هنوز زخم حملات خونین تروریستهای افراطی به مقامهای ارشد سپاه در بلوچستان و کارمند کنسولگری جمهوری اسلامی در پیشاور التیام نیافته که وزیر امور خارجه کشورمان به دعوت مقامات هندی برای یک سفر دو روزه راهی دهلی نو شده است.
بیشتر منابع خبری ساخت لوله صلح را مهمترین انگیزه سفر متکی به هند قلمداد کردهاند ولی به نظر میرسد، سفر کمسابقه وزیر خارجه ایران به هند دارای انگیزههایی گسترده و البته پیچیدهتر است، انگیزههایی که باعث شده دهلی نو - تهران هر دو از دلایل کافی برای ترتیب دادن چنین سفری برخوردار باشند.
به گزارش «جوان»، به نقل از منابع هندی در اولین دیدار سطح بالای مقامات دو کشور از زمان انتخاب مجدد مانموهانگ سینگ، نخست وزیر هند و محمود احمدینژاد به عنوان رئیس جمهور ایران مسأله تروریسم برخاسته از پاکستان - که اکنون به خطری مشترک برای هر دو کشور تبدیل شده است - از موضوعات محوری مباحث طرفین خواهد بود. این دعوت از منوچهر متکی در شرایطی انجام میشود که به نظر میرسد ماجراجوییهای لگام لجام گسیخته آژانس اطلاعاتی پاکستان (ISI) در حمایت از جریانهای افراطی سلفی – وهابی شدیداً مایه آزار همسایگان خود شده است.
هند در نوامبر سال گذشته شاهد 11 سپتامبر خود بود. 16 گروه تروریستی که از داخل خاک پاکستان وارد هند شده بودند، به چندین مرکز شهر بمبئی حمله کردند.
این ماجرا که همراه با انفجار بمب و گروگانگیری بود با دخالت پلیس ضد ترور هند خاتمه یافت اما 250 کشته و زخمی ناشی از آن روابط هند و پاکستان را وارد دور دیگری از ناآرامی ساخت. هندیها بعدها ضمن انتشار مدارک متعدد از ارتباط تروریستهای پاکستان و با قطعیت خبر آموزش دیدن آنها در این کشور، خواستار رسیدگی پاکستان به این امر شدند، کاری که پاکستانیها آن را با وقتکشی سرهمبندی کردند. اما ایران نیز حوادث تلخی را گذراند که برخی آن را 11 سپتامبر ایران خوانند. گروهک منحط وابسته به عبدالمالک ریگی که در پاکستان مستقر است و ارتباط آن با برخی از اعضای ISI محرز شده است در عملیات انتحاری جمعی از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و سران قبایل بلوچستان را به خاک و خون کشیدند و ترور یکی از کارمندان محلی سفارت ایران و پاکستان را میتوان آخرین ضربه ISI به ایران تلقی کرد. بنابراین سفر متکی به هند در فضایی ناشی از احساس همدردی میان مقامات دو طرف هندی – ایرانی از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ فضایی که آثار آن با وقایع متعدد بازتولید میشود که نمونه اخیر ساعاتی قبل از ورود متکی به هند اتفاق افتاده است؛ خبر دستگیری یک جاسوس پاکستانی در فرودگاه دهلی نو. به گفته پلیس دهلی این جاسوس پاکستانی آماده سوار شدن به پروازی بود که به عربستان سعودی میرفت. از این فرد مدارکی مربوط به تأسیسات دفاعی هند از جمله پایگاه هوایی قاضی آباد و سرباز خانه میروت یافت شده است.
واکنش پاکستان
در حالی که از هفتههای گذشته روزنامههای هندی از جمله تایمز آوایندیا و تلگراف ایندیا اعلام کرده بودند تبادل نظر برای مقابله با تروریسم یکی از موارد دستور کار سفر متکی به هند خواهد بود، پاکستانیها بیکار ننشستهاند و بر شدت ادعاهای خود درباره حضور عوامل دستگاه اطلاعاتی هند در بلوچستان پاکستان افزودهاند. آخرین اظهار نظر مقامات پاکستانی روز گذشته توسط یوسف رضا گیلانی نخست وزیر پاکستان بیان شد که اعلام کرد نتایج تحقیقاتی که درباره تأمین مالی طالبان مستقر در بلوچستان پاکستان انجام شده است، به زودی اعلام خواهد شد، ادعایی که بیشتر از سوی هندیها رد شده بود.
