در روزهای اخیر محمد محمدی بخش معاون وزیر راه و رئیس سازمان هواپیمایی کشوری خبر از تقاضای افزایش ۱۰۰ درصدی بلیت پروازهای داخلی از سوی شرکتهای هواپیمایی داده است. آخرین بار که افزایش قیمت بلیت رقم خورد، ۱۵ آذر ۱۴۰۰ بود که افزایش ۱۵تا ۲۰درصدی قیمت بلیت پروازهای داخلی اتفاق افتاد. پیش از این محمدیبخش در نشست خبری نمایشگاه حمل و نقل در آذر سال گذشته در پاسخ به سؤالی درباره اینکه آیا با ادعای زیانده بودن شرکتهای هواپیمایی موافق هستید با رد این موضوع گفت در حال حاضر ایرلاینها میتوانند با همین قیمتها شرکتهای خود را اداره کنند. همچنین مدیر عامل شرکت هواپیمایی آسمان نیز در نشست خبری پروازهای اربعین که نرخ ثابت برای این پروازها اعلام شده بود، گفت: با همین قیمتها میتوانیم سود مورد نظر از پروازهای اربعین را به دست بیاوریم. به نظر میرسد شرکتهای هواپیمایی در حالی میتوانند با بهبود عملکرد خود و بهینهسازی فرآیندهای اداری و کاهش هزینههای جاری نسبت به سودهبودن این شرکتها به نتیجه برسند. آسانترین راهحل، یعنی افزایش قیمت بلیت است. تقاضای افزایش ۱۰۰ درصدی قیمت بلیت پروازهای داخلی از سوی ایرلاینها در حالی رقم میخورد که براساس آخرین آمار اعلامی از سوی بانک مرکزی نرخ تورم ۱۴۰۱ کمتر از ۵۰درصد بوده است. بر این اساس نرخ تورم ۱۲ ماهه منتهی به اسفند ۱۴۰۱ در مقایسه با مدت مشابه سال قبل از آن ۵/۴۶ درصد بود. در سالی که با نام مهار تورم مزین شده، درخواست افزایش دو برابری قیمت بلیت هواپیما از سوی شرکتهای هواپیمایی و حمایت ضمنی سازمان هواپیمایی کشوری از آنها میتواند به معنی نادیدهگرفتن تأکید رهبر معظم انقلاب مبنی بر کنترل قیمتها باشد. با این وجود شرکتهای هواپیمایی اواخر سال گذشته بارها تقاضای افزایش قیمت بلیت را به سازمان هواپیمایی کشوری ارائه داده بودند که در نهایت تا پیش از آغاز سال جدید شورای عالی هواپیمایی با افزایش ۳۰ درصدی قیمت بلیت موافقت کرد، اما اجرای این مصوبه منوط به تأیید ستاد تنظیم بازار بود؛ ستاد تنظیم بازار هنوز با این مصوبه شورای عالی هواپیمایی موافقت نکرده است. در طول یکسال و نیمی که نرخنامه جاری از سوی اعلانها اعمال میشود، چند بار افزایش قیمت بلیت از سوی برخی اعلانها اتفاق افتاد که پس از اعلام رسانهها و تذکر برخی نمایندگان مجلس و دولت مجبور به ورود شده و جلوی این تغییر قیمتها گرفته شد. با این حال برخی ایرلاینها میگفتند این چارترکنندهها هستند که بلیت را بر نرخهای پایینتر خریداری کرده و با نرخهای بالا عرضه میکنند و همین پای تعدادی از نرمافزارها (اپلیکیشن) مشهور فروش بلیت نیز به این موضوع باز شد که متهم به «گراننمایی» نرخها شدند. چند ایرلاین گرانفروش هم با جریمههایی از سوی دستگاه هایی، چون سازمان هواپیمایی کشوری یا سازمان تعزیرات حکومتی مواجه شدند.
مقصود اسعدی سامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی در سالهای اخیر بر وجود مواردی، چون کسر تعرفه عوارض شهرداری از بلیت پروازهای داخلی و خارجی بر سودده نبودن صنعت هوانوردی تأکید داشت که با اصلاح قانون مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۰ و حذف موردی همچون عوارض شهرداریها بهانهای برای ایرلاینها نماند؛ همچنین با تخصیص ارز مبادلهای به شرکتهای هواپیمایی، دیگر نمیتوانند به بهانه بالابودن هزینههای ارزی درخواست افزایش ۱۰۰ درصدی نرخ بلیت را مطرح کنند.
به نظر میرسد تورم عمومی و افزایش نرخ سایر کالاها و خدمات بهانه جدید ایرلاینها باشد، به خصوص که با رشد اندک دستمزد در سال جاری، دیگر بهانهای، چون بالابودن رقم دستمزدها کارساز نیست، اما فشارهای شرکتهای هواپیمایی بر مراجع گوناگون برای موافقت با افزایش سنگین قیمت بلیت پروازهای داخلی ادامه دارد.
