تاریخ روابط سینمایی میان ایران و چین نشان میدهد که مهمترین همکاری میان دو کشور برگزاری هفتههای فیلم بوده و ایران تا به حال نتوانسته از ظرفیت تماشاگر میلیاردی چین برای خود نمدی بدوزد.
ایران و چین در راه شائولین!
سالها پیش یک تهیهکننده چینی به ایران آمد و علاقه مردم ایران به تماشای فیلمهای رزمی آسیایی را مشاهده کرد. به خصوص اینکه با چند نفر از مردم ایران صحبت کردهبود و آنها از «جت لی» به عنوان بازیگر محبوب خود نام بردهبودند. در اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۴، یک تهیهکننده دیگر از سینمای چین به نام «شین جیان» در گفتگو با «چاینا دیلی»، از تمایلش برای ساخت فیلمی رزمی با همکاری ایران به نام «راه شائولین» خبر داد. چاینا دیلی نیز در گزارشی علت تمایل این تهیهکننده به ساخت فیلم رزمی با همکاری ایران را تمایل زیاد ایرانیان به دیدن فیلمهای رزمی دانست و تأکید کرد که ایده ساخت فیلم پس از تفاهمهای ناشی از حضور چین در «جشنواره جهانی فیلم فجر» رخ داده و برای ساخت «راه شائولین» بودجه ۱۰ میلیون دلاری لازم است. از خبر تولید «راه شائولین» دو ماه بیشتر نگذشته بود که حجتالله ایوبی، رئیس وقت سازمان سینمایی در سفر به چین بر ساخت فیلمهای مشترک تأکید کرد و از لوکیشنهای مختلف سینمای چین از جمله «معبد شائولین» هم بازدید کرد. با این حال هشت سال از وعده ساخت راه شائولین گذشته است و نه دیگر کسی سراغ علاقه مردم ایران به سینمای رزمی را گرفته و نه خبری از تولید مشترک آن فیلم منتشر شدهاست و ظرفیت میلیاردی تماشاگر چینی همچنان برای سینمای ایران دست نخورده باقی ماندهاست.
اشتراکات سینمایی ایران و چین!
سال ۲۰۱۹ میلادی، در حاشیه جشنواره بینالمللی فیلم شانگهای، رضامیرکریمی دبیر جشنواره جهانی فیلم فجر که به عنوان مهمان جشنواره به چین رفتهبود، گزارشی مبسوط از راههای همکاری میان ایران و چین در سینما مطرح کرد. در آن زمان چین با ۲۲ کشور برای تولید مشترک فیلم تفاهم نامه امضا کردهبود. «میائو شیائوتیان» مدیر عامل شرکت تولید مشترک فیلم چین، در مصاحبه ای، از امضای قرارداد مشابهی با کشور ایران تا پایان سال خبر داد. این موضوع از نظر نشریه ورایتی آنقدر اهمیت داشت که به زمینههای همکاری سینمایی میان ایران و چین بپردازد و در گفتگو با چند کارگردان سینمای چین، موضوعاتی مانند شالودههای ایدئولوژیک، ممیزی و نگاه بومشناختی خلاقانه از جمله اشتراکات سینمایی میان دو کشور مطرح شود.
همکاریها در سطح هفته فیلم باقی ماند!
دو سال پیش، در اواخر فعالیت دولت روحانی، به مناسبت پنجاهمین سالگرد روابط سیاسی میان ایران و چین، بنیاد سینمایی فارابی رویداد «سینمای چین در یک نگاه» را برگزار کرد. در افتتاحیه این رویداد، «لی فو هوآ» قائم مقام وقت سفارت چین در تهران، از ریشههای تمدنی سینما در ایران و چین گفت و با به رخ کشیدن اینکه چین دارای بزرگترین بازار فیلم جهان و بیشترین مخاطب است، به موضوع همکاری مشترک میان ایران و چین برای ساخت فیلم سینمایی پرداخت. این مقام سفارت چین با اشاره به دعوت برخی از چهرههای شناختهشده سینمای ایران به چین و نام بردن از مجید مجیدی و نرگس آبیار، این دعوت را زمینهساز همکاری سینمایی و ساخت فیلم مشترک دانست.
