضروری محروم سازد.
این محاصره دریایی، تهدیدی جدی برای امنیت ملی و اقتصاد کشور محسوب میشد. بخش عمدهای از واردات ایران، اعم از کالاهای اساسی، مواد اولیه صنعتی، تجهیزات پزشکی و دیگر ملزومات حیاتی، از طریق مسیرهای دریایی و بنادر جنوب کشور انجام میشد و اختلال در این مسیرها، میتوانست زنجیره تأمین کشور را مختل کرده و بحرانهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای را رقم بزند. از این رو، طراحی یک راهبرد جامع و هوشمندانه برای مقابله با این تهدید، از اولویتهای اصلی دولت و ستاد فرماندهی اقتصادی کشور قرار گرفت.
پاسخ هوشمندانه ایران به محاصره دریایی
یکی از اقدامات مهم و راهبردی صورتگرفته توسط دولت از زمان شروع جنگ و حملات به جنوب کشور، توسعه و تقویت مسیرهای زمینی و غیردریایی ورود کالاهای موردنیاز بود. وزارت اقتصاد با درک عمیق از تهدیدات پیش رو و شناسایی ظرفیتهای موجود کشور، راهبرد جامعی را در پیش گرفت که محور آن، بهرهگیری حداکثری از مناطق آزاد و گمرکات مستقر در مرزهای خاکی کشور بود.
این تغییر راهبردی، در واقع پاسخی هوشمندانه و چندلایه به محاصره دریایی دشمن بود. به موازات حرکت ایران به سمت بستن و مدیریت هوشمند تنگه هرمز به عنوان اهرم فشار متقابل، تدبیر دولت نیز به سمت توسعه راههای ورود کالا به کشور از مرزهای غیر از جنوب معطوف شد. این دوگانه راهبردی، یعنی مدیریت تنگه هرمز از یکسو و تقویت مرزهای زمینی از سوی دیگر، مجموعهای کامل از اقدامات مقابلهای و بازدارنده را تشکیل داد که اثربخشی آن در عمل اثبات شد؛ بنابراین یکی از تغییرات کلیدی در این دوره، استفاده گستردهتر از ظرفیت مناطق آزاد برای ورود کالا بوده است. این مناطق که زیرساختهای لجستیکی مناسبی دارند و از قوانین تسهیلگر بهرهمند هستند، عملاً به مسیرهای مکمل برای تأمین نیازهای کشور تبدیل شدهاند. تسریع در تشریفات ورودی، دسترسی به انبارهای بزرگ و امکان ورود سریعتر کالاهای اساسی، باعث شده مناطق آزاد نقشی مهمتر از گذشته در مدیریت جریان تجارت کشور ایفا کنند.
تکیه صرف بر یک مسیر محدود در واردات، همواره اقتصاد کشورها را در معرض ریسک قرار میدهد. به همین دلیل، سیاست جدید وارداتی ایران بر پراکندگی ریسک و تنوعبخشی به مبادی ورود استوار شده است. ترکیب ورود کالا از مناطق آزاد، گذرگاههای زمینی و مسیرهای غیرمتکی بر دریا، موجب شد زنجیره تأمین کشور انعطافپذیرتر شود و اختلالات احتمالی در یک مسیر، اختلال گستردهای در تأمین کالا ایجاد نکند.
مجموعه اقدامات انجامشده در هفتههای اخیر نشان میدهد که رویکرد ایران در مدیریت واردات، از اتکا به مسیرهای محدود به سمت استفاده از شبکهای گستردهتر و تابآورتر از دروازههای تجاری حرکت کرده است. تقویت مناطق آزاد، فعالسازی گمرکات زمینی و کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی آسیبپذیر، همگی بخشی از راهبردی هستند که هدف اصلی آن حفظ جریان پایدار کالا و جلوگیری از اختلال در تأمین نیازهای کشور است. این تغییر ساختاری، نه تنها یک واکنش مقطعی، بلکه گامی مهم در جهت افزایش پایداری و انعطاف اقتصادی محسوب میشود؛ بنابراین کشورمان با اقدامات صورتگرفته از ابتدای جنگ مبتنی بر تغییرات مهم در زمینه کاهش وابستگی به واردات از دریا و تمرکز بر تنوعبخشیدن به مبادی ورود کالا از کشورهای همسایه مبتنی بر رویکرد تقویت گمرکات مستقر در مرزهای خاکی کشور و همچنین استفاده از ظرفیت مناطق آزاد تجاری و ویژه اقتصادی از سوی وزارت اقتصاد، توانست در هفتههای اخیر و با تشدید تصاعد در جنگ با دشمن صهیونیستی و امریکایی این تهدید را تبدیل به فرصتی تاریخی کند و محاصره دریایی دشمن را بیاثر سازد.
