اختصاصی جوان آنلاین؛ سالن کتاب کودک و نوجوان یکی از سالنهای نمایشگاه کتاب امسال است که در طبقه همکف مصلی قرار دارد. وقتی وارد این سالن میشوی، مشاهده کتابهای رنگارنگ شور و حال خاصی دارد. کتابهای کاغذی تا کتابهای پارچه ای، کتابهای اوریگامی که کاردستی به کودکان یاد میدهد و کتابهایی که تصاویر متحرک دارد. مثلا کتاب داستان پینوکیو باحرکت تصاویر مربوط به داستان جذابتر شده بود. رنگهای شاد و متنوع کتاب در غرفه ها، شوق بچهها آنقدر جذاب بود که گذر زمان را متوجه نمیشدی. هرچه از ساعت شروع نمایشگاه میگذشت، به تعداد بازدید کنندگان، از خردسال تا نوجوان که همراه خانواده هایشان میآمدند، افزوده میشد. یکی از آنها پسر ده ساله به نام امید بود. از او چند سوال پرسیدم که جواب هایش شنیدنی است.
امید چقدر به خواندن کتاب علاقه داری؟
خیلی. یکی از بهترین سرگرمی هایم خواندن کتاب است. من حتی وقتی به پارک میروم بعد از کلی بازی و تفریح، خواندن چند صفحه کتاب آرامم میکند. یاد گرفته ام هر جا میروم یک جلد کتاب همراهم باشد.
این همه علاقه از چه کسی و از چه زمانی شروع شد؟
از بچگی مادرم مرا با تصاویر کتاب سرگرم میکرد. شبها با خواندن کتاب داستانی مرا میخواباند و هر جا میرفتیم چه مهمانی و چه مسافرت همراه اسباب بازی هایم حتما یک کتابی که دوست داشتم را بر میداشت.
به چه کتابهایی علاقه داری؟
علمی و داستانی. کمی هم شعر
موضوع کتابهایت را خودت انتخاب میکنی؟
تقریبا. در انتخاب کتابهای داستان مادرم هم مرا کمک میکند.
دوست داری در آینده چکاره شوی؟
خلبان. پرواز را خیلی دوست دارم.
نمایشگاه امسال را دوست داشتی؟
بله. امسال بعضی انتشاراتی که از آنها کتاب میخریدم غرفه داشتند که سال قبل نبودند.
***
سراغ مادری رفتم که با آرامش سوالات پسر ۸ ساله اش را پاسخ میداد و پسر دو ساله اش هم در بغلش بود. او معلم بود و خانم محمدی نام داشت. محمدی در انتقادی به سالن کتاب کودک و نوجوان گفت: برای انتخاب سالن کتاب کودک و نوجوان، باید سالنی با نور بهتر انتخاب میشد. چرا سالنی که نورش کم و سقفش کوتاه است و در جایی قرار داد که ورود گرد و خاک در آن از همه جا بیشتر است انتخاب شده است؟ بعد از آن با هم، هم کلام شدیم.
چقدر دانش آموزانتان را به خواندن کتاب تشویق میکنید؟
سعی میکنم کار تحقیقاتی به آنها بسپارم تا سراغ کتابی خارج از کتابهای درسی بروند. اما طوری که مجبور به خرید کتاب نباشند. چون مدرسه ما در یک منطقهای از شهر قرار دارد که توان مالی خانوادهها متوسط است. مدرسه هم که کتابخانه ندارد.
خودتان مشوق برای خواندن کتاب فرزندانتان هستید یا پدرشان هم نقش درند؟
هر دو. شوهرم نیز معلم است. او سعی میکند در حضور بچهها کتاب بخواند.
کتابهای این سالن را چطور دیدید؟
تقریبا خوب بود. ولی قیمتها بالاست. بخصوص کتابهایی که تصاویر متحرک دارند. آنها برای کودکان خیلی جذاب هستند. دوست داشتم چند جلد بخرم، ولی گران بود. حُسن دیگر نمایشگاه امسال مشارکت بعضی انتشارات مثل، کانون فکری فرهنگی کودکان و چند انتشارات دیگر بود که سال قبل نبودند.
میدانید چه کتابی برای کودکانتان مناسب هست؟
بله قبل از آمدن به نمایشگاه مطالعه و جست و جو کرده بودم.
