بعد از دو حمله خونین به مساجد و مدارس شیعیان در مزارشریف و کابل، مسجد «خانقای مولوی سکندر» اهل سنت قندوز هم روز جمعه شاهد یک انفجار تروریستی بود که در آن دستکم ۳۳ نفر به خون غلتیدند و دهها نفر دیگر هم زخمی شدند تا مشخص شود که طالبان بعد از هشت ماه حکومت، نه تنها قادر به تأمین امنیت شیعیان نیست، از برقراری امنیت برای اهل سنت هم ناتوان است. ایران برای کمک به افغانستان جهت مقابله با تروریسم تکفیری و جلوگیری از فجایع مشابه اعلام آمادگی کرده است.
به گزارش «جوان»، مسجد شیعیان مزار شریف روز چهار شنبه هفته قبل شاهد یک عملیات هولناک تروریستی بود که در جریان آن، ۳۰ نفر به خون خود غلتیدند و ۹۰ نفر دیگر زخمی شدند. این انفجار را داعش به عهده گرفت و مأموران نظامی طالبان و پلیس افغانستان هم روز جمعه اعلام کردند که یک شبهنظامی مظنون داعش را که نقشه حمله تروریستی در مسجد شیعیان را طراحی کرده بود، دستگیر کردهاند. هنوز ۴۸ ساعت از حمله به مزار شریف نگذشته، ظهر جمعه بعد از نماز جمعه یک انفجار در داخل مسجد «خانقای مولوی سکندر» مربوط به اهل سنت در شهرستان امامصاحب قندوز در شمال افغانستان رخ داد که در اثر آن، دستکم ۳۳ نفر به خون غلتیدند و ۴۳ نفر هم زخمی شدند. در میان قربانیان حمله به مسجد قندوز، تعدادی کودک هم وجود دارند. هنوز مشخص نیست که این انفجار یک حمله انتحاری بوده یا ناشی از مواد انفجاری جاسازی شده در مسجد بوده است، ولی دستکم روایت طالبان، وقوع انفجار است. حافظ عمر، فرمانده پلیس «ولسوالی» امام صاحب قندوز گفته که مواد منفجره جاسازی شده در «خانقای مولوی سکندر» به هنگام «مراسم ذکر» منفجرشده است. برخلاف انفجار مراکز آموزشی کابل و مسجد مزار شریف که داعش مسئولیت آن را به عهده گرفت، تا عصر دیروز هیچ گروهی انفجار در مسجد اهل سنت قندوز را به عهده نگرفته بود، ولی طالبان مانند دو انفجار قبلی، انفجار در قندوز را هم محکوم کرد. ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان در توئیتی ضمن محکوم کردن این انفجار گفته که در میان قربانیان تعدادی کودک هم بودهاند.
هم مسیری حمله به شیعیان و صوفیان
انفجار قندوز سومین حادثه تروریستی از این دست طی کمتر از یک هفته و پنجمین مورد طی هشت ماه حکومت طالبان بوده است، حوادثی که حالا مشخص شده هرچند نوک تیز آن جمعیت شیعیان هزاره افغانستان را هدف گرفته، ولی به آنها محدود نمیشود. هرچند داعش مسئولیت اقدام تروریستی روز جمعه قندوز را برعهده نگرفته، ولی مسجد «خانقای مولوی سکندر» که به پیروان تصوف اهل سنت تعلق دارد، مورد خشم گروههای تکفیری از جمله داعش است و آنها صوفی و اهل تصوف را مشرک و مباحالدم میدانند. این مسجد، مربوط به فرقه تصوف شاخه عبدالقادر گیلانی و مربوط به سلسله سیفی یا سیفیه است.