از راه شائولین تا چانگان چانگان
سال ۲۰۲۱ میلادی، رادیو بینالمللی چین به مناسبت دهمین سالگرد طرح اقتصادی راهآهن چین به اروپا، از تولید فیلمی به نام «چانگان چانگان»، به کارگردانی نرگس آبیار خبر داد. این فیلم که داستانش درباره جاده ابریشم بود، قرار بود در سال ۲۰۲۲ میلادی اکران شود! در فیلم «چانگان چانگان» قرار بود به ریشه ایرانی مردم منطقه سین کیانگ و اینکه ایران در جاده ابریشم از اهمیت بالایی برخوردار است، اشاره شود. رادیو بینالمللی چین تأکید کرد که «چانگان چانگان» اولین فیلم مشترک میان ایران و چین است!
بر اساس تاریخ میلادی نزدیک به دو سال از اعلام آن خبر گذشته است و در هفته جاری با افتتاح سومین هفته فیلم چین در تهران، در میان استقبال پرشور مدیران سینمای ایران از همکاری مشترک با چین، هیچ اشارهای نه به «چانگان چانگان» شدهاست و نه اصلاً کسی یادش ماندهاست که قرار بود روزی «راه شائولین» ساخته شود.
آنچه سینمای چین را جذاب میکند!
از زمان جواد شمقدری تا امروز که محمد خزاعی سکاندار سازمان سینمایی شدهاست، مدیران سینمای ایران همیشه از همکاری سینمایی با چین استقبال کرده و اگر فرصتی پیش بیاید حتماً با سفر به آن کشور از نزدیک با امکانات و داشتههای سینمایی چین آشنا شدهاند، اما دلیل علاقه سینمای ایران برای همکاری با چین، چیست؟ خزاعی میگوید: «سینمای ایران و چین با سابقه تاریخی، فرهنگی و تمدنی دو کشور، قطعاً میتواند در جهان «تصویرمحور امروز و عصر رسانه» پیشقراول و پرچمدار باشد؛ بهویژه که امروز شاهد فروپاشی جهان تکقطبی و شکست هژمونی انحصار سینمای غرب و شکلگیری قطبهای جدید فرهنگی و روایتهای نوظهور هستیم.» مدیر سینمایی ایران، اما برنامهای مشخص برای ارتباط با مخاطب چینی ارائه ندادهاست و این خوشبینیها قاعدتاً بدون برنامه صرفاً در حد شعار باقی خواهد ماند. سال گذشته یکی از مدیران میانی سازمان سینمایی سوره در گفتگو با رایزن فرهنگی چین با اشاره به اینکه آن کشور دارای ۷۰ درصد از سینماهای آسیا است، از پخش انیمیشنهای ایرانی در آن کشور استقبال کرد! اما سینمای اجتماعی ایران به دلیل درگیر بودن در سیاهنمایی و فقر قابلیتهای سینمایی نمیتواند برای مخاطب چینی جذاب باشد. چین در سالهایی که سینماها در امریکای شمالی به دلیل کرونا بسته شدهبود، توانست عنوان بزرگترین بازار سینمای جهان را به دست آورد؛ عنوانی که سال گذشته دوباره به امریکا بازگشت. با این حال چین در سال گذشته توانست درآمد سینمای خود را از ۶۵/۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ به ۱۱/۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۸ برساند. تعداد سالنهای سینما در چین از سال ۲۰۰۷ تاکنون ۲۰ برابر شدهاست و سینماهای این کشور در حال گذار از سالنهای سنتی به سالنهای مجهز به فناوری سه بعدی دیجیتال است. اکنون بیشترین امید سینمای هالیوود برای کسب درآمد حضور در سالنهای سینمای چین است و چینیها در کنار پخش آثار مهم سینمای جهان در حال تقویت سینمای ملی خود هستند. آنها به همکاری با کمپانیهای بزرگ سینمایی روی آوردهاند، اما سهم ایران از این بازار بزرگ صرفاً برگزاری هفته فیلم و نمایش فیلم است.
