جوان آنلاین: سه کشور سوئد، آلمان و ژاپن از جمله کشورهایی هستند که مطابق گزارشات توجه زیادی به مصرف انرژی در کشور خود دارند. در واقع میتوان گفت سیستم زندگی در این کشورها چه به لحاظ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بر پایه جلوگیری از اتلاف انرژی شکل گرفته است. با نگاهی به عملکرد این کشورها میتوان از تجربیات موفق آنها استفاده کرد.
سوئد و سیستم گرمایش و سرمایش مرکزی
کشور سوئد کشوری سردسیر است و معضل آن مسئله سرماست. جنوبیترین نقاط آن که روی مدار ۵۵ درجه قرار گرفته است، در زمسـتان دارای دمای متوسط بین صفر تا ۵- درجه و قسمتهای شمالی تا دمای متوسط کمتر از ۱۵- درجه را تجربه میکند، اما به صورت کلی با استفاده از عایقهای حرارتی، کنترل ابعاد و تبادلات حرارتی پنجره، کنترل جدارههای ساختمانی و حجم ساختمان به خوبی توانسته است مشکل اتلاف حرارت را کنترل کند.
روشهای مختلفی برای صرفهجویی در مصرف انرژی در این کشـور اعمال شده است. روشهایی در زمینه تولید انرژی، صرفهجویی در مصرف انرژی و حفاظت از محیط زیست از جمله این موارد است.
یکی از موارد صرفهجویی در مصرف انرژی که به صورت بسیار وسیع بـه آن عمل شده است، سیستم گرمایش و سرمایش مرکزی شهر است. در این سیستم به جای اینکه هر واحد ساختمانی مثل اداره، بیمارستان یا کارخانه، در موتورخانه مرکزی خود گرما و سرمای مـورد نیاز را ایجاد کند، آب گرم و آب سرد در کارخانههای مخصوصی به نام heating district و cooling district تولید و وارد سیستم این موتورخانهها میشود.
با استفاده از انواع انرژی، آب در مخزنهای بسیار بزرگی گرم و به صورت لولهکشی از زیر زمین به مناطق مختلف فرستاده میشود. برای جلوگیری از هدررفت انرژی در این لولهها از عایقهای بسیار ضخیم پشم معدنی و پشم سنگ اسـتفاده میکنند. در داخل موتورخانههای تولید آب گرم، انواع مختلف عایق برای پوشش لولهها به کار میرود تـا از هدررفتن انرژی حتی در داخل موتورخانه نیز جلوگیری شود. مسئله فرهنگ صرفهجویی در مردم هم بسیار مهم است. برای استفاده بهینه از انرژی، تمامی وسایل زندگی، وسایل گرمایش و سرمایش، وسایل پخت و پز و حتی پریزهای برق دارای ترموستات هستند و استفاده کننده میتواند به کمک آن از اتلاف انرژی جلوگیری کند. رعایت همین امور به ظاهر کوچک باعث میشود سیستمهای عمومی صرفهجویی مثل گرمایش و سرمایش مرکزی، بازیافت، تولید انرژیهای غیر نفتی، کنترل از راه دور و امثال آن، نتیجه بخشیده و در امر صرفهجویی موفقیتهای چشمگیری را نصیب آنان کرده است.
آلمان در صدر صرفهجویی انرژی
طبق رتبهبندی وبسایت استاتیستا (statista) آلمان در بین مصرفکنندگان انرژی در صدر صرفهجویی انرژی قرار دارد. آلمان برای صرفهجویی انرژی سیاستهای سختگیرانهای وضع کرده است. این قوانین بارها در سالهای گذشته اصلاح شده است تا صرفهجویی در این کشور به حداکثر برسد. صرفهجویی در مصرف انرژی، نه تنها به عنوان یک دغدغه اقتصادی بلکه بهعنوان یک وظیفه محیطزیستی نیز در میان مردم این کشور نهادینه شده است.
