همزمان با افزایش قیمت طلا و سکه، زندانیشدن بابت مهریه ممکن است یکی از نگرانیهایی باشد که بسیاری از مردانی که مهریههای سنگین را متعهد شدهاند، با آن دست به گریبان باشند. فارغ از اینکه در زندگی مشترک سازگاری و ساختن با یکدیگر یکی از توصیههای همیشگی بزرگان است و طبیعتاً تصور گرفتاری مردان و زنان در دادگاه به دلیل مهریه مسئلهای دور از فضای گرم خانوادگی مینماید، ولی به هر حال بسیاری از مردان به دلیل چشم و همچشمی، فشار خانوادهها یا موارد دیگر در زمان عقد به میزانی مهریه متعهد میشوند که از استطاعت آنها خارج است و البته این تعهد که حق زن نیز است، واقعیتی است که موجب شده بسیاری از مردمان در حال طی کردن مراحل سخت پرداخت مهریه یا زندان ناشی از پرداخت نکردن آن باشند. به منظور بررسی بیشتر موضوع مهریه و مسائل حقوقی مربوط به آن با حمیدرضا محمدی وکیل دادگستری به گفتگو نشستهایم.
با توجه به موارد زیادی که مردان توانایی پرداخت مهریه را ندارند، آیا قابل تصور نیست که سقفی برای میزان مهریهای که افراد متعهد میشوند، تعیین شود؟
کم و زیاد کردن سقف مهریه وجود خارجی ندارد، چون یک عقد مانند سایر عقود است. گاهی مشمول این ضربالمثل جیب خالی و پز عالی است! نان شب ندارد بخورد و هزار تا سکه هم مهر میکند. این اصلاً صحیح نیست و در این خصوص میتوان گفت که مرد ارادهای در پرداخت ندارد و حتی آن خانواده زنی هم که میپذیرند این آقایی که غیر از لباس تنش چیزی ندارد، هزار تا سکه مهر کند، به نظر بیشتر به دنبال یک تعهد صوری است، برای اینکه در فامیل قیافه بگیرند! وگرنه خود خانواده زن میداند این فرد به هیچوجه تمکن مالی ندارد و برای آینده هم قابل پیشبینی نیست به شکل معمول چنین تمکنی پیدا کند. حتی من دیدهام قاضی این چنین مهریهای را به جهت فقدان قصد باطل اعلام کردهاست. پیش از این نیز یکی از علما گفته بودند که چنین مهریههای غیرواقعیای به جهت فقدان قصد مهر باطل است، هر چند خود عقد ازدواج صحیح است.
پس الان اگر افراد هر مهریهای تعهد کردند باید پرداخت کنند و فرقی هم نمیکند چه مقدار باشد.
صددرصد اینگونه است. حتی اگر ندار باشید و هزار تا سکه هم مهر کرده باشید، امکان دارد مثلاً جایزهای برنده شوید یا ارثی به شما برسد که به طور مثال ۱۰ میلیارد میارزد و به اندازه سکههای شما باشد، دادگاه آن ۱۰ میلیارد را میگیرد و به خانم میدهد. طرف هم بگوید من ندارم قبول نمیکنند و این پول از شما گرفته میشود.
بابت نداشتن مهریه فرد را زندانی میکنند؟
قبلاً بابت نداشتن کسی را زندانی نمیکردند، هنوز هم همینگونه است و خیلی فرقی نکردهاست، ولی دو، سه شرط اضافه شدهاست، یکی اینکه اگر مرد سکه را تا میزان ۱۱۰ عدد پرداخت کند، نسبت به بقیهاش اگر نداشته باشد، حکم جلب نمیدهند.
اگر همان ۱۱۰ تا سکه را هم نداشته باشد، چه؟
زیر ۱۱۰ تا را قسطبندی میکنند، مرد تا وقتی قسطش را پرداخت میکند، حکم جلبش را نمیدهند و اگر آن قسط را ندهد، آنگاه جلب میشود.