مقامهای افغان و همسایگان افغانستان هر سه انفجار را محکوم کردهاند. «ذبیحالله مجاهد» سخنگوی طالبان دیروز گفت که طالبان به صورت جدی در تلاش برای دستگیری توطئهگران شرور علیه مردم افغانستان است تا آنان را به شدت مجازات کند. وی افزود: «عاملان حملات تروریستی فتنهگران و عوامل شرور هستند که هیچ تعلقی به مردم مسلمان افغانستان ندارند.» حامد کرزی، رئیسجمهور سابق افغانستان هم ضمن محکوم کردن حمله آن را «توطئه آشکار» علیه افغانستان خواند و از مردم این کشور خواست با حفظ و تقویت وحدت، افغانستان را از نیات پلید دشمن نجات دهند. وزارت خارجه ایران، حمله به مسجد اهل سنت در ولایت قندوز را «ادامه حمله تروریستی به مسجد شیعیان مزارشریف» خوانده و گفته که این کار به روشنی اهداف پلید تروریستهای مزدور بیگانه را که درصدد ایجاد جنگ داخلی در افغانستان هستند، نشان میدهد. همچنین «زهرا ارشادی» سفیر و معاون نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران با بیان اینکه حضور داعش در افغانستان باعث تشدید فعالیتهای تروریستی در منطقه شده، از مراجع حاکمه در افغانستان خواست که برای شناسایی عاملان جنایات اخیر و محاکمه آنها اقدام فوری انجام دهد. رئیسجمهور ایران نیز جهت کمک به افغانستان برای مقابله با تروریسم تکفیری اعلام آمادگی کرد. همچنین آیتالله سیستانی، مرجع عالی شیعیان عراق، نیز در بیانیهای گفته که یک بار دیگر گروه تروریستی (داعش) دست به جنایتی هولناک زد و نمازگزاران بیگناه (مسجد سه دکان) مزار شریف را نشانه گرفت و تعداد زیادی از آنان را به خاک و خون کشاند. آیت الله سیستانی گفته که با توجه به شرایط کنونی کشور عزیز افغانستان از همه برادران و خواهران ایمانی مؤکداً میخواهیم برای جلوگیری از تکرار اینگونه فجایع دردناک بیش از پیش در حذر بوده و همکاری لازم را با متصدیان حفظ امنیت اجتماعات مبذول دارند.
تنش بین طالبان و اسلامآباد
انفجارهای کابل، مزار شریف و قندوز که همگی علیه گروههای مذهبی اتفاق افتاده، گمانهزنیها را درباره سازماندهی جدید داعش خراسان بیشتر کرده است. ساجان گوهل، مدیر امنیت بینالمللی بنیاد آسیا و اقیانوسیه معتقد است که این انفجارها هماهنگ به نظر میرسند. او میگوید: «به نظر میرسد که این بخشی از یک استراتژی گروه موسوم به دولت اسلامی استان خراسان (ISKP) است که به گروه تروریستی داعش عراق و سوریه وابسته است.» به گفته گوهل، این گروه عمدتاً متشکل از افغانها و پاکستانیها هستند که ممکن است حملاتی مشابه آنچه را که با داعش در سوریه و عراق دیدهایم، انجام دهند.