تعرفه برق برای خانوارهای آلمانی چیزی حدود ۱۷۰برابر بیشتر از حداقل تعرفه برق خانگی در ایران است. این اختلاف فاحش قیمت، بسیاری از شهروندان آلمانی را با چالش پرداخت قبوض برق مواجه کرده و آنان را به سمت راهکارهای مصرف هوشمندانه سوق داده است. در آلمان محاسبه هزینه برق بهصورت تخمینی انجام میشود، بنابراین ثبت و بررسی منظم مصرف ماهانه، به خانوادهها کمک میکند از تجاوز به سقف مصرف تعریفشده جلوگیری کنند و مشمول تعرفههای بالاتر نشوند. ثبت مصرف ماهانه برق نهتنها به صرفهجویی در طول سال منجر میشود بلکه در تعیین بسته مصرفی سال بعد با هزینه کمتر نیز مؤثر است.
راهکار دیگر تنظیم قراردادهای انرژی بهصورت ماهانه بهجای سالانه است. در حالت عادی، شهروندان بر اساس مصرف سال گذشته، هزینه سال جدید را از پیش پرداخت میکنند، اما در صورت غیبت در خانه یا سفر، این هزینه همچنان پابرجاست. در نتیجه تنظیم قراردادهای ماهانه، انعطاف بیشتری در پرداخت هزینه فراهم میآورد.
استفاده از پریزها و دوشاخههای هوشمند نیز از جمله روشهایی است که در کاهش مصرف برق مؤثر واقع میشود. قطع جریان برق از لوازم برقی بلااستفاده، میتواند تا ۵۰۰کیلووات ساعت در سال صرفهجویی ایجاد کند که معادل حدود ۱۸۵یورو است. این پریزها قابلیت کنترل از راه دور از طریق وایفای یا بلوتوث را دارند و همین موضوع مدیریت مصرف را آسانتر کرده است.
در حوزه روشنایی، پیشنهاد شده به جای لامپهای سقفی از چراغهای ایستاده استفاده شود تا تنها فضای موردنیاز روشن شود و از روشنایی اضافی که به مصرف بیشتر برق منجر میشود، جلوگیری شود، همچنین استفاده از لامپهای LED نیز به عنوان جایگزینی مناسب برای لامپهای پرمصرف پیشنهاد شده است. این لامپها تا ۸۰درصد انرژی کمتری مصرف میکنند و، چون اغلب قابل بازیافت هستند، اثرات محیطزیستی مثبتتری نیز به همراه دارند.
در مورد وسایل برقی خانگی توصیه شده است که لوازم قدیمی با مدلهای کممصرفتر جایگزین شوند. این تغییر ساده میتواند تا ۵۰درصد در مصرف انرژی صرفهجویی ایجاد کند، بهویژه اگر دستگاهها دارای برچسب انرژی اتحادیه اروپا باشند.
در خصوص ماشین لباسشویی نیز رعایت چند نکته ساده از جمله استفاده از ظرفیت کامل دستگاه، شستوشو با آب سرد و خودداری از استفاده مداوم از خشککن میتواند نقش مؤثری در کاهش مصرف برق داشته باشد.
یکی دیگر از راهکارهای کاربردی، استفاده از فلاسک حرارتی برای ذخیره آب جوش به جای چند بار جوشاندن روزانه آب است چراکه استفاده چندین باره از کتری برقی میتواند مصرف برق خانوادهها را به شدت افزایش دهد.
در نهایت، رعایت برخی نکات هنگام آشپزی نیز در کاهش مصرف برق مؤثر است. پیشنهاد شده است استفاده از فر تنها در مواقع ضروری انجام شود، پنج دقیقه پیش از پایان زمان پخت دستگاه خاموش شود تا از حرارت باقیمانده استفاده شود، از تابههای تیره برای جذب بهتر حرارت بهره گرفته شود و در فر حین پخت غذا کمتر باز شود، زیرا باز و بستهکردن مکرر میتواند تا ۲۰درصد انرژی تولیدشده را هدر دهد.
