اعطای بیقید و شرط یارانه ارزان انرژی در ایران پیامدهای اقتصادی گستردهای داشته است؛ قیمتهای بازار را مخدوش و از توسعه بخش انرژی رقابتی جلوگیری کرده است. قیمتهای مصنوعی پایین خوراک گاز و سرمایهگذاری در منابع انرژی جایگزین را کاهش داده و مانع رشد صنایع انرژیهای تجدیدپذیرشده است. این موارد در نهایت توانایی کشور را برای تنوع بخشی به ترکیب انرژی و کاهش اتکا بر سوختهای فسیلی محدود کرده است. علاوه بر این، رویکرد صادراتمحور صنعت پتروشیمی متانول، با هدایت خوراک گاز ارزان، منجر به از دست رفتن فرصتها برای افزودن ارزش داخلی شده است. با صادرات متانول به صورت خام، ایران از مزایای بالقوه صنایع پاییندستی که میتوانند از متانول به عنوان ماده اولیه برای تولید محصولات با ارزش بالاتر استفاده کنند، چشمپوشی کرده که این امر مانع توسعه بخش صنعتی قویتر و متنوعتر در کشور شده است.
ارسلان محمدی، کارشناس اقتصادی پیرامون فشار بودجهای اعطای یارانه بیقید و شرط به صنایع و عدمتوسعه زنجیره ارزش گفت: تأمین خوراک ارزان گاز به عنوان یارانه انرژی نیز بودجه دولت را تحت فشار قرار داده است. کسری بودجه ناشی از یارانه دادن به اجاره خوراک گاز برای صنعت متانول، همانطور که قبلاً ذکر شد، بار مالی ناشی از اعطای بیقید و شرط یارانهها را بر دوش دولت نشان میدهد. این کسریهای مالی پیامدهای گستردهتری از جمله فشارهای تورمی، افزایش استقراض و کاهش ظرفیت سرمایهگذاری عمومی در بخشهای حیاتی برای اقتصاد به همراه داشته است.
منطقی کردن پرداخت یارانههای انرژی به صنعت
وی ادامه داد: به منظور رسیدگی به چالشهای مرتبط با یارانههای ارزان انرژی، برای دولت بسیار مهم است که رویکردی هدفمندتر و منطقیتر اتخاذ کند. با اصلاح نرخ خوراک و افزایش قیمت خوراک گاز که اخیراً در ایران انجام شد، دولت قصد دارد بین حمایت از رشد صنعتی و ارتقای پایداری مالی تعادل ایجاد کند، با این حال اطمینان از اجرای تدریجی این اصلاحات و همراه با اقدامات حمایتی برای کاهش اثرات منفی بالقوه بر صنایع، مهم است، این موارد میتواند شامل ارائه کمکهای مالی، ترویج نوآوریهای فناوری و تسهیلگذار به استفاده کارآمدتر انرژی و روشهای تولید باشد. همچنین باید تلاشها به سمت ارتقای صنایع با ارزش افزوده که از مواد اولیه تولید داخل مانند متانول برای تولید محصولات با ارزش بالاتر استفاده میکنند، انجام شود. با تشویق مصرف داخلی و صنایع پاییندستی، ایران میتواند از تمام ظرفیت اقتصادی منابع خود استفاده کند و وابستگی خود را به صادرات مواد خام کاهش دهد. این نه تنها درآمد اضافی ایجاد میکند، بلکه فرصتهای شغلی ایجاد و به رشد اقتصاد متنوعتر و انعطاف پذیرتر کمک میکند.
این کارشناس اقتصادی در پایان گفت: ایران میتواند از تجربیات کشورهای دیگر که سیاستهای هوشمندانهای را برای تکمیل زنجیره ارزش و بهینهسازی بخشهای انرژی خود با موفقیت اجرا کردهاند، بیاموزد. مطالعات موردی از کشورهایی مانند نروژ که به طور مؤثر منابع انرژی خود را مدیریت و یک صنعت پتروشیمی قوی ایجاد کرده است، میتواند بینشهای ارزشمند و بهترین شیوهها را در اختیار ایران قرار دهد.
