جوان آنلاین: امروز کشور ما در شرایطی حساس و سرنوشتساز قرار گرفته است. حملهای که رخ داده است، صرفنظر از ابعاد و جزئیات نظامی و سیاسی آن، یک پیام روشن دارد: امنیت عمومی بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه، همبستگی و مسئولیتپذیری جمعی است. در چنین موقعیتهایی، آنچه میتواند آسیبها را کاهش دهد و ثبات اجتماعی را حفظ کند، صرفاً توان نظامی نیست، بلکه انسجام ملی و همکاری آگاهانه شهروندان با نهادهای مسئول است.
امنیت عمومی یکی از بنیادیترین ارکان حیات اجتماعی است. بدون امنیت، فعالیتهای اقتصادی مختل میشود، آموزش آسیب میبیند، خدمات درمانی با مشکل مواجه میشود و آرامش روانی جامعه از بین میرود. در شرایط جنگی یا بحرانهای امنیتی، این اهمیت دوچندان میشود؛ زیرا دشمنان یک کشور تنها زیرساختهای فیزیکی را هدف قرار نمیدهند، بلکه تلاش میکنند با ایجاد ترس، شایعه و بیاعتمادی، انسجام اجتماعی را نیز تضعیف کنند.
در چنین فضایی، نقش شهروندان بسیار کلیدی است. امنیت مفهومی یکسویه و صرفاً وابسته به نیروهای نظامی و انتظامی نیست. پلیس، نیروهای امدادی و دستگاههای امنیتی وظیفه خطیر حفاظت از جان و مال مردم را بر عهده دارند، اما بدون همراهی مردم، انجام این وظیفه دشوارتر و پرهزینهتر خواهد بود. هر شهروند میتواند به سهم خود در «تولید امنیت» مشارکت داشته باشد.
نخستین و مهمترین گام، حفظ آرامش و پرهیز از انتشار اخبار تأییدنشده است. در شرایط بحرانی، شایعات با سرعتی بسیار بیشتر از اخبار رسمی منتشر میشوند و گاه آثار مخربتری از خود حادثه بر جای میگذارند. بازنشر تصاویر، ویدئوها یا پیامهایی که منبع مشخص و معتبر ندارند، میتواند موجب اضطراب عمومی، ازدحام در مراکز خاص یا حتی اختلال در عملیات امدادی شود. مسئولیتپذیری رسانهای شهروندان، بهویژه در فضای مجازی، یکی از پایههای امنیت روانی جامعه است.
گام دوم، همکاری عملی با مأموران پلیس و نیروهای امدادی است. در مواقع اضطراری، ممکن است محدودیتهای ترددی، بازرسیهای موقت یا تغییراتی در برنامههای شهری اعمال شود. رعایت این دستورالعملها نه از سر اجبار، بلکه بهعنوان یک وظیفه مدنی، میتواند روند مدیریت بحران را تسهیل کند. بیتوجهی به این موارد، هرچند ممکن است در نگاه اول کوچک به نظر برسد، اما در مقیاس گسترده میتواند به بینظمی و افزایش خطر منجر شود.
همچنین گزارش موارد مشکوک، تحرکات غیرعادی یا هرگونه تهدید احتمالی به مراجع رسمی، نقش مهمی در پیشگیری از حوادث ثانویه دارد، البته این گزارشها باید مسئولانه و به دور از سوءظنهای بیپایه باشد. هدف، تقویت شبکه هوشیاری اجتماعی است، نه ایجاد فضای بدبینی و بیاعتمادی میان مردم.
در شرایط جنگی، زیرساختهای حیاتی مانند آب، برق، سوخت، ارتباطات و خدمات درمانی اهمیت ویژهای دارند. مصرف بهینه و پرهیز از رفتارهای هیجانی مانند احتکار کالاهای اساسی یا هجوم ناگهانی به فروشگاهها، میتواند از ایجاد کمبودهای مصنوعی جلوگیری کند. تجربههای جهانی نشان داده هراس جمعی بیش از کمبود واقعی، بحرانآفرین است. هر خانواده با مدیریت منطقی منابع خود، به پایداری کل جامعه کمک میکند.
بعد دیگر امنیت، امنیت روانی و اجتماعی است. کودکان، سالمندان و افراد آسیبپذیر بیش از دیگران تحت تأثیر فضای جنگی قرار میگیرند. حفظ آرامش در محیط خانواده، گفتوگوهای صادقانه، اما امیدبخش و پرهیز از انتقال اضطرابهای شدید به نسلهای جوانتر، بخشی از مسئولیت اجتماعی ماست. جامعهای که از درون آرام و امیدوار باشد، در برابر تهدیدهای بیرونی مقاومتر خواهد بود.
از سوی دیگر، همبستگی ملی باید فراتر از اختلافنظرهای سیاسی، قومی یا مذهبی تعریف شود. در شرایط عادی، تنوع دیدگاهها نشانه پویایی جامعه است؛ اما در شرایط تهدید خارجی، اولویت با حفظ تمامیت ارضی، جان شهروندان و ثبات کشور است. اختلافها را میتوان در زمان مناسب و در چارچوبهای قانونی پیگیری کرد، اما در لحظات بحرانی، وحدت و همدلی سرمایهای بیبدیل است.
نهادهای رسمی نیز در این میان وظیفه دارند با اطلاعرسانی شفاف، بموقع و صادقانه، اعتماد عمومی را تقویت کنند. اعتماد، پایه همکاری است. هرچه مردم احساس کنند که در جریان واقعیتها قرار دارند و صدای آنان شنیده میشود، آمادگی بیشتری برای همراهی خواهند داشت. ارتباط دوسویه میان مردم و مسئولان، ضامن موفقیت در مدیریت بحران است.
همچنین باید به نقش سازمانهای مردمنهاد، گروههای داوطلب و شبکههای محلی توجه کرد. این گروهها میتوانند در امدادرسانی، حمایت روانی، توزیع اقلام ضروری و اطلاعرسانی محلی نقش مؤثری ایفا کنند. سازماندهی صحیح این ظرفیتهای مردمی، فشار بر نهادهای رسمی را کاهش و سرعت واکنش به حوادث را افزایش میدهد.
در نهایت، باید یادآور شد که امنیت، مفهومی پویا و جمعی است. هیچ کشوری تنها با اتکا بر تجهیزات نظامی یا تصمیمات سیاسی نمیتواند از بحران عبور کند، مگر آنکه مردم آن کشور در کنار یکدیگر بایستند. امروز بیش از هر زمان دیگر، نیازمند مسئولیتپذیری، هوشیاری و همدلی هستیم.
درخواست این یادداشت از همه شهروندان آن است که با حفظ آرامش، رعایت دستورالعملهای رسمی، همکاری با پلیس و نیروهای امنیتی، پرهیز از شایعهپراکنی، مدیریت منطقی منابع و تقویت همبستگی اجتماعی، سهم خود را در تأمین امنیت کشور ایفا کنند. هر اقدام کوچک ما، اگر در راستای منافع جمعی باشد، میتواند بخشی از یک تلاش بزرگ ملی برای عبور از بحران باشد.
تاریخ نشان داده است ملتهایی که در لحظات دشوار کنار یکدیگر ایستادهاند، نهتنها از تهدیدها عبور کردهاند، بلکه پس از آن با انسجام و تجربهای بیشتر مسیر پیشرفت را ادامه دادهاند. امروز نیز میتوان با تکیه بر عقلانیت، اتحاد و مسئولیتپذیری، امنیت و آرامش را حفظ کرد و آیندهای مطمئنتر برای نسلهای بعدی ساخت.
