جوان آنلاین: غزه وضعیت متعادل جدیدی را تجربه میکند و جای تعجب نیست که این وضعیت اصلاً زیبا نیست، اما خبر خوب این است که درگیریهای شدید پایان یافته و کمکهای بشردوستانه به طور پیوسته وارد نوار غزه میشود. از زمان آغاز آتشبس در دهم اکتبر، اسرائیل تقریباً ۲ هزار زندانی فلسطینی را آزاد کرده و حماس نیز در راستای طرح صلح ۲۰ مادهای دولت ترامپ، تمام گروگانهای زنده و همچنین بیشتر اجساد کشتهشدگان را بازگردانده است. اسرائیل، گذرگاههای مرزی کرم شالوم، کیسوفیم و زیکیم را بازگشایی کرده و قول داده است که روزانه به ۶۰۰ کامیون اجازه ورود به غزه را بدهد که هم کمکهای بشردوستانه و هم کالاهای تجاری برای فروش را حمل میکنند. همچنین، ارتش اسرائیل به «خط زرد» عقبنشینی کرده است و اگرچه در مورد چندین مورد از مرزهای خاص همچنان اختلاف وجود دارد، اما حضور ارتش به حدود ۵۳درصد از نوار غزه محدود شده است.
طرح ترامپ در لبه پرتگاه
با این حال، برنامهها برای دستیابی به راهحلی جامعتر متوقف شده است و روابط بین حماس و اسرائیل امروزه با درگیری محدود، اما مداوم خود را نشان میدهد و نه پیشرفت به سمت صلح. سیاستهای اسرائیل، امتناع حماس از دست دادن قدرت بیشتر و دامنه توجه کم دولت ترامپ، احتمالاً برنامههای بلندپروازانهتر پیشنهاد صلح برای بازسازی غزه را خنثی خواهد کرد. ایالات متحده سرگم تلاشهایی برای پیشبرد روند صلح است. ارتش ایالات متحده یک مرکز هماهنگی نظامی- مدنی در اسرائیل ایجاد کرده تا بر آتشبس و توزیع کمکهای بشردوستانه به غزه نظارت کند. مقامات ارشد امریکایی، از جمله جی دی ونس معاون رئیسجمهور، مارکو روبیو وزیر امور خارجه و جرد کوشنر مشاور ارشد (و داماد ترامپ)، در هفتههای اخیر از اسرائیل بازدید کردهاند تا تعهد ایالات متحده به توافق آتشبس را نشان دهند، اما ابهام در مورد بیانیهها و برنامهها برای گامهای مهم بعدی برای بهبود امنیت؛ اکراه دولت ترامپ در مورد ایفای نقش گسترده و مستقیمتر در بازسازی غزه و تردید شرکای بالقوه برای ارائه حمایت بیشتر از چنین تلاشهایی، همگی احتمال اجرای بخشهای آرمانیتر طرح ترامپ را به جایی رسانده است که یا هرگز اجرایی نمیشود یا احتمال اجرایی شدن آن کاهش مییابد. در چنین شرایطی، خشونت همچنان ادامه دارد و منجر به کشتهشدن تعدادی از سربازان ارتش اسرائیل و تعداد بیشتری از فلسطینیها، اعم از رزمنده و غیرنظامی شده است. اگر چه گزارشهای مربوط به نقض آتشبس به سختی قابل تأیید است، اما دفتر رسانهای دولت در غزه که تحت کنترل حماس قرار دارد، میگوید که اسرائیل دستکم ۲۸۲ بار توافق آتشبس را نقض کرده است؛ ارتش اسرائیل نیز به نوبه خود، حماس را ۲۴ بار به نقض این توافق متهم کرده است.
ادامه بحرانهای کوچک
ادامه نبرد محدود باعث شده تا ۹۰ درصد از جمعیت غزه همچنان آواره باشند. ۱/ ۵ میلیون نفر هم به کمکهای اضطراری برای سرپناه نیاز داشته باشند. با وجود وعده اسرائیل مبنی بر اجازه ورود ۶۰۰ کامیون کمک در روز به غزه، سازمان ملل متحد گزارش داده که این رقم روزانه به طور متوسط کمتر از ۱۲۰ کامیون بوده است؛ بارندگی شدید و هوای سرد بر بدبختی مردم غزه افزوده است. وضع موجود که با سیاستهای بداهه، تلاشهای عجولانه ایالات متحده و رنج مداوم غیرنظامیان مشخص میشود، ممکن است ناپایدار به نظر برسد. با این حال، چیزی شبیه به وضعیت فعلی ممکن است آینده غزه را ترسیم کند و این بدان معناست که خشونت محدود، اما مداوم و بحرانهای کوچک به جای پیشرفت به سمت توسعه ادامه خواهند داشت. تشکیل یک نیروی تثبیتکننده بلندمدت یکی از حیاتیترین وظایف برای پیشرفت به سوی صلح است، اما در عین حال یکی از دشوارترین وظایف نیز خواهد بود. اسرائیل این را برای جلوگیری از بازگشت حماس به قدرت و نظارت بر خلع سلاح این گروه ضروری میداند همزمان، بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل به کابینه خود اطمینان داده است که تلآویو در مورد اینکه کدام کشورها بخشی از این نیرو باشند، حق وتو خواهد داشت.