بیاعتمادی هند و ایران به واشنگتن
موضوع مقابله با تروریسم برای تهران و دهلی نو به عنوان قربانیان آن اگر چه هدفی ظاهری چون تندروی شکل گرفته در پاکستان و حمایت دستگاه اطلاعاتی این کشور از آن دارد، اما با در نظر گرفتن ابعاد دیگری برای طرفین معنایی عمیقتر مییابد. هر دو کشور به خوبی میدانند که ISI از روابط ویژهای با سازمانهای اطلاعاتی غربی از جمله آمریکا برخوردار و از این نظر هند و ایران و حتی خود پاکستان، قربانی حضور آمریکا در افغانستان هستند. به شکلی تعجب برانگیز روز گذشته همزمان با ورود متکی به دهلی نو، روزنامه آمریکایی لس آنجلس تایمز خبری منتشر کرد که منطق بیاعتمادی به آمریکا را نزد مقامات دهلی نو و تهران مستحکمتر جلوه میدهد.
براساس گزارش این روزنامه آمریکایی سازمان اطلاعات و جاسوسی آمریکا برای کشتن یا دستگیری شبهنظامیان تحت تعقیب، یک سوم بودجه خود را به سازمان جاسوسی اطلاعات پاکستان اختصاص میدهد.
به گزارش لسآنجلس تایمز سازمان جاسوسی پاکستان (ISI) برای همکاری با سازمان جاسوسی سیا، تا کنون دهها میلیون دلار پول به جیب زده است و در حال حاضر، یک سوم بودجه سالانه سازمان جاسوسی آمریکا را برای کشتن شبهنظامیان یا دستگیری آنها به خود اختصاص داده است.
لسآنجلس تایمز در این باره تصریح کرد که سازمان اطلاعات و جاسوسی پاکستان از طریق برنامه محرمانه سیا که بعد از حمله 11 سپتامبر، برای کشتن مظنونین تحت تعقیب پول پرداخت میکند، به میلیونها دلار دست یافت و اطلاعات طبقهبندی شده خود را به سیا عرضه کرد.
در همین حال روزنامه ایندیا اکسپرس روز گذشته نوشت که هندیها با توجه به صدور تروریسم از پاکستان قصد دارند به طرف ایرانی پیشنهاد تبادل گستردهتر اطلاعاتی درباره مبارزه با گروهک تروریستی لشکر رطیبه بدهند. براساس گزارش این روزنامه هندیها نوامبر سال گذشته اطلاعات مفیدی درباره جابهجاییهای این گروهک ترویست به تهران دادهاند. هندیها معتقدند اعضای این گروهک به بلوچستان ایران سفر میکنند. لشکر طیبه که گفته میشود با هدایت ISI و با منابع مالی عربستان سعودی تشکیل یافته است، مبلغ اندیشههای وهابی و شیعه ستیز بوده است و علاوه بر اینکه برخی حملات علیه شیعیان پاکستان را بر عهده گرفته است،از جمله گروهکهای دخیل درعملیات تروریستی بمبئی شناخته میشود.
چراغ سبز آمریکا یا فرصت شناسی هند
برخی از تحلیلگران معتقدند دعوت هند از متکی برای سفر به دهلی نو که در سالهای اخیر روابط خود با واشنگتن را تقویت کرده است آن هم با دستور کاری چون تروریسم و خط لوله صلح به دنبال هماهنگی با آمریکا صورت گرفته است. اگر چه نباید این هماهنگی را به اجازه گرفتن تعبیر کرد بلکه باید آن را ناشی از احتیاطکاری سنتی هندی دانست که معمولاً از هر گونه مقابله تا حد امکان دوری میجوند، باید توجه داشت که آمریکا به ویژه در زمان زمامداری بوش از مخالفان اصلی اجرای پروژه لوله گاز صلح بود و هند تحت فشار دولت امریکا قرار داشت. براساس این تحلیل دولت آمریکا ممکن است به این نتیجه رسیده باشد که خط لوله گاز ایران - پاکستان و هند که به خط لوله صلح موسوم است چنان که از نامش پیداست آثاری سیاسی داشته و این همکاری 7 میلیارد دلاری منجر به همکاریهای سازندهتر این سه کشور برای جلوگیری از رشد و گسترش تروریسم شود. بویژه آنکه آمریکا اکنون در اوج مصایب خود در افغانستان به سر میبرد و با نگاهی جدیتر از گذشته به تحرکات همسایگان افغانستان مینگرد. این تحلیلگران گزارشهایی را که راجع به پیشنهاد استراتژیک احتمالی هند به وزیر امور خارجه کشورمان برای همکاری درباره پرتاب ماهواره مؤید دیدگاه خود درباره هماهنگی هند با آمریکا میدانند.
این تحلیل چه درست باشد و چه نه نادرست، نافی فرصت شناسی هندیها نیست. ایندیا تایمز در نقل قولی از طرف یکی از کارمندان وزارت خارجه هند در یک نشست داخلی این وزارتخانه که برای تعیین استراتژی هند در برابر ایران صحبت کرده است میآورد: «انزوای افزایش یافته ایران برای ما فرصت مناسبی فراهم میآورد: دعوت از وزیر خارجه ایران برای دیدار از هند آن هم در این موقعیت به عنوان حرکتی بزرگ از سوی ایرانیها لحاظ خواهد شد.»
