نحوه مواجهه وزارت ارشاد با جریان کشفحجاب تعدادی سینماگر در فضای مجازی که با هدف اعتراض و بعضاً تهییج مخاطب انجام میگرفت، به دور از فضای احساسی و هیجانزدهای شکل گرفت که در مهار این فتنه اثرگذار بود. کشفحجابهای برخی سینماگران که غائلهگردانان خیلی زود تلاش کردند آن را تبدیل به یک موج کنند، اما موفق نبودند، پس از مدتی با واکنش وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی روبهرو شد. اسماعیلی در دوم مهرماه در گفتوگویی در این ارتباط گفت: «دوره جدید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دوره حاکمیت قانون است. ما در خدمت تمامی اهالی فرهنگ و هنر هستیم و چتر دولت و نظام همه اهالی فرهنگ و هنر را دربرمیگیرد، مگر کسانی که خودشان مصر هستند زیر این چتر نباشند.»
آنها میتوانند وارد فعالیتهای دیگری شوند
وزارت ارشاد با تأکید بر اینکه اگر کسی اصرار دارد از قوانین جمهوری اسلامی در سینما تبعیت نکند، ما اصراری بر مجبور کردن آنها به این امر نداریم، اظهار کرد: آنها میتوانند آزادانه وارد فعالیتهای دیگری شوند. طبیعتاً هر کسی از هنرمندان که تابع قانون باشد و رفتار قانونی داشته باشد، ما خودمان را خادم او میدانیم، ولی کسانی که در خارج از این چارچوب باشند، طبیعتاً انتخابشان همین بوده است.
اسماعیلی با این مصاحبه، از همان آغازین روزهای ناآرامیها خط قرمز خود را در برابر بیقانونی ترسیم کرد و به هنرمندان توصیه کرد در مسیر قانون حرکت کنند.
در فضایی که خانه سینما صرفاً تماشاچی بود و کسی هم انتظار نداشت با وجود حضور فردی، چون مهدی عسگرپور بر صدر هیئت رئیسه این نهاد، مواضع و اقداماتی سودمند از آن سر بزند، وزارت ارشاد میکوشید رویهای عقلانی و سازنده در پیش بگیرد، هرچند خانه سینما بعدتر دست به انتشار بیانیههای افراطی زد که این نهاد را در حد یک حزب سیاسی تقلیل میداد.
انتظاری که مردم از هنرمندان دارند
وزیر ارشاد در حاشیه آیین آغاز سال تحصیلی جدید در یکی از هنرستانهای موسیقی در دوم مهرماه ۱۴۰۱ اهالی فرهنگ و هنر را به آرامش دعوت کرد و گفت: بدخواهان تألم خاطر و ناراحتی ملت را به مسئلهای امنیتی تبدیل میکنند، در چنین شرایطی است که اهالی فرهنگ و هنر باید به میدان بیایند و پیشتاز امیدبخشی در جامعه باشند، زیرا مردم از هنرمندان همین انتظار را دارند. من معتقدم باید از دوقطبی کردن جامعه پرهیز کنیم. نقد و گفتگو و اعتراضی در کشور ما پذیرفته است که از طریق رسانهها منتقل شود، اما در این شرایط نباید با هیجانزدگی، امنیت و آرامش کشور را نادیده گرفت. چیزی بگوییم یا بنویسیم که مردم را گمراه نکند. نقد و گفتگو پذیرفته است، اما اینکه التهاب ایجاد و امنیت شهروندان خدشهدار شود، این حتماً خط قرمز است. از همه اهالی فرهنگ و هنر در این روز شروع مهر میخواهم که آرامش به جامعه تزریق کنند. مردم را به آرامش دعوت کنند. این توصیههای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گرچه بر جامعه هنر تأثیرگذار بود، اما برخی همچنان بر مواضع خود پافشاری کردند. انتشار اخبار و مطالب ناآرامیها، دروغپردازیها و اظهارت غیرواقعی و بدون سند، کار را به جایی رساند که قوه قضائیه، برخی هنرمندان را به اتهامهایی همچون اقدام علیه امنیت ملی، تشویش اذهان عمومی، نشر اکاذیب و حتی همراهی با رسانههای بیگانه تحت تعقیب قرار دهد.
