توافق دریای سیاه در زمینه غلات بین مسکو و کییف به معنای تضمین امنیت صادرات غلات اوکراین است. دنیا پس از اعلام روسیه در تعلیق این توافق باید منتظر چه چیزی باشد؟
این توافق که طی ماههای متمادی با عنوان ابتکار عمل غلات دریای سیاه شناخته میشد، تاکنون چندین بار تمدید شده است. طبق توافق قبلی، صادرات غلات از بنادر دریای سیاه در «اودسا»، «چورنومورسک» و «پیودنی» که تحت کنترل اوکراین هستند، باید از دریای سیاه در امتداد یک کریدور دریایی مورد توافق، به سمت استانبول حرکت کنند و گروهی ویژه از بازرسان روسیه، ترکیه، اوکراین و سازمان ملل، در یک پایگاه تحت کنترل ترکیه، کشتیهایی را که در مسیر و از بنادر اوکراین هستند، بررسی کنند. سپس دو گروه ویژه سازمان ملل تضمین میکنند که غلات اوکراینی میتواند از طریق دریای سیاه حمل شود.
اهمیت دریای سیاه در چیست؟
دریای سیاه یک چهارراه راهبردی بین جنوب شرق اروپا و آسیا است؛ منطقهای که در آن منافع دریایی، قارهای، ژئواستراتژیک و اقتصادی در کنار هم قرار میگیرد. این نقطه، تنها فرصت برای اوکراین است تا غلات خود را از طریق دریا به جهان صادر کند و امکان دسترسی به دریای آزاد و در نتیجه فرصتی برای رسیدن به سایر مسیرهای صادراتی، تنها از طریق تنگه داردانل و بسفر که هر دو تنگه تحت کنترل ترکیه هستند، امکانپذیر میشود. کشورهایی که با دریای سیاه همسایه هستند به این مسیرها علاقه دارند. به عنوان بخشی از پروژه جاده ابریشم جدید، پکن به این مسیر دریایی چشم دوخته است. اقدام روسیه برای خروج از توافق یاد شده، برای جهان پیامدهایی به دنبال خواهد داشت. اوکراین یکی از مهمترین تولیدکنندگان غلات در جهان محسوب میشود. این کشور طبق آمارهایی که برنامه جهانی غذا (WFP) منتشر کرده است، غذای ۴۰۰ میلیون نفر از مردم سراسر جهان را تأمین میکند. به همین دلیل تعجبی ندارد که هنگام شروع جنگ اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، بسیاری از کشورها از احتمال مواجه شدن با قحطی، وحشت کردند، چرا که به طور ویژه خطر گرسنگی در غرب آسیا و آفریقا مشهود بود. فرحان حق، معاون سخنگوی آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در بیانیهای گفته است که دبیرکل سازمان ملل از کندی سرعت بازرسیها و کنار گذاشتن بندر پیودنی از طرح دریای سیاه ابراز ناخرسندی کرده است. از طرف دیگر، روسیه از برآورده نشدن خواستههایش و اینکه تحریمهای غرب مانع صادرات محصولات کشاورزیاش میشود، شکایت داشت. ابتکار غلات دریای سیاه، به کاهش و ثبات قیمت مواد غذایی کمک کرده است. بیش از ۳۰ میلیون تن غلات و سایر محصولات غذایی به لطف این توافق تا ماه می۲۰۲۳ صادر شده است که به ویژه کشورهای فقیرتر سود بردهاند.
هزینههای بالای صادرات
از آن زمان تاکنون بهای مواد غذایی افزایش داشته است. در این بین، جنگ اوکراین و اقدام روسیه در مسدود کردن دریای سیاه باعث شد میلیونها تن از غلات در سیلوهای اوکراین حبس شود و در معرض پوسیدگی قرار گیرد. اتحادیه اروپا اعلام کرده است که حفظ ذخایر اوکراین برای جهان حیاتی است. این توصیف کوچک نشان میدهد که با اقدام روسیه در تمدید نکردن قرارداد، اوکراین راهکاری برای انتقال غلات به دیگر نقاط جهان نخواهد داشت. در این بین، هزینه بالای بیمه کردن کشتیها، اصلیترین عامل مشکلآفرین است، چرا که کشتیهایی که از دریای سیاه عبور میکنند باید با هزاران دلار بیمه شوند. این را هم باید در نظر گرفت که شرکتهای کشتیرانی تمایل ندارند که با چنین هزینه بالایی و تمدید نشدن قرارداد، کشتیها را راهی منطقه جنگی کنند. از آغاز جنگ، اوکراین بخش اعظمی از غلات خود را به وسیله کشورهای اروپای شرقی صادر کرده است، اما واگنهای باری برای صادرات تمام غلات اوکراین از طریق زمین بسیار کم است. علاوه بر این، کشاورزان در برخی از کشورهای شرقی اتحادیه اروپا از ارسال کالاهای اوکراینی از طریق کشورهایشان ناراضی هستند و میگویند که این امر باعث کاهش عرضه داخلی میشود و عملاً جایی برای عرضه محصولات آنها در بازارهای داخلی نمیماند. در واکنش، اتحادیه اروپا در اوایل ماه جاری محدودیتهایی برای واردات اعمال کرد که بر اساس آن غلات را میتوان از طریق بلغارستان، مجارستان، لهستان، رومانی و اسلواکی حمل کرد، اما همانطور که پیشتر هم به آن اشاره شد، امکان فروش غلات در این کشورها وجود ندارد.
شبکه خبری دویچه وله