استفاده از ظرفیت مناطق آزاد برای ورود بدون معطلی و بیوقفه کالاهای موردنیاز کشور
عمر علیپور، نماینده مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با «جوان» با اشاره به این موضوع که دولت عملکرد خوبی در دوران جنگ تحمیلی اخیر علیه کشورمان از خود به نمایش گذاشت و وحدت مردم و دولت بسیار کمککننده بود، تصریح کرد: مردم طی ۴۰ روزی که کشور درگیر جنگ با رژیم صهیونیستی و امریکا بود، نشان دادند که پشتیبان نظام و کشور هستند. دولت نیز اقدامات ویژهای را در حمایت از مردم به اجرا گذاشت که بسیار کمککننده بودند.
وی ادامه داد: این که بانکها بابت اقساط عقبافتاده دیرکرد دریافت نمیکنند و برای تسلیم اظهارنامه مالیاتی مهلت بیشتری در نظر گرفته شده، کمککننده است. همچنین اقدامات دولت در راستای اعطای سود سهام عدالت که در آستانه سال نو صورت گرفت، بسیار مناسب بود.
وی ادامه داد: وزارت اقتصاد در شرایط جنگی خدمات خوبی را به مردم و کسبوکارها ارائه داد. در همین راستا، پشتیبانی از زنجیره تأمین تولید در کشور، حفظ جریان تجارت در شرایط اضطراری و کاهش شدید رسوب کالاها در گمرکات کشور با مجوزهای ویژه وزارت اقتصاد در شرایط جنگی صورت گرفت که بسیار کمککننده بود.
این نماینده مجلس خاطرنشان کرد: افزایش سهمیه ارزی مناطق آزاد جهت افزایش ترخیص کالاهای اساسی و دیگر کالاهای موردنیاز کشور از این مناطق، یکی از مهمترین اقدامات در راستای تسهیل دسترسی مردم به کالاهای موردنیاز بود و به مدیریت امور در شرایط جنگی کمک کرد. این طور اقدامات باعث شد که مردم نگرانیای بابت دسترسی به کالاهای موردنیاز نداشته باشند و تنها دغدغهشان جنگ باشد.
وی ادامه داد: مهمترین دستاورد اقدامات وزارت اقتصاد این بود که مردم احساس کردند کارهایشان در حال انجام است و دولت تعطیل نشده است. این امر به افزایش تابآوری اجتماعی و اقتصادی در کشور انجامید و امید را در بین مردم افزایش داد.
این نماینده مجلس خاطرنشان کرد: جنگ تحمیلی اخیر در سایه وحدت بین مردم، دولت و نیروهای مسلح به نتیجه رسید و از تسلیم در برابر دشمنان مصون ماندیم. این جنگ نشان داد که کشور از توانایی بالایی در مدیریت امور برخوردار است.
خنثیسازی محاصره دریایی دشمن با استفاده از ظرفیت مناطق آزاد
کریم یزدیخواه، کارشناس اقتصادی، نیز در گفتوگو با «جوان» در رابطه با اهمیت تنوعبخشیدن به مبادی ورودی کالاها به کشور گفت: با شروع جنگ دشمن امریکایی و صهیونیستی به خصوص استفاده دشمن از پایگاههای امریکا مستقر در کشورهای جنوب خلیجفارس و به موازات حرکت ایران به سمت بستن و مدیریت هوشمند تنگه هرمز، تدبیر دولت نیز به سمت توسعه راههای ورود کالا به کشور از مرزهای غیر از جنوب کشور رفت و مناطق آزاد و گمرکات مستقر در مرزهای خاکی کشور مسئول این تغییر راهبردی شدند.