زمانبندی حملات نیز از نظر برخی کارشناسان قابل توجه است. این حملات به فاصله کمی بعد از سقوط دولت عمران خان در پاکستان اتفاق افتاد، کسی که چند مرتبه خواستار به رسمیت شناختهشدن دولت طالبان شده و گفته بود «دیر یا زود، طالبان باید از سوی جهان به رسمیت شناخته شوند» و «هیچ جایگزین دیگری برای طالبان در افغانستان وجود ندارد.» بلافاصله بعد از سقوط عمران خان، افغانستان و پاکستان درگیر یک تنش مرزی شدند. پاکستان به تلافی آنچه حمایت افغانستان از جنبش تحریک طالبان خوانده که به کشته شدن چند سرباز پاکستانی منجر شد، ۲۷ فروردین به ولایتهای کنر و خوست افغانستان حمله کرد که شماری از غیرنظامیان نیز کشته و زخمی شدند. طالبان این حملات را محکوم کرده و ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان در توئیتی نوشت که «پاکستان شکیبایی افغانها را در چنین مسائلی امتحان نکند... در غیر اینصورت پیامد بدی خواهد داشت.»برخی ناظران، اقدامات تروریستی یک هفته اخیر در افغانستان را با تنشها بین دو طرف مرتبط میدانند. سید عابدین حسینی در گفتگو با خبرنگار آوا گفته که کودتای سیاسی در پاکستان به رهبری امریکا و عربستان و روی کار آمدن شهباز شریف که با بزرگترین پرونده فساد اقتصادی در پاکستان، با قید وثیقه آزاد است، منجر به «رشد افراطگرایی بیش ازحد در پاکستان است.» او میگوید: «شاخه مسلم لیگ همواره همکاری خوبی با عربستان داشته و تبریک بنسلمان به شهباز شریف و دعوت او برای سفر به عربستان و اظهارات بلینکن، وزیر خارجه امریکا در مورد پاکستان که شریک راهبردی و همکار استراتژیک این کشور در منطقه است، ماهیت برنامههای عربستان و امریکا را با به قدرت رسانیدن شهباز شریف نشان میدهد.»او در مورد دلیل برکناری عمران خان هم گفت: عملکرد آقای عمران خان به سمت شرق، چین و روسیه و مخالفت با استقرار پایگاه امریکایی در پاکستان موجب برکناری وی شد. حسینی با بیان اینکه امریکا در حال اجرای «پلان B» در منطقه است، گفت: پلان B امریکایی به این صورت است که شاخه خراسان گروه داعش در افغانستان و پاکستان و در کل در منطقه مشکل ایجاد کند. یکی از اهداف امریکا در این پلان، هدف قرار دادن و تنبیه کردن چین و روسیه از حوزه افغانستان است. به عقیده حسینی، بحث سوریهسازی افغانستان به شدت در حال اجراست، که همزمان با روی کار آمدن شهباز شریف در پاکستان، شاهد حملات انتحاری اخیر به خصوص در کابل و مزارشریف هستیم. فریدون آژند با اشاره به نقش احتمالی پاکستان در حملات سازماندهی شده افغانستان در ایندیپندنت نوشت: «با اینکه فعالیتهای داعش در افغانستان در هشت ماه گذشته افزایش یافته است، حملههای چند روز گذشته که خونینترین حملههای تروریستی به حساب میآیند، نمیتواند به تنهایی حاصل برنامهریزی و سازماندهی داعش باشد.»
نمای نزدیک
تنش مرزی بین ایران و افغانستان طالبان
یک روز بعد از آخرین انفجار تروریستی در افغانستان، دیروز برخی منابع از تنش مرزی بین ایران و افغانستان طالبان خبر دادند. طالبان پس از تنش با نیروهای مرزی ایران یک خودروی نظامی ایرانی را تصاحب کرده است. به گفته منابع، تنشها میان مرزبانان ایرانی و طالبان در مرز اسلامقلعه ولایت هرات پس از آن بالا گرفت که نیروهای طالبان میخواستند یک خیابان را در این منطقه بسازند، اما با ممانعت نیروهای ایرانی مواجه شدند. منابع میگویند که پنج سرباز مرزی ایران با یک خودرو برای جلوگیری از ساخت این خیابان آمدند که واکنش تند طالبان را در پی داشت و خودروی نظامیان ایرانی از سوی طالبان توقیف شد. پس از این تنش، مرز اسلامقلعه بسته شده است. «حسن کاظمیقمی» نماینده ویژه رئیسجمهور ایران گفته که طالبان اقدام به جادهسازی بدون هماهنگی قبلی در محدوده مرز دوغارون و نقض مرز کرد که مرزبانی جمهوری اسلامی ایران مانع شد. وی افزود: در تماسی که با وزارت کشور و دفاع طالبان صورت گرفت تأکید شد که اقدامات باید متوقف و موضوع در چارچوب کمیسیون عالی مرزی و مدرنیزاسیون اسناد دو کشور حل و فصل شود.