***
آقای رامکی یکی از پدرهایی بود که همراه همسر و دو فرزنداش به نمایشگاه آمده بود. نزدیکشان رفتم تا چند سوال کنم.
آقای رامکی شغلتان چیست؟
شغلم آزاد است.
پس توان خرید خوبی دارید؟
شاید باورتان نشود میخواستم آنقدر کتاب بخرم که از همین جلوی نمایشگاه با اسنپ برویم، ولی نیازی نیست آنقدر قیمتها بالاست که با کمک خانواده همین چند جلد کتاب را میتوان حمل کرد.
چقدر اهل مطالعه هستید؟
خودم خیلی وقت ندارم، ولی همسرم وقت بیشتری میگذارد.
میدانید چه کتابی را برای فرزندانتان باید خریداری کنید؟ سلیقه و علاقه آنها را میشناسید؟
او همسرش را صدا کرد تا به این سوال پاسخ دهد. همسر آقای رامکی گفت: نه. معمولا هر کتابی که از دوستان، آشنایان یا از دوران کودکی یاد دارم برای بچهها تهیه کرده ام. ولی الآن غرفه مشاوره خرید کتاب را دیدم که میخواهم از آنها سوال کنم.
***
فاکتورهای ایرانی اسلامی در بعضی کتب کودکان لحاظ نمیشود
با شنیدن این جواب کنجکاو شدم تا غرفهای که خانم رامکی میگفت را پیدا کنم. بالاخره کلی گشتم تا با پرس و جو آن غرفه را پیدا کردم. متاسفانه تبلیغات این غرفه خوب نبود. تنها دو بنر با رنگی خنثی روی دیوار بیرونی و داخلی غرفه زده شده بود. خانم زهرایی یکی از مشاورانی بود که با خوش رویی استقبال کرد. او روانشناس و در حوزه کتاب کودک به لحاظ تخصصی که داشت از داوران کتاب کودک بود.
ابتدا برای خرید کتاب راهنمایی خواستم. او بعد از گرفتن اطلاعاتی از فرزندم و یک شناخت نسبی، اسم چند غرفه را روی کاغذ نوشت و آنرا تحویلم داد. از او خواستم درباره غرفه و کاری که عهده دارند توضیحی بدهد. او با گلایه از خانوادهها گفت: «والدین از این غرفه فقط آدرس انتشاراتی میگیرند کلا غرفه را غرفه اطلاعات میدانند.» او در ادامه صحبتهایش به رعایت نشدن فاکتورهای اسلامی ایرانی اشارهای کرد و ادامه داد: «بعضی از انتشاراتیها فقط به خاطر معروف شدن فروش بالایی دارند، ولی در کتابهایشان استاندارهایی که باید لحاظ نمیکنند. در داوری کتاب، فاکتورهایی با هویت ایرانی اسلامی داریم که بر پایه ارزشها و فرهنگمان است، اما در بعضی از کتب لحاظ نمیشود. به طور مثال در شروع کتاب بسم ا.. الرحمن الرحیم حذف میشود! یا نقاشیها و تصاویر، در کتاب کودک واقعی نیست. مثلا تصویر حیوانی که دم ندارد، یا آدمی که دست ندارد. این نقاشیها امتیازی ندارد. حالا پدر و مادری غافل از این نکات، چشم بسته برای فرزندانشان کتاب تهیه میکنند که کودک رغبتی نشان نمیدهد یا بی تآثیر خواهد بود.»
***
والدین باید در معرض انتخاب درست کتاب قرار بگیرند
خانم دکتر زهرا محسنی فر، جامعه شناس و پژوهشگر حوزه کتاب و کودک هم از حاضران در نمایشگاه بود. او درباره آشنایی و هدایت درست خانواده ها، در خرید مناسب کتاب برای کودکان و نوجوانان از عدم اطلاع رسانی گلایه داشت و گفت باید رسانهها پای کار باشند. وی در ادامه گفت: «اوایل تورهایی برای بازدید از نمایشگاه هماهنگ شده بود تا بچهها نمایشگاه را ببینند و با این فضا آشنا شوند. یک تور برای پدرها و مادرها هم گذاشته شد تا با کتابهای خوب و بد آشنا شوند، اما به دلایلی استقبال کم بود که یکی از آن دلایل عدم اطلاع رسانی بود» سپس گلایهای هم از چاپ بعضی کتابها در کشورمان داشت و تأکید کرد: «پدرها و مادرها باید از قبل لیست کتابهای مناسب را تهیه و بعد از مشورت با یک مشاوره به نمایشگاه بیایند تا در معرض انتخاب صحیح قرار بگیرید و بدانند کودک را به چه غرفهای ببرند تا با اصرار آنها مجبور به خرید کتاب نشوند. از طرفی پیدا کردن غرفهها و انتخاب کتابها بچهها را کلافه میکند و همین خستگی ممکن است آنها را از آمدن به نمایشگاه زده کند.»
