استوار شهید «سینا آراسته»، تکفرزند خانواده بود که روز چهارشنبه ۱۱ مردادماه هنگام انجام مأموریت توسط یک خودروی شوتی در شهرستان یاسوج به شهادت رسید. سرگرد شهید رسول مهدویپور، رئیس پلیس مبارزه با موادمخدر شهرستان زرندیه هم ۹ خردادماه در جریان انجام مأموریت در تصادف با خودروی شوتی به شهادت رسید. شهادت مأموران پلیس، رهگذران و مسافران در تصادف با خودروهای شوتی اتفاق هولناکی است که مدام در حال روی دادن است. آماری از شهدای پلیس یا شهروندانی که در جریان برخورد با خودروهای شوتی جان خود را از دست دادهاند، منتشر نشده است. با این حال افزایش خودروهای شوتی در جادههای کشور حکایت از اقبال گسترده به قاچاق کالا در این حوزه دارد. درآمد چندده میلیونی که از این راه نصیب رانندگان شوتی میشود، قاچاقچیان عمده و رانندگان را برای کسب درآمد بیشتر ترغیب میکند.
انتقال کالای قاچاق با خودروهای شوتی که فاقد پلاک یا پلاک مخدوش هستند از شهرهای مرزی به استانهای دیگر معضلات و چالشهای بسیاری را ایجاد کرده است. خودروهای شوتی با سرعتی سرسامآور و بدون توجه به ساختار قانونی از بندرهای جنوبی حرکت میکنند و پس از عبور از استانهای کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، قم، مرکزی، کرمانشاه، فارس، کرمان و چهارمحال و بختیاری به سمت اصفهان، تهران و کردستان حرکت میکنند. رانندگانی که پشت فرمان خودروهای شوتی مینشینند، در استخدام قاچاقچیان عمدهای هستند که شبکه بزرگ انتقال غیرمجاز کالا را هدایت میکنند و از این مسیر به اهداف کلان مالی میرسند. قاچاقچیان بزرگ در این چرخه از مصونیت برخوردارند و در صورتی که خودروی شوتی متوقف شود، این رانندگان هستند که گرفتار قانون میشوند. آنها از زمان حرکت از مبدأ تا رسیدن به مقصد بدون توقف و از راههای فرعی حرکت میکنند. عمده این خودروها به صورت کاروانی تا ۳۰ خودروی شوتی به صورت همزمان حرکت میکنند و برخی ساکنان در طول مسیر با قاچاقچیان همکاری میکنند؛ به این صورت که اگر پلیس آنها را تعقیب کند، خودروهای متواری شده را در منازل خود پناه میدهند. پلاک بسیاری از این خودروها جعلی و ارکان خودرو هم دستکاری شده است، بهطوریکه اگر راننده در تعقیب و گریز موفق به فرار شود، امکان تعقیب و بازداشت وی وجود ندارد. متهمان همچنین گاهی خودروها را به نام افراد بیمار، سالخورده یا معلول میزنند که روند رسیدگی به پرونده با تعلل بیشتری صورت گیرد. پلیس مدام بسیاری از این خودروها را متوقف میکند، بهطوریکه گاهی یک خودروی شوتی تا شش بار متوقف و جریمه میشود، اما بازگشت دوباره آنها به چرخه شوتیگری نشان میدهد که یک جای کار بهطور اساسی میلنگد.
