استفاده مردم از حملونقل عمومی (هواپیما، قطار و اتوبوس) و کاهش استفاده از خودروهای شخصی، همواره یکی از دغدغههای دولتها بوده و است. دولت مردمی تمام تلاشش را برای تأمین ناوگان عمومی به کار گرفته، اما کمکاریها در دولتهای گذشته و کمبود ناوگان حملونقل عمومی اعم از ریل، جاده و هواپیما در ایام افزایش سفرها بسیار مشهود است. با وجود مزیتهای بسیار استفاده از حملونقل عمومی برای سفرهای نوروزی، اما کمبود بلیت و ناوگان در این بخش، مسافران را به استفاده از خودروی شخصی برای مسافرت ترغیب میکند.
کمبود ناوگان هوایی به دلیل اعمال تحریمها و گرانی قیمت آن موضوعی است که برای اقشار ضعیف و متوسط کاملاً حل شده، اما بازار سیاه فروش بلیت هواپیما همواره وجود دارد. مشکل کمبود بلیت تنها برای بخش هوایی کشور نیست و بررسیهای میدانی و نظارتها حاکی است در تمامی بخشها شاهد کاهش عرضه بلیت هستیم و این موضوع باعث شده است میزان سفر با خودروهای شخصی افزایش یابد که نتیجه آن افزایش میزان تصادفات جادهای و رشد مصرف سوخت خواهد بود.
به گفته رئیس سازمان هواپیمایی کشور، در حال حاضر سازمان هواپیمایی نظارتهای خود را بر سایتهای فروش بلیت افزایش داده است و تاکنون ۱۹سایت متخلف فروش بلیت به دلیل تخلفات در حوزه احتکار بلیت و گرانفروشی مسدود شده است. تعداد ناوگان هوایی کشور در حال افزایش است و با رشد تعداد ناوگان به طور قطع میزان ظرفیتها در حوزه هوایی کشور افزایش مییابد. معاون وزیر راه وشهرسازی میافزاید: در حال حاضر نظارتها در این بخش به صورت مستمر در حال انجام است و به تمامی آژانسهای مسافرتی و سایتها هشدار دادهایم به هیچ عنوان تخلفی در این بخش انجام ندهند، در غیر این صورت با آنها برخورد خواهد شد.
بازار سیاه بلیت قطار
حملونقل ریلی یکی از ارزانترین و ایمنترین وسایط نقلیه است که به دلیل کمبود ناوگان ریلی، در تمام فصول سال ظرفیت فروش بلیت آن تکمیل است، اما سایتهایی که فروش بلیت در بازار سیاه دارند، با خرید بلیت ارزان از سایت رجا، در ایام پرسفر اقدام به گرانفروشی میکنند. به عنوان مثال بلیت قطار تهران- مشهد که در سایت رجا حدود ۳۲۰ هزار تومان به فروش میرسد، این سایتهای متخلف بین ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان به فروش میرسانند، ضمن اینکه امتیازی (آپشن) دارند که در صورت درخواست مسافر، در صورت لغو بلیت، اطلاع داده و مسافر جدیدی را جایگزین میکنند. این سایتها که متأسفانه نظارت چندانی بر عملکردشان وجود ندارد، بلیت را ۱۰ تا ۱۰ تا روی سایت عرضه و با القای کمبود صندلی مسافر را به خرید بلیت گران ترغیب میکنند. یکی از مسافران مسیر تهران- چابهار به «جوان» میگوید: برای انجام پروژهای باید هر شش ماه به چابهار سفر کنم، هم اکنون دو ماه است بلیت رفت را گرفتهام ولی بلیت برگشت قطار همیشه تکمیل ظرفیت دارد و مجبور هستم هر بار برای برگشت با مشکلات بسیاری روبهرو شوم. وی تأکید میکند: به عنوان مثال یک هفته است به هر آژانس یا سایتی مراجعه داشتهام بلیت قطار مشهد پیدا نکردهام ولی با چند آژانس که تماس گرفتم اعلام کردند بلیت قطار ۵ستاره با قیمت ۲میلیون تومان پیدا میشود و در یک جستوجوی عادی برای ۴۵روز آینده هیچ بلیتی نه در بخش هوایی و نه در بخش ریلی موجود نیست. ظاهراً برخی شرکتها بلیتهای رجا را پیشخرید میکنند و به راحتی در بازار سیاه میفروشند.