عدم تمایل کشورها برای مشارکت در طرح صلح
در این بین، نقش ایالات متحده نیز قابل توجه است. واشینگتن اگرچه از ایده نیروی تثبیتکننده حمایت کرده، اما از مشارکت در آن خودداری کرده است. سایر شرکای ایالات متحده نیز به رغم اینکه اغلب از چنین روندی حمایت کردهاند، اما نشانهای از حضور آنها در این روند نیست. حتی کشورهای عرب و مسلمان دلسوز نیز درباره کارایی این روند تردید کردهاند، چراکه دریافتهاند چنین نیرویی در عرصه عمل، ابزاری خواهد بود تا فلسطینیها به نمایندگی از اسرائیل سرکوب شوند. به همین دلیل است که این روند، به منزله سم سیاسی برای دولتهای اسلامی عمل میکند. به ویژه اگر هیچ مسیر روشنی برای تشکیل یک کشور فلسطینی وجود نداشته باشد که بتواند همکاری آنها با اسرائیل را در کوتاهمدت توجیه کند. حتی اگر بتوان نیروهای زمینی را مستقر کرد، عملیات ضد شورش دشوار است. به خصوص در محیط شهری و نیازمند قواعد تهاجمی درگیری، نیروهای ماهر و احتمال تلفات زیاد است. غیرنظامیسازی غزه و خلع سلاح حماس نیز وظایف چالشبرانگیزی هستند. طرح ترامپ خواستار اطمینان از این است که حماس برای همیشه سلاحهای خود را کنار بگذارد و به طور کلی، تمام زیرساختهای نظامی، تروریستی و تهاجمی نابود شوند. با توجه به اینکه حماس در گذشته چقدر قاطعانه در برابر خلع سلاح مقاومت کرده است، احتمالاً به رغم پذیرش فرضی طرح ۲۰ مادهای، در عمل نیز از خلع سلاح خودداری خواهد کرد. در یک کلام، کشورهای خارجی مشتاق بازسازی غزه نیستند.
حماس، کنترل غزه را بر عهده دارد
دولت ترامپ چشماندازهای بلندپروازانهای از آینده غزه ترسیم کرده و به عنوان یکی از ۲۰ بند خود، طرح توسعه اقتصادی برای بازسازی و انرژیبخشی به غزه... با تشکیل هیئتی از کارشناسانی که به شکلگیری برخی از شهرهای معجزهآسای مدرن و پررونق در غرب آسیا کمک کردهاند را پیشنهاد داده است. با این حال، ترامپ مسئولیت تأمین مالی بازسازی غزه را که تخمین زده میشود به ۷۰ میلیارد دلار نیاز دارد بر عهده «کشورهای مسلمان و عرب» گذاشته است، اما تاکنون، در حمایت از این هدف، بسیار بیشتر از اینکه پول اختصاص داده شود، فقط به لفاظی بسنده شده است. ادامه جنگ، حتی اگر در سطح پایین باشد، باعث از بین رفتن سرمایهگذاری و بودجه بازسازی خواهد شد. از نظر ایدئولوژیک، حماس خود را یک سازمان مقاومت میداند و یک گروه مقاومت بدون سلاح، اعتبار ندارد. در عمل، قدرت نظامی حماس، کنترل غزه را در دست دارد و به آن اجازه میدهد رقبای خود را سرکوب کند و از حملات انتقامجویانه دشمنان متعددش در امان بماند. برای مثال، اندکی پس از شروع آتشبس، حماس به اعضای قبیله دغموش به عنوان خانوادهای بزرگ که عمدتاً در شهر غزه مستقر هستند و علیه حماس جنگیدهاند و طبق گزارش رسانههای مختلف، با اسرائیل برای این کار همکاری کردهاند، حمله کرد تا مطمئن شود که این قبیله و سایر اهالی غزه میدانند که حماس هنوز قدرت را در دست دارد.
*استاد دانشگاه جورج تاون | فارن افرز | ۲۳ دسامبر ۲۰۲۵