استانهای در معرض خطر
کهگیلویه و بویراحمد به دلیل قرار گرفتن در مسیر ترانزیتی شمال به جنوب کشور و همسایگی با پنج استان مهم اصفهان، فارس، چهارمحال و بختیاری، بوشهر و خوزستان مسیری مناسب برای شوتیهاست. براتعلی صالحی، مدیرکل تعزیزات حکومتی استان کهگیلویه و بویراحمد اعلام کرده که این استان در مسیر قاچاق کالا از بنادر جنوبی به استانهای مرکزی و تهران قرار دارد و بیشترین میزان کالای قاچاق از این مسیر انتقال داده میشود. وی با تأکید بر اینکه هیچ امنیتی در جادههای استان از دست شوتیها وجود ندارد، ادامه داد: تاکنون ایستهای بازرسی موقتی در جادههای استان برپا شده، اما گلوگاه مشخصی در مقابل خودروهای شوتی وجود ندارد. وی با بیان اینکه روزانه بیش از ۱۰۰ خودروی شوتی در جادههای ارتباطی این استان در حال تردد هستند و جادههای استان را ناامن کردهاند، گفت: عبور این خودروهای شوتی، بهویژه در جاده یاسوج به اصفهان سبب وقوع سوانح رانندگی بسیاری در این مسیر شده و جان مردم را تهدید میکند.
فشار روی پدال گاز
تحویل کالا به این دسته از رانندگان به صورت تضمینی صورت میگیرد، یعنی اگر پلیس کالا را توقیف کند یا خسارتی به آن وارد شود، راننده باید جبران خسارت کند برای همین رانندگان برای رساندن هرچه سریعتر کالا به مقصد تا حد امکان پایشان را روی پدال گاز فشار میدهند، بهطوریکه با سرعت ۱۷۰ کیلومتر حرکت میکنند. عمده جابهجایی کالای قاچاق با خودروهای سواری صورت میگیرد. وارد کردن ضربات پلیس به قاچاقچیانی که با خودروهای سنگین اقدام به جابهجایی کالا میکردند، سبب شد قاچاقچیان عمده با تغییر رویکرد خود از خودروهای سواری که قدرت مانور بیشتری دارد و با سرعت بیشتری هم حرکت میکند، استفاده کنند. عمده این رانندگان صاحب همسر و فرزند هستند و معضل بیکاری دلیل اصلی آنها برای وارد شدن به این چرخه پرخطر است.
ایست به خودروهای شوتی
سرهنگ جلال امینی، رئیس پلیس مبارزه با قاچاق کالا و ارز فراجا درباره دلیل شیوع خودروهای شوتی گفت: خودروهای شوتی و بهطور کلی فعالیت شوتیگری به علت ناهنجاری اقتصادی نیست، بلکه معلول «عدم ساماندهی مبادی ورودی کشور در مناطق مرزی و بندی» است. سیاستگذاریهای ما در حوزه مناطق مرزی، بندری، مناطق آزاد و دیگر نواحی ورودی اقتصادی اشتباه بوده و منجر به ایجاد بستری برای سودجویی و قاچاق کالا شده که حمل و نقل شوتی معلول این سیاست است.
سرهنگ امینی درباره راهکارهای برونرفت از این معضل گفت: باید مبادی و گلوگاه ورودی کالای قاچاق به عنوان علت اصلی از بین برود، اما تا آن زمان نیز پلیس همچنان مورد اتهام قرار خواهد گرفت، درحالیکه هر روز برای مقابله با این مخلان اقتصادی جان خود را در دست گرفته است.
درخواست کمک پلیس
وخامت اوضاع در برخورد با خودروهای شوتی و ناکارآمدی سازوکارهای به کار گرفته شده در برخورد با آن سبب شده فرمانده فراجا برای برخورد با این معضل از شورای امنیت کشور درخواست کمک کند. این موضوع نشان میدهد این معضل صرفاً با برخوردهای سلبی پلیس حل نمیشود که اگر اینگونه بود پلیس تاکنون موفق شده بود بساط شوتیها را از جادههای کشور جمع کند. با این حال آنچه در معرض نگاه مردم قرار دارد، این است که انتظار برخورد با این معضل متوجه پلیس است که بخش زیادی از توان خود را صرف برخورد با قاچاق کالا در این راه کرده و بسیاری از مأمورانش هم در این مسیر به شهادت رسیده یا دچار جراحت شدهاند.