قیمت پیاز؛ شاخص قیمتگذاری بلیت هواپیما!
کاپیتان اصغر عبداللهپور، عضو هیئتمدیره انجمن شرکتهای هواپیمایی در گفتگو با «جوان» درباره درخواست ایرلاینها برای افزایش نرخ بلیت پروازهای داخلی اظهار داشت: در حال حاضر مهمترین پرتفوی سبد هزینههای ایرلاینها از چند مؤلفه تشکیل شده که یکی از اصلیترین آنها واردکردن قطعات هواپیماهاست. ما به دلیل تحریمهای صنعت هوانوردی، مجبور هستیم با چند برابر قیمت واقعی، اقدام به واردات قطعات کنیم. مدیرعامل یکی از شرکتهای هواپیمایی ایرانی درباره اینکه چرا تقاضای افزایش قیمت بلیت پروازهای داخلی را از سازمان هواپیمایی کشوری داشتهاید، افزود: وقتی تورم عمومی داریم و قیمت همهچیز حتی پیاز هم گران شده، چرا نباید قیمت بلیت هواپیما افزایش یابد. این مشکل نه تنها برای چند ایرلاین ایجاد شده، بلکه برای شرکتهای هواپیمایی هم به وجود آمده است. یک ایرلاین کوچک باید به ۸۰۰ نفر نیرو حقوق بدهد خب از چه محلی؟ قطعاً تنها درآمد ما بلیتفروشی است، اما آیا با ارزانفروشی بلیت پرواز میتوانیم شرکتهای هواپیمایی را اداره کنیم. وی خاطرنشان کرد: ایرلاینها درخواست افزایش بلیت را به مقامات ارشد نظام دادهاند. قطعات هواپیماها را با بدبختی تهیه میکنیم. هر بار که یکی از هواپیماهای ما دچار مشکل میشود، یک تا دو ماه زمینگیر میشود تا بتوانیم آن را مجدداً سر پا کنیم که این موضوع به معنی کاهش درآمدهاست.
ستاد تنظیم بازار افزایش قیمت را تصویب نکرده است
یک مقام مسئول در صنعت هوانوردی که نخواست نامش ذکر شود در گفتگو با «جوان» درباره درخواست شرکتهای هواپیمایی از سازمان هواپیمایی کشوری برای افزایش ۱۰۰ درصدی قیمت بلیت پروازهای داخلی گفت: اینکه ایرلاینها تقاضای افزایش نرخ بلیت داشتهاند، این است آخرین باری که این افزایش قیمتها اعمال شد، ۱۴ آذر ۱۴۰۰ بود که یک سال و نیم از اجرای آن میگذرد. وی ادامه داد: در این مدت نرخ تورم براساس آمارهای رسمی ۶۰ تا ۷۰ درصد افزایش داشته، اما قیمت بلیت هواپیما اجاره رشد نداشته است. این مقام مسئول یادآور شد: در سال گذشته ایرلاینها درخواست افزایش قیمت بلیت را داده بودند که نهایتاً در شورای عالی هواپیمایی با افزایش ۳۰ درصدی موافقت و برای تصویب نهایی به ستاد تنظیم بازار ارسال شد که مورد موافقت این ستاد هنوز قرار نگرفته است؛ لذا دوباره ایرلاینها با اشاره به افزایش هزینههای جاریشان درخواست افزایش داده بودند که هنوز جلسه رسمی برای وصول این درخواست و موافقت با افزایش قیمتها برگزار نشده است. وی تأکید کرد: متأسفانه درخواستهای ایرلاینها برای رشد قیمتها تمامشدنی نیست، بهانه آنها هم برای افزایش مجدد قیمت بلیتها، همین تورم عمومی و رشد قیمت سایر کالاها و خدمات است که در مقابل آن هیچ گونه رشد قیمتی در بلیت هواپیما نداشتهایم. به گفته این مقام مطلع در صنعت هوانوردی، این صنعت ممکن است آسیبهایی از عدم افزایش قیمتها خورده باشد، ولی باید این را هم در نظر بگیریم که اگر فشارها در برابر ثابت نگهداشتن قیمت بلیت پروازهای داخلی موفق شود، شاهد واردآمدن آسیب به سایر بخشها خصوصاً ایمنی پروازها خواهیم بود.