مواجهه مردم با نمایشگاه باید نمایشی باشد نه فروشگاهی
این پژوهشگر حوزه کتاب و کودک با اعتقاد به اینکه نگاه بازدیدکنندگان به نمایشگاه باید نمایش و آشنایی با کتاب باشد ادامه داد: «در سال، شش الی هفت هزار عنوان جدید چاپ میشود، ولی تنها ۸۰۰ تا هزار کتاب خوب را میتوان معرفی کرد، چون بقیه استاندارهای لازم را ندارند. از طرفی نمایشگاه باید محل نمایش باشد نه فروشگاه. افراد باید به نمایشگاه بیایند تا با کتابهای خوب آشنا شوند. بعد با خریداری تنها چند جلد، بقیه کتابهای مورد نیازشان را در طول سال از کتابخانهها و .. قرض بگیرند. این میشود یک فعالیت مستمر برای کتاب خوانی. این که یکباره ۲۰ جلد کتاب خریداری و بعد آنها را مقابل کودک یا نوجوان قرار داده و انتظار مطالعه همه آنها را داشت، روشی غلط است.»
او چاپ کتابهای پرمحتوا و پیشرفت در تآلیفات را از جمله نقاط مثبت نمایشگاه کتاب در بخش کودک و نوجوان نام برد، اما این پژوهشگر هم مثل بسیاری از بازدیدکنندگان به گرانی کتاب گله داشت.
کتاب کالایی لوکس که قدرت خرید آن کم است
خانم محسنی فر با تأکید به اینکه باید به کاغذ رایانه تعلق بگیرد ادامه داد: «قیمتها به شدت بالاست و ناشران هم مقصر نیستند. دولت اگر قصد ترویج فرهنگ کتابخوانی دارد باید به کاغذ یارانه بدهد. کتاب کالایی لوکس شده و مردم نمیتوانند آنرا خریداری کنند. به همین خاطر در بعضی غرفهها کتابهایی بی ارزش با قیمت نازل حراج گذاشته میشود و پدر و مادرها هم به خاطر ارزانی آنها را خریداری میکنند.»
از نوزادی فرزندان را کتابخوان کنیم
این پژوهشگر با اعتقاد به اینکه پدر و مادر اولین الگوی فرهنگ کتابخوانی برای کودکان و نوجوانان هستند، اضافه کرد: «اینکه بعضی از پدرها و مادرها میگویند مشغله کاری اجازه کتاب خواندن نمیدهد فقط یک بهانه است. چطور ساعتها در تلگرام و اینستاگرام و ... وقت میگذرانند، اما برای خواندن کتاب وقت ندارند؟! تنها ۵ دقیقه وقت گذاشتن کافی است. باید در هر جایی از خانه، مثل اتاقها، پذیرایی، آشپزخانه و ... یک کتاب بگذاریم تا کودکانمان چشمشان در هر کجای خانه کتاب را ببیند و آنها را لمس کنند. آن وقت خودمان هم هر لحظه سراغ آنها میرویم و شروع به خواندن میکنیم. محسنی فر در آخر بهترین سن برای شروع کتابخوانی را سه ماهگی دانست و گفت پدرها و مادرها به این مسئله اعتقاد داشته و آن را باور کنند. سپس با معرفی کتابهای سیاه و سفید گفت: «ما کتابهایی به رنگ سیاه و سفید داریم که برای نوزادان مناسب است. نوزادان با دیدن آن کتابها قوای بینایی شان تکمیل میشود و در ارتباط با سایر قسمتهای مغز قرار میگیرند. البته بعضی پدر و مادرها فکر میکنند کتاب هرچقدر رنگی رنگی باشد کودک بیشتر خوشش میآید در صورتیکه در آن سن رنگ سیاه و سفید جذابتر است.»