یعنی اگر فرد هزار تا سکه مهریه کردهباشد و نداشته باشد که بدهد ۱۱۰ تای آن را میگویند بدهد و بقیه آن را قسطبندی میکنند؟
نه! به مرد میگویند ۱۱۰ عدد آن را قسطبندی میکنیم بده و وقتی این ۱۱۰ تا تمام شد، به زن میگویند ما دیگر از این مرد چیزی نمیگیریم، مگر اینکه مالی از او پیدا شود. مثلاً فکر کنید فرد ۵۰۰ تا سکه مهر کردهاست، دادگاه میآید قسطبندی میکند که مرد ماهی یک سکه بدهد و نگاه میکند مرد ۱۱۰ ماه پرداخت میکند که نزدیک ۱۰ سال میشود، بعد از این ۱۱۰ ماه دیگر نمیدهد. امکان دارد زن هم برود شکایت کند که چرا دیگر نمیدهد، به او میگویند درست است که شما طلبکار هستید، منتها ما بیشتر از ۱۱۰ تا سکه را اجرا نمیکنیم و بر اساس ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده اگر مهریه بیش از ۱۱۰ سکه باشد، پرداخت آن مشروط به توانایی مالی زوج است؛ یعنی بعد از ۱۱۰ سکه اگر فردی مالی داشته باشد، از او میگیرند.
اگر فردی مهریه خود را پرداخت نکرد، فراری بود و دستگیر شد تا کی در زندان میماند؟
تا زمانی که دین خود را پرداخت کند.
میتواند درخواست کند که برای او نیز قسطبندی شود؟
قسطبندی که شده ولی قسطش را ندادهاست و الان درخواست تعدیل میدهد. مثال آن، اینگونه است که فردی ۳۰۰ تا سکه مهر میکند، بعد خانم، آن را برای اجرا میگذارد، اگر مال داشته باشد، مثلاً خانهای که ۲۰ میلیارد تومان میارزد، از آن خانه به او میدهند، اگر نداشته باشد، دادخواست میدهد، دادگاه هم میگوید ما تا ۱۱۰ تا از این سکهها را میتوانیم به زور از او بگیریم. با زور یعنی اینکه اگر مرد داشته باشد و مثلاً ارثی به او رسیدهباشد همه این ۳۰۰ تا را از او میگیرند و به زن میدهند، اما اگر نداشته باشد، دادگاه میگوید تا ۱۱۰ تای آن قابل اجراست، هر چند تا ۳۰۰ تا را رأی صادر میکنیم، ولی ۱۱۰ تای آن قابل اجراست و وقتی به اجرا میرود به فرد میگویند باید ۱۱۰ تا سکه بدهی.
حالا اگر فرد گفت من این تقسیط را هم ندارم، چه میشود؟
زندانی میشود. فرد دوباره درخواست تعدیل میدهد، دوباره دادگاه رسیدگی میکند، اگر احساس کنند که ندارد آن را کمتر میکنند و گرنه باید همان زندان بماند که غالباً دادگاه کمتر زندانی میکند.
وقتی درخواست قسطبندی کند، با توجه به حکم جلبی که صادر شده اول بازداشت میشود؟
غالباً بازداشت نمیکنند. درخواست قسطبندی را مطرح میکند، دادگاه درخواست آن را قبول و قسطبندی میکند. الان خیلی همکاری میکنند و غالباً کسی را برای مهریه به زندان میفرستند که بدجنس است، یعنی دارد، ولی نمیدهد! با وجود همه این موضوعاتی که گفتیم باید توجه داشت که مهریه مایه خوشبختی یا تضمین زندگی مناسب نیست، تضمین زندگی مناسب این است که فرد متدین باشد و پای عهد خود بماند، چه بسا مردی که بد باشد، اذیت میکند، مهریه هم هیچ کمکی به زن نمیکند، آن را میبخشد تا بتواند فرار کند.
اگر زنی رفت مهریه خود را مطالبه کرد، زن و مرد باید از هم جدا شوند؟
به هیچ عنوان اینگونه نیست. مهر، حق زن است. زن از لحظه ازدواج میتواند آن را مطالبه و مرد هم باید آن را پرداخت کند. زندگی کردن یا نکردن اصلاً ربطی به مهر ندارد؛ مرد هم باید به شکلی مهر کند که بتواند آن را به زنش پرداخت کند و اگر قصد ندادن داشته باشد، اینجا به نظر مهر باطل است. نکته مهم دیگری که در مورد مهریه وجود دارد، این است که مهر دین محسوب میشود و وقتی زنی فوت میکند، شوهر، چون بابت این دین بدهکار زن بودهاست، باید به پدرزن و مادرزن خود مهریه بدهد.