کاهش تقاضا در صورت افزایش قیمت بلیت
علیرضا منظری، معاون اسبق هوانوردی و امور بینالملل سازمان هواپیمایی کشوری هم در گفتگو با «جوان» درباره تأثیر رشد قیمت بلیت پروازهای داخلی بر معیشت مردم و کاهش تقاضای سفرهای هوایی اظهار کرد: پس از موافقت شورای عالی هواپیمایی با افزایش ۳۰ درصدی بلیت پروازهای داخلی، شنیدهها حاکی بود که ستاد تنظیم بازار قرار است تنها با افزایش ۱۰ درصدی قیمت بلیت هواپیما موافقت کند که هنوز این کار انجام نشده است. وی بیان کرد: از سوی دیگر انجمن شرکتهای هواپیمایی میگوید افزایش ۳۰ درصدی به درد ما نمیخورد و باید رشد ۱۰۰ درصدی در نرخ بلیت پروازهای داخلی داشته باشیم. این کارشناس ارشد صنعت هوانوردی گفت: اگر رشد قیمتها در سالهای گذشته به صورت آهسته و پیوسته انجام میشد، شاید الان نیازی به همین افزایش ۳۰ درصدی بلیتها هم نبود، البته این موضوع به این معنی نیست که با قیمتهای فعلی هم نمیتوانند شرکتهای هواپیمایی را اداره کنند، بلکه مشکل در جای دیگری است. وی خاطرنشان کرد: ایرلاینها میگویند قیمت بلیت هواپیما باید رشد ۱۰۰ درصدی داشته باشد، به این معنا که قیمت فعلی یک میلیون تومانی یک پرواز داخلی به ۲ میلیون تومان میرسد؛ اگر این اتفاق بیفتد با کاهش شدید تقاضای سفرهای هوایی روبهرو میشویم و تنها افرادی که مدیران دولتی هستند یا با پول بیتالمال به مأموریت و سفر میروند، میتوانند سوار هواپیما شوند؛ ضمن اینکه این افزایش شدید قیمتها، حتی نمیتواند به بهبود عملکرد ایرلاینها هم منجر شود. منظری تصریح کرد: متأسفانه ناوگان هوایی ما بسیار محدود است و با کمبود هواپیما روبهرو هستیم. در ماههای اخیر برخی میگفتند ایرلاینها هواپیماهای خود را زمینگیر کردهاند تا قیمتها افزایش یابد، در حالی که اینگونه نبود و به دلیل آنکه قیمت سایر کالاها و خدمات افزایش یافته، قیمت بلیت هواپیما ثابت مانده بود و میزان تقاضای سفر هوایی رشد عجیبی داشت. وی با بیان اینکه احتمال تن دادن نهادهای تصمیم گیر در حوزه قیمتها ممکن است با فشارهایی که ایرلاینها وارد میکنند، به رشد ۳۰ درصدی قیمت بلیت منجر شود، گفت: در حال حاضر مردم عادی و اقشار حقوقبگیر و کارگر که توان سفر با هواپیما را ندارند، آن هم در شرایطی که تنها افزایش ۲۷ درصدی دستمزدها رقم خورده است؛ اگر یک خانوار چهار نفره بخواهد به سفر کیش برود و برگردد باید حدود ۱۶ میلیون تومان برای خرید بلیت رفت و برگشت هزینه کند که معادل حقوق دو ماه سرپرست خانوار است. این مقام مسئول ارشد اسبق صنعت هوانوردی با اشاره به تصویب قانون آزادسازی قیمتها در سال ۹۲ و اجرای آن در سال ۹۵ گفت: اگر آن زمان آزادسازی واقعی رخ داده بود، شاید الان قیمتها رقابتی میشد و ایرلاینها برای جذابتر شدن نرخهای خود، هزینه بلیت را کاهش میدادند. وی ادامه داد: رشد ۲۷ درصدی دستمزد کارگران در برابر رشد سایر کالاها رقمی نیست. به گفته این فعال صنعت هوایی در حال حاضر ایرلاینهایی که سه تا چهار فروند هواپیما دارند، مشکلات بیشتری نسبت به سایر شرکتهای هواپیمایی دارند و قیمتهای فعلی دیگر برای آنها پاسخگو نیست، اما ایرلاینهایی که توان اقتصادی و ناوگان کافی دارند یا برخی ایرلاینها که در سال گذشته چند فروند هواپیما وارد کردند، میتوانند با همین قیمتهای فعلی بلیت هم کار خود را پیش ببرند. یا ایرانایر که با انتقال صندوق بازنشستگی خود به صندوق بازنشستگی کشوری توانست از بخش مهمی از هزینهها رهایی یابد، در حال حاضر میتواند کفاف امور جاری خود را به دنبال داشته باشد. منظری بیان کرد: در حال حاضر بیشتر ایرلاینها انگیزهای برای توسعه ناوگان و واردات هواپیما ندارند.
جمع بندی
به نظر میرسد ایرلاینها در حال ماهیگیری از آب گلآلود اقتصاد بیمار هستند چه آنکه به اذعان مسئولان این حوزه امکان اداره امور با تعرفههای فعلی را دارند، اما به افزایش ۱۰۰ درصدی اصرار دارند تا حداقل به افزایش ۳۰ درصدی برسند، از طرفی این استدلال که پیاز گران شده، چرا نباید قیمت بلیت هواپیما گران شود، یک طنز تلخ است و قرینه آن این سؤال است، چرا حقوق و دستمزد کارمند و کارگر ۲۰ و ۲۷ درصد افزایش یابد، ولی بلیت هواپیما ۱۰۰ درصد؟ مگر با این حقوق و دستمزد میشود زندگی را اداره کرد؟
