یکی از بخشهای کلیدی اقتصاد کشور در زمینه ایجاد تحول صنعتی، اکوسیستم اقتصاد دانشبنیان است؛ اکوسیستم اقتصاد دانشبنیان در بخش تحول صنعتی، علاوه بر تأمین مالی و سازوکار مناسب جهت ورود به صنعت، نیازمند تغییر نظام ارزیابی و همچنین حمایت از شرکتهای متنوع و متعدد دانشبنیان نیز است؛ از همین رو در جهت اصلاح روند موجود و حرکت به سمت نظام ارزیابی مبتنی بر نظارت پسینی با تکیه بر تهیه مسیر رشد شرکتهای دانشبنیان و بازآفرینی نظام حمایتی در جهت رشد حداکثری این شرکتها، نظام ارزیابی شرکتهای دانشبنیان در تیرماه از سوی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری اصلاح و آییننامه جدیدی برای ارزیابی و حمایت از شرکتها و مؤسسات دانشبنیان تهیه شده است. همچنین اقتصاد مبتنی بر دانش به یک محرک حیاتی برای رشد اقتصادی و رقابت در این عصر دیجیتال تبدیل شده است. مشخصه آن نیز تولید، مدیریت و توزیع دانش، نوآوری و خلاقیت است. شرکتهای دانشبنیان نقش مهمی در پیشبرد رشد و توسعه اقتصادی دارند. این شرکتها معمولاً با ماهیت نوآورانه و مبتنی بر فناوری و توانایی آنها در ایجاد محصولات و خدمات با ارزش افزوده بالا مشخص میشوند. موفقیت شرکتهای دانشبنیان تا حد زیادی به توانایی آنها در نوآوری و توسعه فناوریهای جدید بستگی دارد که به نوبه خود نیازمند زیرساخت تحقیق و توسعه (R&D) قوی و اکوسیستم حمایتی است. با این حال، در بسیاری از کشورها، سیستم ارزیابی شرکتهای دانشبنیان به خوبی توسعه نیافته است و به اندازه کافی از رشد و توسعه این شرکتها حمایت نمیکند. در این زمینه، تسهیل ورود به اقتصاد دانشبنیان و سادهسازی فرآیند ثبت شرکت دانشبنیان برای تقویت رشد، ایجاد اشتغال و ارتقای نوآوری حیاتی است. تسهیل ورود به اقتصاد دانشبنیان به معنای رفع موانع ورود و ایجاد حمایتها و زیرساختهای لازم برای مشارکت مؤثر افراد و بنگاهها در اقتصاد دانشبنیان است.
این امر میتواند از طریق اصلاحاتی حاصل شود که از کارآفرینی و نوآوری حمایت میکند، آموزش و توسعه مهارتها را ارتقا میدهد و دسترسی به منابع مالی و فناوری را تسهیل میکند. برای مثال، دولتها میتوانند چارچوبهای قانونی و نظارتی مطلوبی ایجاد کنند، زیرساختهای دیجیتالی ایجاد کنند و مشوقهای مالیاتی برای فعالیتهای دانشمحور، مانند تحقیق و توسعه و ثبت اختراع فراهم کنند. سیستم ارزیابی جدید مبتنی بر تمرکز بر مسیر رشد شرکتها حرکت خواهد کرد و برای شرکتهای دانشبنیان که در مدل قبلی اغلب مبتنی بر ارزیابیهای مقطعی، ناکارآمد و بدون برنامهریزی صحیح در جهت همراستایی نظام حمایتها مبتنی با مسیر رشد، یک ابزار جدید حمایتی متنوع مبتنی بر تحقق حداکثری مسیر رشد این شرکتها تهیه کرده است. به منظور توسعه اکوسیستم حمایتی بیشتر از شرکتهای دانش بنیان لازم بود نظام ارزیابی این شرکتها متحول شود. این تحول بر توسعه یک رویکرد جامع برای ارزیابی شرکتهای دانشبنیان متمرکز شود، به جای اینکه بر یک شاخص پیچیدگی سطح فناوری متمرکز باشد؛ طیفی از عوامل و شاخصها از جمله تحقیق و توسعه، نوآوری، مالکیت معنوی و پتانسیل رشد بلندمدت را در نظر میگیرد. یک رویکرد بالقوه برای تغییر سیستم ارزیابی، تغییر تمرکز از ارزیابیهای متناوب و مقطعی به سمت ارزیابی مشارکتی و حمایت مداوم در جهت تحقق مسیر رشد شرکت است. این میتواند شامل فراهم کردن شرکتهای دانشبنیان با دسترسی به طیف وسیعی از حمایتی نظیر معافیتهای گوناگون و اعطای اعتبارات متنوع و همچنین خدمات پشتیبانی از جمله مشاوره، آموزش و فرصتهای شبکهسازی باشد. با ارائه پشتیبانی مداوم میتوان شرکتها را به سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه و نوآوری تشویق کرد، بدون اینکه نگران معیارهای مالی کوتاه مدت باشند. رویکرد دیگر مورد اتخاذ در آییننامه جدید نظام ارزیابی شرکتهای دانش بنیان، تمرکز بر مسیر رشد شرکتهای دانشبنیان است. این رویکرد میتواند شامل ایجاد مجموعهای از معیارها باشد که بر پتانسیل رشد بلندمدت متمرکز هستند، مانند تعداد پتنتهای ثبتشده، تعداد محصولات جدید توسعهیافته و تعداد مشارکتهای ایجاد شده است.
با تمرکز بر پتانسیل رشد بلندمدت، میتوان شرکتها را به سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه و نوآوری تشویق کرد و برای چشمانداز بلندمدت و تعهدشان پاداش گرفت. همچنین توسعه یک اکوسیستم حمایتی برای شرکتهای دانش بنیان که شامل طیفی از ذینفعان مانند دانشگاهها، مؤسسات تحقیقاتی، سرمایه گذاران و سازمانهای دولتی باشد، مهم است. این ذینفعان با همکاری یکدیگر میتوانند یک محیط حمایتی برای شرکتهای دانشبنیان ایجاد کنند که شامل دسترسی به معافیتهای جدید بیمهای، مالیاتی، گمرکی و همچنین تسهیل در تأمین مالی و ایجاد تنوع در منابع مالی است. در نتیجه با توجه به اینکه شرکتهای دانشبنیان نقشی حیاتی در پیشبرد رشد و توسعه اقتصادی دارند، باید سیستم ارزیابی قدیمی و سنتی اصلاح شود، زیرا به اندازه کافی از رشد و توسعه این شرکتها حمایت نمیکنند.