وی ادامه داد: یکی از اقدامات مهم صورتگرفته توسط دولت از زمان شروع جنگ و حملات به جنوب کشور، راهبرد توسعه ورود کالاهای موردنیاز کشور از مناطق غیر از دریایی در جنوب کشور بوده است و وزارت اقتصاد با استفاده از ظرفیت مناطق آزاد و گمرکات مستقر در مرزهای خاکی کشور، بخش عمدهای از نیاز کشور را از این مسیر تأمین میکند و به این ترتیب پاسخ ایران به محاصره دریایی دشمن نیز به این شکل خنثی شده است.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به نقش مناطق آزاد در تأمین نیازهای کشور خاطرنشان کرد: مناطق آزاد تجاری- صنعتی ایران، از جمله ظرفیتهای ارزشمندی هستند که در شرایط عادی نیز نقش مهمی در تسهیل تجارت خارجی و جذب سرمایهگذاری ایفا میکنند. اما در شرایط جنگی و بحرانی، این مناطق به عنوان دروازههای جایگزین ورود کالا به کشور، اهمیتی مضاعف یافتند. مناطق آزاد مانند کیش، قشم، چابهار و ارس، با برخورداری از زیرساختهای مناسب و معافیتهای گمرکی ویژه، توانستند بخش قابل توجهی از بار واردات کشور را بر دوش بکشند. وزارت اقتصاد با تقویت زیرساختهای این مناطق و تسهیل رویههای گمرکی، ظرفیت پذیرش و توزیع کالاهای وارداتی را در این مناطق به میزان چشمگیری افزایش داد. همچنین، توافقات جدیدی با کشورهای همسایه برای تسهیل ترانزیت کالا از طریق مرزهای زمینی و مناطق آزاد منعقد شد. این اقدامات، امکان ورود کالاهای موردنیاز کشور از مسیرهای جایگزین را فراهم آورد و وابستگی کشور به بنادر دریایی جنوب را به حداقل رساند.
وی افزود: یکی از اقدامات راهبردی و بازدارنده جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به تهدیدات دشمن، مدیریت هوشمند تنگه هرمز بود. تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین مسیرهای ترانزیت نفت جهان، اهمیت ژئوپلیتیکی فوقالعادهای دارد و هرگونه اختلال در تردد نفتکشها از این تنگه، تأثیرات جهانی خواهد داشت. ایران با بهرهگیری از این واقعیت، سیاست مدیریت هوشمند تنگه هرمز را در پیش گرفت که هم بازدارندگی ایجاد میکرد و هم اهرم فشار متقابل در برابر محاصره دریایی دشمن بود. اما نکته مهم در اینجا، هماهنگی و همافزایی میان سیاست مدیریت تنگه هرمز و تقویت مسیرهای زمینی بود. ایران با تقویت مرزهای زمینی و مناطق آزاد، پیش از هرگونه تشدید تنش در تنگه هرمز، زیرساختهای لازم برای تأمین نیازهای کشور از مسیرهای جایگزین را فراهم کرده بود. این امر، به ایران آزادی عمل بیشتری در مدیریت تنگه هرمز داد، زیرا کشور دیگر به شدت وابسته به بنادر جنوبی نبود و میتوانست با اطمینان خاطر بیشتری، سیاستهای بازدارندگی خود را اجرا کند.
یزدیخواه در پایان گفت: اجرای این راهبرد جامع، تأثیرات مثبت متعددی بر اقتصاد و لجستیک کشور داشت. نخست آنکه، تنوعبخشی به مسیرهای ورود کالا، ریسک اختلال در زنجیره تأمین کشور را به حداقل رساند. در شرایطی که بنادر جنوبی با تهدید حملات نظامی مواجه بودند، مناطق آزاد و مرزهای زمینی به عنوان مسیرهای پشتیبان و جایگزین عمل کردند و تداوم ورود کالاهای ضروری را تضمین نمودند. دومین اثر این تغییر راهبردی این بود که هزینههای واردات را در بلندمدت کاهش داد. توسعه رقابت میان مسیرهای مختلف ورود کالا، به بهینهسازی هزینههای حملونقل و لجستیک کمک کرد. همچنین، کاهش وابستگی به یک مسیر خاص، قدرت چانهزنی ایران در مذاکرات تجاری را افزایش داد. سومین اثرگذاری نیز در تقویت زیرساختهای مرزی و مناطق آزاد بود؛ این اقدام منجر به توسعه اقتصادی مناطق مرزی شد.
