یکبار دیگر محرم با حال و هوای خاص خودش، حال و هوای شهرها و استانهای ایران را دگرگون کرده و شور حسینی، دلها، کوچهها و خیابانها را فرا گرفته است. رنگ تقویم سیاه شد و ایامی از راه رسید که پس از گذشت قرنها هنوز درسهای بسیار زیاد و عمیقی باید از آن آموخت. روزهای اشک و آهی که به روال قبل، هر سال با آیینهای خاصی با حضور باشکوه خیل عظیم مسلمانان در قالب عزاداریهای ماه محرم همراه و ایران به خاطر داشتن اقوام مختلف، مراسمات گوناگونی را در این ایام در استانهای خودش شاهد است.
لباسهای عزا، بیرقهای مشکی، خیمههای افراشته، چشمهای به ماتم نشسته و صدای طبل و سنج و زنجیر از جمله آیینهای ماه محرم است که با تفاوتهایی در برگزاری، اما مشترک در هدف هر سال در سراسر ایران اسلامی با شور و حال خاصی برگزار میشود. مردم سیستان و بلوچستان در ایام محرم مراسم و آیینهای مختلفی دارند که عزاداریشان را با دیگر نقاط کشور متمایز میکند. چاوشی، شوویخوانی و ادای رسم خرج امام از جمله مراسمات مردم این سرزمین است.
ارادت اهل تسنن به سیدالشهدا (ع)
این روزها دوباره مثل قرنها و سالهای قبل، محرم با حال و هوای خاص خود شهرهای مختلف سیستان و بلوچستان را دگرگون کرد و شور حسینی دلها، کوچهها و خیابانها را فراگرفته است. تاریخ به خوبی بر ارادت ویژه مردمان خطه سیستان و بلوچستان به اهل بیت (ع) گواهی میدهد که در هر شرایطی برای حفظ آرمانها و توسعه تفکر اهل بیت عصمت و طهارت (ع) تلاش کردهاند. نوحه خوانی، سینه زنی، زنجیرزنی، شبیه خوانی یا تعزیه خوانی و خواندن زیارت عاشورا از جمله آیینهای معمول مردم این خطه از میهن اسلامی در ایام محرم به شمار میرود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان با اشاره به اینکه مردم اهل تسنن در ماه محرم برای عزاداری امام حسین (ع) آیینهای خاصی نظیر اطعامدادن و کمک به فقرا را انجام میدهند، میگوید: «این استان گرچه از لحاظ وجود امامزادگان یا معصومین بیبهره است، اما به واسطه ارادت قلبی و علاقه شدید مردم این خطه اعم از بلوچ و سیستانی به اهل بیت عصمت و طهارت، اماکن متبرکه بیشماری را در خود جای داده است که یا به واسطه مدفون بودن سادات جلیلالقدری مانند سیدباقر (ره) در زابل یا اشخاص مهم و محترمی مانند سید غلامرسول در چابهار از اهمیت و احترام بالایی برخوردار شده است.» علیرضا جلالزایی با بیان اینکه بیش از ۷۰ بقعه، نظرگاه، قدمگاه و آرامگاه در استان وجود دارد، ادامه میدهد: «امام حسین (ع) متعلق به بشریت است، اهل سنت همانند شیعیان برای احترام به ماه محرم و ایام شهادت امام حسین (ع) از برگزاری مراسم ازدواج و جشنهای شادی خودداری میکنند.»
به گفته این مسئول، در شهرستان ایرانشهر و بزمان شیعیان بلوچ آداب و رسوم خاص خود را دارند و با آغاز اولین روز از ماه محرم امامان جمعه، پیشنمازان مساجد و ملایان با سخنرانی در مساجد و محافل مذهبی، مردم را از اهمیت این ماه آگاه میکنند. علما و روحانیون در این ایام با روایت احادیث مختلف به بیان مظلومیت امام حسین (ع) و نقش وی در اسلام و همچنین عظمت این ماه پر برکت میپردازند.
از لباس کرباس تا نخل گردانی
اصفهانیها از دیر باز آیین و مراسمات خاصی را در ایام محرم و سفر برگزار میکنند. شهرستان اردستان مثل سایر نقاط کشور، این روزها حال و هوای دیگری به خود گرفته و مردم این منطقه در راستای گرامیداشت ماه محرم و نگهداشتن حرمت ماه عزای امام حسین (ع)، از چند روز قبل نسبت به سیاهپوش کردن مساجد و حسینیهها اقدام میکنند و محلهای برگزاری مراسم عزاداری را به پرچمهای «یا حسین» و نظایر آن مزین میسازند. از دوران قدیم جهت نگهداشتن احترام عزای سرور و سالار شهیدان، در دو ماه محرم و صفر مراسمات شادی از جمله عقد و عروسی انجام نمیشده و مردم سعی میکردند که این مراسمات را قبل یا بعد از ماه عزا انجام دهند. تهیه لباس مشکی از پارچه کرباس، یکی از سنتهای دیرینه مردم شهرستان اردستان است که از آن لباس مشکی که نوعی لباس خاص و بلند است تهیه کرده و مردمان این دیار برای ایام عزاداری ماه محرم از آن استفاده میکردند.
نخلگردانی که بیشتر در محله راهمیان اردستان رواج داشته در آیینهای کهن ایران باستان ریشه دارد و به آیین سوگ سیاوش که مربوط به قبل از اسلام است برمیگردد، اما در دوران اسلام، رنگ اسلامی و شیعی به خود گرفته و در مراسمهای عزاداری انجام میشود. حجتالاسلام یوسف احمدی، مدیرکل تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه نیز با اشاره به فرا رسیدن ماه محرم و آغاز عزاداری برای امام حسین (ع) از اعزام یک هزارو ۵۰۰ مُبلغ به شهرها، روستاها و هیئتهای مذهبی خبر داده و گفته که در نخستین جمعه ماه محرم همایش بزرگ بینالمللی شیرخوارگان حسینی به یاد طفل شیرخوار امام حسین (ع) حضرت علی اصغر (ع) در سالن شهید بهشتی مجموعه ورزشی آزادی کرمانشاه برگزار میشود.
