خشک شدن آب دریاچه ارومیه از اواسط دهه ۸۰ شروع شد. در حال حاضر دریاچه ارومیه حال و روز خوبی ندارد و به دلیل افراط در برداشت از آبخوانها، سوءمدیریت، دستکاری در وضعیت طبیعی دریاچه و برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی برای کشاورزی به صورت غیراستاندارد و غیرعلمی این دریاچه در بدترین حالت ممکن خود به سر میبرد. رونق بخش کشاورزی و کشت محصولات غیرراهبردی مانند سیب، چغندر قند و یونجه دغدغه فعلی فعالان احیای دریاچه است؛ موضوعی که در نشست روز گذشته سخنگوی صنعت آب کشور به آن انتقاد شد. عیسی بزرگزاده ضمن ابراز امیدواری به احیای دریاچه با آغاز فصل بارندگیها در پاییز میگوید: باید سبک مصرف آب در حوزه دریاچه اصلاح شود.
کارشناسان معتقدند با مرگ دریاچه ارومیه شاهد ریزگردهای نمک خواهیم بود که حتی تهران و اراک را هم درگیر مشکلاتی خواهد کرد. نجات دریاچه ارومیه در سطح و تراز در اولویتهای دولتهای یازدهم و دوازدهم قرار گرفته بود، اما با وجود تشکیل ستاد احیای دریاچه ارومیه (سال ۱۳۹۳) و اقداماتی در این زمینه باز هم دومین دریاچه بزرگ آب شور دنیا نجات پیدا نکرد، حتی کمپینهای نجات دریاچه ارومیه و امضاهایی که مردم جمع کردند هم کمکی به ادامه حیات ایــن دریاچه نکرده و حالا نفس دریاچه ارومیه به شــماره افتاده است. تمام دوستداران محیطزیست در دنیا نگران این دریاچه هستند، اما این نگرانی در کشور بیشتر از خارج از ایران است.
شاید این پرسش مطرح باشد که چرا ستاد احیای دریاچه ارومیــه با وجود اختصاص بودجههای قابل توجه نتوانست به قله موفقیت برسد و حالا مردم ایرانزمین دوباره مجبورند برای نجات بخشی از کشورشان دســت به دعا بردارند تا شاید نزولات آســمانی دریاچه ارومیه را نجــات دهد.
محمد درویش، عضو هیئت علمی مؤسســه تحقیقات جنگلها و مراتع کشــور در دولت قبل به بررسی احیای این دریاچه از سوی ستاد احیای دریاچه ارومیه پرداخته و با بیان اینکه وضعیت دریاچه ارومیه کاملاً نگرانکننده است، میگوید: آنچه بر ابعاد نگرانی اضافه میکند، این است که رفتار معیشتی مردم ساکن در اطراف دریاچه ارومیه هیچ نوع تغییری نکرده است. انتظاری که از ستاد احیای دریاچه ارومیه میرفت، این بود که در طول این سالها رفتار معیشتی مردم حوزه دریاچه ارومیه را تغییر دهد تا آنها بتوانند بر اساس وضعیت جدید، چیدمان توسعه جدیدی را بر حوزه دریاچه ارومیه حاکم کنند. این چیدمان باید متناسب با شرایط بومشناختی، جغرافیایی و اقلیمی منطقه باشد.
وی با اشاره به اینکه ما شاهد هستیم همچنان مدیریت کشاورزی حاکم بر حوزه دریاچه ارومیه به این افتخار میکند که تولید سیب این منطقه افزایش یافته است، تأکید میکند: در حالی که میزان ریزشهای آســمانی بیش از ۳۰درصد کم شده، تولید سیب حوزه دریاچه ارومیه رکورد شکسته است و این نگرانی را ایجاد میکند که حتی مدیران بخش کشــاورزی (که باید بــرای دریاچه ارومیه ساعتها کار کارشناسی انجام داده باشند) متوجه نیستند محصول ســیبی که به شدت آببر است و دستکم یکپنجم آن به ضایعات تبدیل میشــود و فروشی ندارد، چه آسیبی به این دریاچه وارد کرده است. واقعیت این است که بخشــی از سیبهای برداشت شده به فروش میرود، اما قیمت آن حتی کفاف پرداخت حقوق کارگر باغهای سیب را هم نمیدهد. شیوه نگهداری سیب هم در ارومیه واقعاً وحشتناک اســت، یعنی سیب را رها میکنند تا شــرکتهایی بیایند و محصول را به صورت دپو شده بخرند. اگر یک بارندگی اتفاق بیفتد یا چند روز بیشتر بماند، ســیب هم میگندد و چیزی از آن نمیماند.
