رژیم اسرائیل در بامداد روز سه شنبه ۱۸ فروردین با حملات شدید به کنیسه «رفیع نیا» (معروف به کنیسه خراسانی ها) در خیابان فریمان تهران، کل ساختمان این کنیسه را قدمتی تاریخی دارد، تخریب کرد. در جریان این حملات، طومارهای تورات، کتب و اشیاء مقدس موجود در کنیسه، نابود یا بشدت آسیب دیدند که خشم یهودیان (کلیمیان) ایران و جهان را بدنبال داشته است. اگرچه حمله به مناطق مسکونی، دانشگاهها، بیمارستان ها، مدارس، وزرشگاهها، پُلها و خطوط ریلی، پالایشگاهها، تاسیسات پتروشیمی، تاسیسات آب شیرین کن، پارک ها، بازارها، آثار تاریخی، میراث فرهنگی و دیگر تاسیسات ضروری برای حیات جمعیت غیرنظامی، در طول جنگ تجاوزکارانه امریکا و رژیم اسرائیل، نشان داد که هیچ خط قرمزی برای جنایات بین المللی آنها وجود ندارد؛ با وجود این، حمله نظامی به یک کنیسه یهودیان از ابعاد مختلفی قابل تامل است. در این خصوص از منظر حقوقی، چهار نکته تبیینی قابل طرح میباشد:
اول؛ عبادتگاهها و اماکن مذهبی در حقوق بین الملل بشردوستانه از مصونیت برخوردار هستند. این مصونیت در اسناد لازم الاجرای حقوق بین الملل بشردوستانه از جمله کنوانسیونهای چهارگانه ژنو (۱۹۴۹) و پروتکلهای الحاقی آن و همچنین در معاهده ۱۹۵۴ لاهه در خصوص حفاظت از اموال فرهنگی در مخاصمات مسلحانه و همچنین تعدادی از قطعنامههای شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل تاکید شده است. ماده ۱۶ «پروتکل دوم الحاقی به کنوانسیونهای ژنو در ژوئن ۱۹۷۷ در بخش «حمایت از اشیای فرهنگی و اماکن مذهبی» تاکید میکند: «بدون هیچگونه خدشهای به کنوانسیون لاهه راجع به حفاظت از اموال فرهنگی در مخاصمات مسلحانه، انجام هرگونه عملیات جنگی که مکانهای عبادت را، مورد هدف قرار دهد و یا استفاده از آنها برای مقاصد نظامی، ممنوع است». ضمن اینکه رویه دیوان بین المللی کیفری موید آن است که حملات به اماکن مذهبی و عبادتگاهها، علاوه بر اینکه اهانت به مقدسات دینی میباشد بلکه هدف قرار گرفته شدن عمدی این مراکز، در صورتیکه به صورت عینی تبدیل به یک هدف نظامی نشده باشند، جنایت جنگی محسوب میگردد.
دوم؛ در اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸)، میثاقین ۱۹۶۶ در خصوص حقوق مدنی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی بر آزادی دین و عقیده به عنوان یکی از جلوههای حقوق بشر، و حق افراد برای برگزاری مناسک دینی خود، و حق دسترسی به عبادتگاهها برای آموزش و ابراز شعائر مذهبی تاکید شده است. از اینرو بمباران عبادتگاهها، نقض حقوق مذهبی و حقوق بشر پیروان ادیان الهی میباشد. «کنیسه رفیع نیا» متعلق به انجمن کلیمیان تهران از جمله کنیسههای فعال یهودیان بود که سالها میزبان صدها نفر کلیمی ایرانی بوده است که اکنون به دلیل این جنایت رژیم اسرائیل، عبادتگاه تاریخی خود را همزمان با عید پسح، از دست دادهاند.