اختلافات شرکت راهآهن و رجا
پس از واگذاری شرکت رجا به سازمان تأمین اجتماعی در سال ۸۹، متأسفانه نوسازی ناوگان ریلی تعطیل شده است یا به کندی صورت میگیرد. با توجه به اینکه شرکت رجا دیگر زیرمجموعه راهآهن نیست و مدیریت مستقلی دارد، از این رو مشکلات ریلی در یک دهه اخیر به شدت افزایش یافته است. اختلافات این دو شرکت که یکی مسئولیت ریل و دیگری مسئولیت تأمین قطار و واگن را به عهده دارد، در بخش قطارهای حومهای بیش از سایر مسیرها مشهود است. از خرداد ماه امسال تاکنون قطارهای حومهای به دلیل فرسودگی و نداشتن سیستم سرمایشی و هواکش مسافران را با چالشهای جدی روبهرو کردهاند. با اعتراض مسافران به راهآهن در خصوص وضعیت خراب قطارها و واگنها با این پاسخ مواجه میشوند که مشکل شرکت «رجا» ست و ارتباطی به راهآهن ندارد. این پاسکاریها به جایی رسید که در تیر ماه به دلیل تأخیر چندساعته قطار تهران- ورامین، مسافران اعتراضات گستردهای به راه انداختند، به طوری که استاندار تهران در بازدید میدانی از این مسیر ریلی، تعدادی از قطارها را برای تعمیر سیستم سرمایشیشان روانه تعمیرگاه کرد. با این تصمیم هم تعداد قطارها و هم ساعات حرکت قطارها کاهش یافت و این امر مشکلات بسیاری برای مسافران این مسیرهای حومهای که صبح به سمت تهران و غروب به سمت پیشوا و ورامین در سفرند، به وجود آورد. این مشکلات برای مسیرهای
تهران- هشتگرد و قزوین نیز دوچندان است.
کمبود ناوگان جادهای و نیاز به حمایتهای دولتی
خروج اتوبوسهای بخش خصوصی از ناوگان جادهای یکی از مشکلاتی است که در این سالها مسافران حملونقل جادهای را با مشکل کمبود صندلی مواجه کرده است. گزارشهای میدانی حاکی است در یک دهه اخیر بسیاری از دارندگان اتوبوسهای بین شهری که با یارانه (سوبسید) دولتی اقدام به نوسازی اتوبوسشان کردهاند، به دلیل بالا بودن استهلاک ماشین و جاده از حملونقل جادهای خارج و جذب شرکتها و کارخانجات خصوصی شدهاند. این وضعیت باعث کاهش صندلیهای حملونقل جادهای شده است و مسافران به سمت استفاده از خودروهای شخصی و فرار از چالشهای تأمین بلیت و دغدغههای آن ترغیب شدهاند. مدیر یکی از شرکتهای مسافربری جادهای به «جوان» میگوید: با کاهش تعداد اتوبوسها در فروش بلیت اتوبوس بازار سیاه به راه افتاده بود، به همین دلیل وزارت راه فروش حضوری بلیت را لغو کرد و مسافران باید اینترنتی بلیت خریداری کنند. وی میافزاید: این روش دست دلالان را کوتاه کرد، اما مسافران مدام با تکمیل ظرفیت در مسیرهای درخواستیشان مواجه میشوند و این امر باعث نارضایتی مسافران شده است. وی تأکید میکند: بخش جادهای به شدت به حمایتهای دولت نیاز دارد، زیرا بخش خصوصی به دلیل اقتصادینبودن، در بخش جادهای سرمایهگذاری نمیکند و دولت باید برای افزایش ناوگان جادهای قدم نخست را بردارد.
جمعبندی
با توجه به اینکه در ایام محرم و صفر، سفرها به شهرهای زیارتی افزایش مییابد و عبور از این ایام نیازمند تمهیدات بیشتری برای افزایش ظرفیت ناوگان است، حال باید منتظر ماند و دید وزارت راه و شهرسازی چه برنامههایی برای بهبود وضعیت ناوگان حملونقل کشور اجرا میکند.