در آلمان به دلیل هزینه بالای انرژی و توجه به محیط زیست، استفاده بهینه از سیستمهای سرمایشی اهمیت زیادی دارد. شهروندان اغلب به جای استفاده مداوم از کولر، از روشهایی مانند تهویه طبیعی در ساعات خنک روز، بسته نگهداشتن پنجرهها در اوج گرما، استفاده از پردههای بازتابدهنده نور خورشید و پوشش مناسب پنجرهها برای کاهش ورود گرما بهره میبرند، همچنین دستگاههای سرمایشی تنها در صورت ضرورت و آن هم با دمای تنظیمشده بین ۲۴ تا ۲۶درجه سانتیگراد استفاده میشوند تا از افزایش بیرویه مصرف برق جلوگیری شود.
ژاپن و استفاده اقتصادی و منطقی از انرژی
ژاپن در مقایسه با کشورهای صنعتی دیگر دراستفاده اقتصادی و منطقی از انرژی مقام اول را دارد، در حال حاضر ذهن اغلب شهروندان ژاپنی بر مسئله صرفهجویی و کاهش مصرف متمرکز شده است.
ژاپن در کنار اصلاح تولید انرژی، سراغ تحول در الگوی مصرف رفت تا سمت تقاضا نیز با رویکردی هوشمند مدیریت شود. نخستین گام در این مسیر، استفاده از کنتورهای هوشمند در منازل و اماکن عمومی بود. این ابزارها به شهروندان امکان میداد در لحظه، مصرف برق خود را رصد و کنترل کنند. آگاهی مصرفکننده، به یکی از ارکان سیاست انرژی تبدیل شد.
همزمان نرمافزارهای (اپلیکیشنها) تلفن همراه توسعه یافتند که اطلاعات دقیق و لحظهای درباره مصرف انرژی، هزینهها و زمان اوج بار را نمایش میدادند. با ارائه تعرفههای متغیر براساس ساعات شبانهروز، انگیزه اقتصادی برای مصرف در ساعات غیراوج ایجاد شد. مصرفکنندگان با کنترل مصرف، میتوانستند هزینههای خود را بهشدت کاهش دهند و از مشوقهای دولتی بهرهمند شوند.
در کنار این، تغییر رفتار شهروندان، نیازمند آموزش و فرهنگسازی بود. وزارت آموزش ژاپن، برنامههای درسی را بازنگری کرد و آموزههایی درباره مصرف بهینه، مسئولیتپذیری محیطزیستی و نقش فرد در ثبات ملی وارد مدارس شد. رسانهها نیز با تبلیغات هوشمندانه و استفاده از چهرههای محبوب، الگوی مصرف درست را در میان اقشار مختلف ترویج کردند.
مدیریت سمت تقاضا در ژاپن، از یک راهبرد فنی، به یک فرهنگ عمومی تبدیل شد. شهروندان نهتنها مصرفکننده، بلکه کنشگر فعال در پایداری شبکه انرژی شدند. این همراستایی میان فناوری، سیاست و رفتار اجتماعی، از نقاط قوت منحصربهفرد تجربه ژاپنیهاست و الگویی موفق برای کشورهایی با زیرساخت در حال توسعه بهشمار میرود.
از جمله راهکارهای ژاپنیها برای مقابله با ناپایداری برق استفاده از منابع تغذیه انرژی است که به آنها اجازه میدهد در زمانهای غیراوج نسبت به ذخیرهسازی انرژی برق و در زمانهای اوج مصرف به استفاده از انرژی منابع تغذیه با هدف حفظ پایداری شبکه برق اقدام کنند.
نصب اجباری پنلهای خورشیدی روی پشت بام تمام خانههایی که جدید ساخته میشوند از دیگر برنامههایی است که دولت ژاپن با هدف کمک به تأمین شبکه برق سراسری و جلوگیری از خاموشیهای گسترده در دستور کار قرار داد.
بررسیها نشان میدهد ژاپنیها روی فرهنگسازی با هدف کاهش مصرف برق نیز در سالهای گذشته به شدت کار کردهاند و در سایه مجموعه اقداماتی مانند نصب کنتورهای هوشمند برای بیش از ۵۰میلیون مشترک، طرح قیمتگذاری اوج مصرف
(critical peak pricing) و فرهنگسازی موفق شدهاند به میزان ۱۷درصد مصرف برق را در کشورشان کاهش دهند.
