فرش دستباف به عنوان یک هنر و صنعت اهمیت فراوانی در میان مردم کشور و استان زنجان دارد، اما در سالهای اخیر آنگونه که باید و شاید به توسعه تولید این صنعت بها داده نمیشود و بروز مشکلات متعدد از قبیل استفاده از مواد نامرغوب به تدریج اضمحلال و مرگ این هنر را رقم میزند.
فرشبافی علاوه بر ثمرات اقتصادی برای خانوارها، ذوق و هنر بافندگانشان را به رخ میکشید، اما اکنون دیگر مثل سابق خبری از آن دارها و نقشها و طرحها نیست و شمار قابل توجهی از بافندگان، دارها را جمع کرده و قلابهایشان را زمین گذاشتهاند. کارشناسان امر معتقدند نبود واحدهای تولید مواد اولیه و همچنین عرضه این مواد با کیفیت پایین، مهمترین مشکل فعالان فرش دستباف در استان زنجان به شمار میرود و از طرفی عدم اختصاص اعتبار و کمکهای دولتی در بیمه قالیبافان، رکود حاکم بر بازار، استقرار بیش از ۹۰ درصد دارهای قالیبافی در منازل و پایین بودن تعداد کارگاههای متمرکز و کمبود اعتبارات برای پرداخت تسهیلات سرمایه ثابت و سرمایه در گردش و از همه مهمتر استفاده از مواد نامرغوب نیز بخش دیگری از مهمترین مشکلات هنر- صنعت فرش دستباف استان زنجان به شمار میرود.
چتر بیمه سوراخ است
وضعیت بیمه شدن قالیبافان و قولهایی که سالهاست در این باره داده میشود و عملی نمیشود نشان میدهد مسئولان توجهی به این بازار ندارند و هرچه هست فقط در حد حرف است. بر همین اساس رئیس اداره فرش استان زنجان با بیان اینکه براساس آخرین آمارها ۶۰ هزار بافنده قالی در استان زنجان وجود دارد که فقط حدود ۵ هزار نفر بیمه قالیبافی هستند، میگوید: «تعداد بیمه قالیبافان با تغییر شغل و بازنشستگی کاهش یافته است.»
به گفته محسن جعفری، اداره فرش استان زنجان افرادی را که در این حرفه فعالیت میکنند بیمه تأمین اجتماعی و عشایری میکند.
رئیس اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت زنجان میگوید: «زنجان در تولید فرش ابریشمی و پشمی در سطح کشور سرآمد است ولی افزایش قیمت مواد اولیه باعث کاهش تولید فرش دستباف در استان شده است.» وی تأکید میکند: «با صندوق بیمه عشایری و روستائیان در استان قراردادی منعقد شده که فرشبافان تحت پوشش بیمه قرار بگیرند و قالیبافان زیادی برای این بیمه مراجعه کردند.»
به گفته جعفری، بیمه تأمین اجتماعی نسبت به بیمه قالیبافان همکاری لازم را مد نظر قرار دهد. اداره فرش استان زنجان افرادی را که در این حرفه فعالیت میکنند بیمه میکند ولی تأمین اجتماعی آن طور که باید همکاری ندارد. رئیس اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت زنجان بیان میکند: «اگر در استان به بیمه قالیبافان توجه شود تولید و صادرات فرش دستباف افزایش پیدا خواهد کرد.»
فرش زنجان با برند قم
تا پیش از دهه ۵۰ خورشیدی بافت فرش ابریشم در زنجان مرسوم نبود و بافندگان طرح و نقشه این نوع فرش را از قم وارد استان کردند و اکنون نیز فرش ابریشمی که در زنجان تولید میشود به لحاظ بافت مثل فرش ابریشم قم است. امروز ۴۵ درصد تولید فرش ابریشم استان زنجان شامل فرشهای ابریشمی است و ۴۲ درصد تولیدات نیز شامل فرش پشمی درشت بافت، هفتدرصد ریز بافت کرک و مابقی نیز در قالب تابلو فرش است. ضمن اینکه در گمرک نیز سه عنوان در جدول ارزیابی فرشهای ابریشمی تولیده شده در کشور وجود دارد که شامل فرش قم، فرش اصفهان- کاشان و فرش تبریز است، یعنی فرشهای ابریشم که در هر جای کشور از جمله زنجان تولید میشود، در قالب این جدول ارزیابی ارزش گذاری میشود و، چون به نوعی فرش ابریشم قم برند فرش ابریشم ایران است، تاجران و صادر کنندگان نیز ترجیح میدهند محصولاتشان تحت نام این برند قرار دهند و به قیمت بالاتری بفروشند.