این اقدام قوه قضائیه گرچه در راستای مطالبات مردمی و در مسیر حفظ هنجارها صورت گرفت و هیچ ارتباطی با فعالیتهای هنری این هنرمندان نداشت، اما وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز موظف بود نقش سازنده و فرهنگی خود را در این باره ایفا کند.
ایفای نقش پدرانه
اسماعیلی که از زمان تصدی در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی معتقد بود در این وزارتخانه باید نقش پدر را بازی کنیم، در واکنش به تعقیب و ممنوعالخروجی هنرمندان، بار دیگر به هنرمندان خاطی توصیه کرد در مسیر قانون حرکت و از اظهارنظرهای بیسند و غیرواقعی اجتناب کنند، حتی در نشست با فعالان فرهنگی، هنری و رسانه شهرستان محلات که در اواخر آبان ماه برگزار شد، تأکید کرد: آغوش نظام اسلامی به روی افراد خطاکاری که از رفتار خود پشیمان و نادم هستند، باز است. متأسفانه این توصیهها باز هم بر هنرمندان تأثیر نداشت و برخی همچنان بر مواضع خود پافشاری کردند.
با شروع احضار برخی هنرمندان و دستگیریها، برخی انجمنهای هنری که گویی در کمین یک حادثه نشسته بودند، باید وارد بازی میشدند و از آب گلآلود ماهی میگرفتند. سران برخی از این تشکلها با نادیده گرفتن تلاش مسئولان در حل تعاملی این تقابل، این اتفاق را نتیجه کمکاری آنها عنوان کردند و انگشت انتقاد را به سمت وزارت ارشادی گرفتند که تمام تلاش خود را برای مهار امنیتی شدن فضا به خرج میداد. نمونه بارز این دست از مواضع غیرسازنده بیانیه خانه سینما بود.
خانه سینما بدون توجه به تخلفات محسوس و ملموس چهرههای قانونشکن و صبر و سعه صدر مسئولان در برخورد با آنها، اتهام بازداشتشدهها را غیرواقعی عنوان کرد و مدعی شد ما تاوان مدیران کارنابلدی را میدهیم که در این سالها امکان گفتگو و مکالمه واقعی با مردم را ایجاد نکردهاند.
وزارت فرهنگ و ارشاد در برابر این انتقادهای غیرمنصفانه سعه صدر نشان داد و تکلیف این تشکلها برای دامن نزدن به التهاب را به آنها گوشزد کرد و بار دیگر بر حمایت از هنرمندان برای گرفتار نشدن در فضای احساسی و غیرعقلانی که دشمن بستر آن را فراهم کرده است، تأکید کرد.
فضای گفتگو با هنرمندان باز است
وزیر فرهنگ و ارشاد در گفتوگویی در این خصوص گفت: بنا داریم با همه اهالی فرهنگ و رسانه گفتگو داشته باشیم و مسائلشان را حل کنیم. این موضوع دوطرفه است و یک طرف این است که ابهامات برطرف شود، حتی اگر هنرمندان دچار مشکلاتی هم شدند، باز باید کمک کنیم، زیرا وزارت فرهنگ و ارشاد ملجأ این افراد است و وظیفه خود میدانیم به این افراد کمک کنیم، حتی اگر با ما اختلاف نظر داشته باشند یا دچار تفاوت نگاه باشیم.
کلیدواژه مهم وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این دوره «تدبیر» بود. او معتقد بود به جای اقدامات عجولانه، احساسی، غیرمنطقی و تهدیدآمیز باید با تدبیر حرکت کرد و اقتضائات را رعایت کرد. او در یکی از گفتوگوهایش با اهالی رسانه گفت: «گاهی یک جایی اشکالی وجود دارد، اما ما تلاشمان را میکنیم. در همین آییننامهها که مورد اشاره است، به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اختیارات داده شده است در اتفاقاتی که میافتد، بتواند با رعایت اقتضائات و با تدبیر مسائل را حل کند.»
در حقیقت وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برخلاف برخی انجمنها و هنرمندان به جای ندیدن سهم خود برای ایجاد آرامش در جامعه و گرفتن ژست طلبکارانه، تلاش کرد حامی هنرمندان در مواجهه با فضاسازیهای دشمن باشد.
