افزایش نامتعارف قیمت گوشت قرمز که یکی از کالاهای اساسی مورد نیاز جامعه و دارای جایگاه ویژهای در سبد خانوار است، در چند هفته اخیر به یکی از مهمترین دغدغههای جامعه و مباحث مورد چالش رسانهها تبدیل شده است. در میان صاحبنظران و فعالان این عرصه هر یک به زعم خود به یک یا چند دلیل وقوع این چالش اشاره میکنند، اما بررسیهای دقیقتر دفتر پژوهشهای روزنامه «جوان» حاکی از دلایل زیربنایی و علل ریشهای است که اکنون در قیمت گوشت قرمز خود را نشان داده و لازم است مورد مداقه بیشتر قرار گیرد. از مهمترین علل وضعیت کنونی در بازار گوشت را میتوان به شرح ذیل تشریح کرد.
برآوردهای غلط و متناقض آماری از ظرفیتهای تولید
یکی از مهمترین چالشهای موجود اطلاعات بعضاً نادرست و متضاد در خصوص ظرفیتهای تولید دامی در داخل کشور است.
از مؤلفههای مؤثر بر ظرفیت تولید، تعداد دام زنده کشور اعم از سبک و سنگین است. بررسی اطلاعات منتشر شده از سوی نهادهای مختلف کشور حاکی از مغایرتهای جدی آماری در خصوص دام زنده خصوصاً دام سنگین در کشور است. به عنوان نمونه در سال ۱۳۹۹، مقایسه میزان برآورد رسمی معاونت امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی و نیز سرشماری مرکز آمار ایران در همین سال، حاکی از آن است که در مجموع برآورد وزارت جهاد، تعداد دام سنگین زنده کشور را ۵۰ درصد بیش از سرشماری مرکز آمار ارائه میدهد. مقایسه دقیقتر آمار این دو نهاد در جدول یک آمده است.
از آنجا که وزارت جهاد کشاورزی متولی اصلی تنظیم بازار گوشت قرمز است، برآورد غلط و مغایر با واقع این دستگاه میتواند تأثیر منفی آشکاری بر برنامهریزیهای تولید، تدابیر و تمهیدات لازم برای تنظیم بازار بگذارد که به نظر میرسد همین برآورد غلط در شرایط کنونی پیامدهای حال حاضر را به همراه داشته است.
عرضه بیرویه گوشت در سال گذشته
بر اساس آمارگیری مرکز آمار ایران از گوشت قرمز دامهای ذبحشده در کشتارگاههای کشور در سالهای گوناگون، مقایسه عملکرد کشتارگاههای کشور حاکی از عرضه غیرمتعارف و فوقالعاده زیاد گوشت قرمز در سال ۱۴۰۰ است، به گونهای که میزان عرضه گوشت حدوداً ۵۰ درصد نسبت به سال پیش از آن (۱۳۹۹) افزایشیافته است. (جدول ۲)
با توجه به کشتار بیرویه دام در سال ۱۴۰۰، به نظر میرسد بخشی از فرایند زادوولد دام در سال گذشته با اختلاف مواجه شده است و اکنون شاهد نتایج و پیامدهای آن هستیم.
در این راستا بر اساس نتایج طرح آمارگیری کشتار دام کشتارگاههای رسمی کشور از سوی مرکز آمار ایران، مقایسه عملکرد کشتارگاههای رسمی کشور در دی ۱۴۰۱، با ماه مشابه سال۱۴۰۰، نشاندهنده کاهش ۲۱درصدی مقدار عرضه گوشت قرمز در کشتارگاههای رسمی کشور است. مقدار عرضه گوشت در دی۱۴۰۱، نسبت به ماه مشابه سال۱۴۰۰، برای گوسفند و بره ۱۳درصد، برای بز و بزغاله ۷درصد، برای گاو و گوساله ۲۸درصد، گاومیش و بچهگاومیش ۱۲درصد و شتر و بچهشتر ۱۲درصد کاهش داشته است.
همچنین نتایج حاصل از این طرح آمارگیری نشان میدهد مقدار عرضه گوشت قرمز در کشتارگاههای رسمی کشور در دی۱۴۰۱، نسبت به ماه قبل (آذر) حدود ۱۸درصد کاهش داشته است.
روند نامتناسب رشد در بلندمدت
نکته دیگری که باید مورد توجه باشد، میزان تولید دام و ظرفیتسازیهای متناسب با آن در بازه زمانی بلندمدت است.
بر اساس آمارهای وزارت جهاد کشاورزی میزان تولید گوشت قرمز کشور از ۷۵۲ هزارتن در سال ۱۳۸۲ به ۹۰۹ هزارتن در سال ۱۴۰۰ رسیده است.
فارغ از صحتسنجی این آمار، معنای دیگر این دادهها، رشد ۲۰ درصدی در طول ۱۸ سال گذشته است و این در حالی است که جمعیت کشور در همین بازه زمانی بیش از ۲۷ درصد رشد کرده است و انتظار میرفته متناسب با رشد جمعیت ظرفیت تولید نیز ارتقا یابد.
از سویی میزان دام زنده کشور (که مهمترین مؤلفه مؤثر بر تولید گوشت قرمز است) نیز متناسب با جمعیت افزایش نیافته است. بر اساس سرشماریهای مستمر مرکز آمار ایران از دام زنده کشور در طول دو دهه گذشته، میزان افزایش جمعیت دام به مراتب کمتر از افزایش جمعیت کشور بوده که این روند در جدول ۳ آمده است.
مقایسه میزان کل جمعیت کشور و دام زنده موجود در کشور حاکی از بر هم خوردن تعادل میان این دو طی دو دهه گذشته است و همین امر به کاهش جدی ظرفیت تولید انجامیده است.
سایر علل
علاوه بر موارد فوق، دلایلی همچون قاچاق گسترده دام به خارج (متأثر از نوسانات ارزی)، اختلالهای مقطعی در تأمین نهادههای دامی و نیز حذف ارز ترجیحی برای آن نیز به عنوان علل تأثیرگذار بر بازار گوشت قرمز معرفی شده است.
منابع:
۱- مرکز آمار ایران
۲- آمارنامه معاونت امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی
