دوستی تعریف میکرد که مورد حمله یک زورگیر در خیابانی خلوت قرار میگیرد که همزمان با موتوری، دو موتورسوار دیگر هم در نزدیک محل حادثه حضور داشتهاند. وی به گمان همدست بودن دو موتوری دیگر جسارت حملهور شدن به زورگیر یا مقاومت را پیدا نمیکند و تسلیم خواست وی برای تقدیمکردن گوشی میشود. بعد از متواری شدن زورگیر، متوجه میشود دو موتوری دیگر صرفاً تماشاچی حادثه بودهاند. تحلیل وی اینگونه بود که اگر این دو فرد فارغ از هرگونه اقدامی، حتی اگر حضور نداشتند، امکان دفاع و مقاومت را پیدا میکرد، در حالی که صرف تماشاچی بودن آنها باعث شد تلفن همراهش به سرقت برود.
گاهی هیچ کاری نکردن حتی از کاری کردن هم بهتر است، در حالی که در بسیاری از موارد یک قدم کوچک از سوی یک یا چند نفر میتواند از جنایت وحشتناکتری جلوگیری کند. یکی از مصادیق این تماشاچی بودن به حادثه قدیمی میدان کاج در سال ۱۳۸۹ برمیگردد. در دادگاه این حادثهای که سالها پیش بسیار پر سروصدا بود، پدر مقتول حرف جالبی زد و گفت: «در این حادثه بیشتر از همه، مردم حاضر در صحنه جرم و پلیس دل ما را شکستند.»
گاهی همین تماشاچی بودن و لبخندهای تصنعی و قضاوتگونه یا قضاوتهای بیجا و پچپچگونه که انرژی آن در حادثه اثرگذار است، باعث میشود تلخی اصل ماجرا از یاد قربانی برود، اما تلخی رفتار مردم از ذهن او پاک نشود.
یک زورگیر سراغ فردی در گوشه پیادهرو یا داخل خودرو میرود، اگر دو الی سه نفر به جای نگاه کردن به سمت فرد ضارب یا زورگیر حرکت کنند، شاید حتی قبل از حمله و اقدام عملی، فرد زورگیر متواری شود. جایی که نباید ببینیم میبینیم، جایی که نباید بشنویم میشنویم و برعکس، جایی که باید بشنویم و ببینیم خود را به غفلت میزنیم.
قبول کنیم که بسیاری از ما در قبال مسئولیتهای ساده اجتماعی روزمره رقیق شدهایم و عکسالعمل بجا از خود نشان نمیدهیم.
حضرت علی (ع) میفرمایند: «هر کس فریاد انسانی را بشنود و به کمک او نشتابد، مسلمان نیست.»
برخی معتقدند عدمدخالت ناظران ناشی از بیعاطفگی نیست بلکه حاصل دو فرایند غفلت جمعی و لوث شدن مسئولیت است. لوث مسئولیت، یعنی اینکه ناظر به خاطر حضور دیگران در صحنه، احساس مسئولیت کمتری میکند و از خود میپرسد: چرا من؟ حتماً موقعیت اضطراری نیست، وگرنه دیگران دخالت میکردند و...
حق با شماست، موقعیت اضطراری ممکن است متضمن آسیب و تهدید برای دخالتکننده باشد، اما میتوانید با دیدن فیلمهای مجازی خود را در شرایط این حوادث مفروض کنید تا در صورت حادثه احتمالی توان دفاع یا ایفای مسئولیت اجتماعی داشته باشید. موقعیتهای اضطراری با یکدیگر تفاوتهای زیادی دارند و هر موقعیت مسئلهای متفاوت را طرح میکند، اما در صورت فرض حضور در محل حادثه، قدرت عمل ناظر بیشتر میشود. به نظر میرسد در محیط خانه و مدرسه این موضوع به صورت جدی باید در دستور کار آموزش و تربیت قرار گیرد، وگرنه نسل فردا به موجوداتی سرد و بیتفاوت نسبت به سرنوشت دیگران تبدیل خواهد شد.