درویش با اشاره به مسائلی که مطرح شد، میگوید: اینهاست که نشان میدهد ما به شدت کمکاری و خودمان را درگیر سازههای فیزیکی کردهایم تا دوباره از رودخانه زاب و ارس آب به دریاچه ارومیه انتقال دهیم. این دوپینگ و تزریق مرفین است، اما ریشه درد همچنان وجود دارد. ریشه درد هم این است که این نوع کشاورزی به هیچ وجه متناسب با اکولوژیک منطقه نیست و علتالعلل خشکشدن دریاچه ارومیه این اســت که ما در طول کمتر از دو دهه اجازه دادهایم وسعت زمینهای کشاورزی بیش از دو برابر افزایش پیــدا کند و دستکم به ۱۸۰هزار هکتار برسد.
تـولیـد سیب در حـوزه دریـاچه ارومیـه افتخارنیست
سخنگوی صنعت آب کشور نیز در نشست خبری روز گذشته خود به تولید محصولات آببر در حاشیه دریاچه ارومیه انتقاد کرد و گفت: تولید سیب در حوزه دریاچه ارومیه افتخار نیست، در حال حاضر ۵۷درصد مصرف آب کشاورزی در این حوزه برای تولید سه محصول غیرراهبردی سیب، چغندرقند و یونجه تخصیص داده میشود که این موضوع باید مورد بررسی قرار گیرد.
عیسی بزرگزاده در خصوص آخرین وضعیت دریاچه ارومیه افزود: اخیراً خبری در یکی از استانها در خصوص رکورد تولید سیب منتشر شد؛ موضوعی که نقدهای زیادی به همراه داشت.
سخنگوی صنعت آب با تأکید بر لزوم اصلاح سبک مصرف آب در حوزه دریاچه ارومیه اظهار داشت: باید شرایط تغییر یابد، به گونهای که کشت محصولات غیرراهبردی انجام نشود، با این حال ما نسبت به احیای دریاچه ارومیه امیدواریم و باید سبک مصرف آب را نیز اصلاح کنیم. در حال حاضر حجم آب موجود در دریاچه ارومیه ۶۰۰میلیون مترمکعب است.
تا پایان سال آینده آب دریا به زاهدان میرسد
بزرگزاده افزود: در سیستانوبلوچستان با بداخلاقی همسایه حقابه ایران داده نشد و با شرایطی مواجه شدیم که برای مدیریت آب این استان سه طرح لایهدار کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت را تدوین و اجرایی کردیم. به گفته سخنگوی صنعت آب در طرح بلندمدت آبرسانی به بخشهای مختلف سیستانوبلوچستان از دریا هدفگذاری شده است که تا پایان سال آینده آب دریا به زاهدان میرسد.
وی در خصوص تخصیص حقابه هیرمند اظهار کرد: بر اساس توافقاتی که صورت گرفته، اطلاعرسانی در این باره بر عهده وزارت خارجه است و باید گفت در کل سال آبی گذشته تنها ۷۰۰هزار مترمکعب که عدد بسیار ناچیزی است، تخصیص یافته در حالی که حقابه ایران ۸۲۰میلیون مترمکعب است.
طرحهای آبرسانی در دست افتتاح
وی با بیان اینکه ۱۰۵طرح آبرسانی در دستور کار است و طبق ارزیابیهای صورت گرفته تا پایان دولت رقم آبرسانی به ۲ هزارو ۱۰۰ میلیارد مترمکعب میرسد و به این ترتیب ضریب تحقق آبرسانی به ۳۰۰درصد خواهد رسید، گفت: تأمین ۷۰۰میلیون مترمکعب آب شرب و بهداشتی در دستور کار وزارت نیرو قرار دارد. تا سالها حتی قبل از انقلاب کل تأمین آب ۸میلیارد مترمکعب بوده است، اما طی چهارسال دولت ۷۰۰میلیون مترمکعب تأمین را در دستور کار داریم.
سخنگوی صنعت آب با بیان اینکه ۱۸طرح آبرسانی با ظرفیت ۵۸۸میلیون مترمکعب به بهرهبرداری رسیده و ۳۳ طرح آبرسانی نیز در دست افتتاح است، اظهار کرد: در کمتر از دو سال هزارو ۵۸ میلیون مترمکعب آبرسانی داشتیم که ۱۵۰درصد ضریب تحقق چهار ساله آن است.