سوم؛ به دنبال افزایش انتقادات بین المللی، رژیم اسرائیل مدعی شد که کنیسه یهودیان هدف اصلی حمله نبوده است؛ این در شرایطی است که اولا در همسایگی کنیسه، هیچ هدف نظامی اثبات شدهای نبوده است؛ ثانیا تخریب گسترده و کامل ساختمان کنیسه نشان میدهد که هدف اصلی حمله، نابودی آن بوده است. در واقع این حمله نوعی انتقام گیری رژیم اسرائیل از یهودیان ایران و همه یهودیانی هست که با ایدئولوژی ضدانسانی صهیونیسم مخالفت دارند. جامعه یهودی ایران یکی از کهنترین جوامع ایرانی محسوب میشوند که هزاران سال در ساخت تاریخ شکوهمند ایران زمین نقش داشتهاند. علیرغم تبلیغات سیاه رسانههای امریکایی و عبری، یهودیان در ایران از آزادی و حقوق مذهبی، فرهنگی و زبانی برخوردار هستند. آنها علاوه بر داشتن دهها کنیسه فعال، در مجلس شورای اسلامی نیز نماینده دارند. یهودیان ایران، بارها انزجار خود را از جنایات رژیم صهیونی در منطقه بویژه در فلسطین، لبنان و ایران ابراز کرده و همین موضوع موجب نفرت و خشم سران رژیم تل آویو شده است. بر همین اساس نیز «همایون سامه یح نجفآبادی» نماینده کلیمیان در مجلس شورای اسلامی ایران گفته است: «رژیم صهیونیستی با آگاه بودن از نظرات جامعه کلیمیان تهران مبنی بر افکار ضدصهیونیستی این جامعه، خواسته است که با این اقدام جنایتکارانه، انتقامی از جامعه کلیمیان ایران بگیرد ولی این مسئله باعث کوتاهآمدن جامعه ما نخواهد شد.»
چهارم؛ رژیم اسرائیل در طول دهههای اخیر، کارنامه سیاهی از حملات و تخریب مساجد و کلیساها را ایجاد کرده است که نقض فاحش اصول بنیادین حقوق بین الملل و مصداقی از نسل کشی فرهنگی میباشند. دهها مسجد در حملات اسرائیل در فلسطین بویژه در جریان دو سال نسل کشی در غزه تخریب شدهاند. کلیساهای واقع در فلسطین نیز از آتش حملات اسرائیل در امان نبودهاند. چنانچه در طول جنگ غزه پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، کلیساهای تاریخی توسط اسرائیل مورد حمله قرار گرفت. از جمله در ۱۹ اکتبر ۲،
۰۲۳، در حملات اسرائیل به کلیسای ارتدوکس «قدیس پرفیریوس» در شهر غزه، دهها مسیحی و مسلمان شهید یا زخمی شدند. در جولای ۲۰۲۵ نیز کلیسای کاتولیک «خانواده مقدس» در نوار غزه، «مستقیماً» با شلیک یک تانک اسرائیلی هدف قرار گرفت و تعدادی شهید و زخمی شدند. ضمن اینکه بر اساس گزارشهای شورای حقوق بشر سازمان ملل، بارها آزادی مذهبی مسیحیان در فلسطین توسط رژیم اسرائیل به بهانههای مختلف نقض شده است. با وجود این، در کنار حمله رژیم اسرائیل به دهها مسجد، کلیسای اصفهان و محله ارامنه در مجیدیه تهران؛ حمله به کنیسه یهودیان، حاوی یک پیام ویژه بود و آن اینکه در کنار مساجد، حسینیهها و کلیساها؛ حتی کنیسهها نیز از جنایات جنگی رژیم اسرائیل مصون نیستند. این موضوع، نشان میدهد که ایدئولوژی جنگ طلب صهیونیسم ارتباطی به دین یهود ندارد؛ بنابراین همسان سازی «صهیونیسم ستیزی» با «یهودی ستیزی» از سوی اسرائیل و امریکا، با هدف از بین بردن هرگونه مخالفت با ایدئولوژی صهیونیسم میباشد، که جهانیان مصادیق آن را در سرکوب صدها دانشجوی معترض به نسل کشی غزه در دانشگاههای امریکا شاهد بودند. حملات به کنیسهها نشان میدهد که از نظر رژیم تل آویو، فرقی میان مسلمان، مسیحی و یهودی، در مخالفت با صهیونیسم نیست؛ و این رژیم حاضر است علیه همه آنها دست به جنایت جنگی بزند؛ این دلیل بارزی است که نشان میدهد صهیونیسم دشمن همه ادیان توحیدی است.
*استاد حقوق بین الملل دانشگاه
