روستای نایبند طبس از نمونههای معماری پلکانی در استان خراسانجنوبی است که از آن به عنوان ماسوله کویر یاد میکنند و چنان شگفتانگیز است که به یک جزیره سبز در میان کویر شباهت دارد. زندگی در این جزیره سبز به لطف آب قناتهایش برای سالها جریان دارد و منجر به شکلگیری بهشتی در دل کویر خشک لوت شده است. روستای نایبند به دلیل داشتن بافت سنتی و خشتی، درختان مرکبات و نخل و چشماندازی دیدنی، برجهای دیدهبانی و چشمههای آبگرم و سرد، گردشگران زیادی را به سوی خود جذب میکند.
روستای منحصربهفرد نایبند که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، در کویر لوت قرار دارد و تا شعاع ۲۰۰کیلومتری آن، هیچ آبادیای وجود ندارد. روستای نایبند به عنوان یکی از جاهای دیدنی طبس، در دهستان کویر واقع شده است. منطقه نایبند هر چند در سرزمینی کویری واقع شده، اما وجود کوههای علیآباد، آب شلمه و کوه نایبند، آن را به منطقهای کوهستانی تبدیل کرده است. برای دسترسی به روستای نایبند، باید به جنوب شهر طبس بروید و وارد جاده طبس- راور شوید و پس از کریت، دیهوک و زنوغان با تابلوهای نایبند مواجه میشوید که اگر طبق تابلوها به مسیر خود ادامه دهید، تابلوی خروجی روستای نایبند را خواهید دید. این روستا با بیش از هزارسال قدمت، از معماری خاصی شبیه خانههای ماسوله برخوردار است، به طوری که تقریباً مرز مشخصی بین آنها دیده نمیشود. این نوع معماری شامل مجموعهای متراکم از خانهها میشود که پشتبام خانهها نقش حیاط خانه را برای خانههای بالاتر دارند و به همین دلیل، همبستگی خاصی بین ساکنان روستا وجود دارد. کوچههای پیچدرپیچ این روستا در کنار معماری چندطبقهای بناها، باغها و نخلستانهایی که آن را در بر گرفته، چشمانداز خارقالعادهای در دل کویر ایجاد کرده است، به خصوص که بسیاری از کوچهها یا همان ساباطها سرپوشیده هستند و نه تنها اهالی را از گرمای سوزان هوا در امان نگه میدارند، بلکه به لطف سکوهایی که در آنها تعبیه شده، به محلی برای دورهمی اهالی روستا تبدیل شدهاند، ضمن اینکه گردشگران نیز میتوانند روی آن بنشینند و عکس یادگاری بگیرند.
مزاری بر بلندای کوه نزدیکی روستا وجود دارد و مردم نایبند برای زیارت و ادای نذر از این کوه بالا میروند. چهار برج نگهبانی در روستای نایبند وجود دارد که از بقایای یک قلعه ۳۰۰ساله هستند و برای حفاظت و نگهبانی از روستا به کار میرفتند. همیشه گفتهاند، آسمان کویر فوقالعاده دیدنی است و از آنجا که در این روستا آلودگی نوری کمی وجود دارد، میتوانید حتی بدون تجهیزات هم از تماشای ستارگان نهایت لذت را ببرید. خلاصه اینکه نایبند یک روستای معمولی نیست و بافت تاریخی تا معماری پلکانی، ساباطها، کوچههای باریک و حتی معاشرت با مردم بومی، از گذراندن اوقاتی خوش در این محل حکایت دارند.
