انتخاب علیرضا زاکانی به عنوان شهردار تهران از همان روزهای نخست با حاشیههای گسترده همراه بود. شبهاتی درباره تطابق مدرک پزشکی او با شرایط قانونی تصدی شهرداری مطرح شد، اما بررسیها نشان میدهد این ابهامات بیشتر رنگ و بوی سیاسی داشت تا حقوقی. وزارت کشور و هیئت وزیران پیشتر آییننامهای تصویب کردهاند که «رشته تحصیلی مرتبط» را شرط تعیین شهردار میداند و تشخیص نهایی رشته مرتبط بر عهده وزارت کشور است. تجربه مدیریتی نیز در شرایط قانونی، برای افراد با سابقه سیاسی و مدیریتی مانند وزیر، نماینده مجلس یا رئیسجمهور شرط خاصی نداشته است. با این حال، برخی جریانها در شورای شهر تلاش کردند این شرایط قانونی را به چالش بکشند. طی این چهار سال از فشار سیاسی بر مدیریت شهری تا طرح محدودیتهای جدید تحصیلی برای شهردار، ادامه یافتهاست.
کارشناسان: تجربه موفق بر تحصیلات اولویت دارد
مجتبی شاکری، عضو سابق شورای شهر تهران، در گفتوگو با «جوان» این تلاشها را «بیاخلاقی» توصیف کرد و گفت: «اگر حزب یا جریان سیاسی ما نتوانسته در جایگاه مورد علاقهمان قرار گیرد، نباید روند قانونی را دچار چالش کنیم. وزارت کشور پیشتر شیوه انتخاب شهردار در دوره ششم شورا را قانونی اعلام کرده و انتخاب شهردار طبق تشخیص شورا و تأیید وزارت کشور انجام شدهاست. تلاش برای زیر سؤال بردن این روند با ترفندهای مختلف، مصداق بیاخلاقی است. عملکرد شهردار زاکانی، از افزایش درآمد شهرداری تا توسعه مترو، ورود خودروهای برقی و اقدامات عمرانی قابلمشاهده، نشاندهنده موفقیت بیسابقه مدیریت شهری است. نباید به دلیل اختلاف سیاسی، چهرههای خدمتگزار را زیر سؤال برد.»
منصور علیمردانی، نماینده مردم ابهر، خرمدره و سلطانیه در مجلس شورای اسلامی نیز در واکنش به این تحرکات در گفتوگو با «جوان» هشدار داد: «محدود کردن انتخاب شهردار به رشتههای تحصیلی خاص غیرمنطقی است. تجربه و توان مدیریتی عامل اصلی موفقیت مدیریت شهری است و صرف تحصیلات مرتبط نمیتواند تضمینکننده اداره موفق شهرداری باشد. شهرداری مجموعهای پیچیده از معاونتهای عمرانی، فرهنگی، اجتماعی و شهری است و وظایف تخصصی بر عهده مدیران فنی گذاشته شدهاست. تمرکز بر تجربه، شایستگی و توان مدیریتی، مسیر انتخاب شهرداران شایسته را هموار میکند و عملکرد اثربخش مدیریت شهری را تضمین مینماید.»
همچنین حبیب قاسمی، عضو کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، بر اهمیت تبصرهای برای مدیران با سابقه تأکید کرد و به «جوان» گفت: «قطعاً شهردار باید تحصیلات مرتبط با امور شهری داشته باشد، اما شهرداری فقط محدود به مسائل عمرانی نیست و امور اجتماعی، اقتصادی و روانشناختی نیز بخشی از وظایف آن است. تجربه مدیریتی نقش تعیینکننده دارد و باید برای مدیران با سابقه شهری، استثنا قائل شد. تبصرهای باید ایجاد شود تا کسانی که تجربه مدیریت شهری در گذشته داشتهاند، از محدودیت رشته تحصیلی مستثنی شوند. این اقدام تضمین میکند که توانمندی و تجربه مدیران، در کنار تحصیلات مرتبط، در انتخاب شهردار لحاظ شود.»
شفافیت قانونی و بازیهای سیاسی
تجربه انتخاب شهردار تهران، تصویری روشن از ترکیب قوانین ناقص و فشارهای سیاسی ارائه میدهد. محدودیتهای غیرمنطقی، دخالت جریانهای خاص و تلاش برای تغییر قواعد بازی، نشاندهنده ضعف ساختاری و نبود شفافیت در فرآیند انتخاب شهردار است. اصلاح قوانین، تعریف شفاف شرایط احراز و تمرکز بر شایستگی و تجربه مدیریتی، تنها راه جلوگیری از سوءاستفادههای سیاسی و تضمین مدیریت شهری کارآمد است. بدنه همیشه ناراضی شورای شهر تهران بعد از ناکامی در استیضاح با تلاش برای تغییر قانون، نشانداد که محدودیتهای اعمال شده بیش از آنکه به دلیل ضرورت حقوقی باشد، محصول منافع جریانهای خاص سیاسی است. این وضعیت، ضعف قوانین و آییننامهها در زمینه شفافیت و جلوگیری از سوءاستفاده سیاسی را نیز به نمایش گذاشتهاست.
