وضعیت مهاجران در ایران تا حدی نابسامان است. مرزها آنچنان که باید کنترل نمیشود و از این سو گاه سختگیریهایی که برای کنترل اتباع غیرقانونی اعمال میشود، همه اتباع اعم از قانونی و غیرقانونی را دربرمیگیرد. چنین وضعیتی نیازمند یک سازمان مستقل و البته گستردهتر از اداره مهاجرت است، با این حال اجرای قانون هم مهم است و عدم اجرای درست در واقع مثل همان بیقانونی است. حضور پرتعداد مهاجران غیرقانونی در ایران نمایانگر این اجرا نشدن درست قانون است.
۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۷ بود که موضوع ایجاد سازمان ملی مهاجرت به پیشنهاد مشترک وزارت کشور و سازمان اداری و استخدامی کشور و با استناد به تبصره ماده (۱۱۵) قانون مدیریت خدمات کشوری، مورد تصویب شورای عالی اداری قرار گرفت. مطابق این تصویبنامه، بنا بر این قرار گرفت که سازمان ملی مهاجرت با شخصیت حقوقی مستقل و وابسته به وزارت کشور تشکیل شود و تمرکز سیاستگذاری، راهبری، برنامهریزی، نظارت و ساماندهی امور اتباع و مهاجران خارجی و پناهندگان و برقراری ارتباط مؤثر با نهادها و سازمانهای بینالمللی را دنبال کند.
ایران به دلیل وجود جنگ در میان همسایگان خود، کشوری مهاجرپذیر محسوب میشود، به ویژه اینکه ایران پذیرای میلیونها مهاجر افغان است که به دلیل سالها جنگ داخلی و تجاوز خارجی و ناامنی، به کشورهای مختلف دنیا مهاجرت کردهاند و این میان، سهم ایران در میان مقاصد مختلف مهاجران افغان بسیار بوده است.
از آن تاریخ، ۱/۵ سال گذشت تا وزارت کشور دولت دوازدهم لایحه مربوط را تهیه و تقدیم دولت کند، با این حال آن لایحه به مجلس نرسید.
جلوگیری از ورود و حضور غیرقانونی اتباع خارجی به کشور، اجرای قوانین، برنامهها و مصوبات مربوط به اتباع خارجی، احداث و نگهداری اردوگاههای مراقبتی، ایستگاههای خروج مرزی و مراکز ارائه خدمات و مهمانشهرهای مربوط به این اتباع، سیاستگذاری و برنامهریزی در خصوص سیاستهای فرهنگی، آموزشی و تحصیل دانشآموزان، دانشجویان و طلاب خارجی، برنامههای بهداشتی، درمانی، بیمهای و حمایتی، انجام اقدامات ضروری در جهت تعیین تکلیف اتباع خارجی در کوتاهمدت و بلندمدت، شیوه استملاک آنها و امور مربوط به تحصیل تابعیت، نظارت بر بازار اشتغال این اتباع و برنامهریزی به نحوی که با صیانت از اشتغال و حقوق اتباع ایرانی، از حذف فرصتهای شغلی ایرانیان و وابستگی مشاغل به نیروی کار خارجی جلوگیری شود، انعقاد تفاهمنامهها و قراردادها با سازمانها و نهادهای بینالمللی و سازمانهای مردمنهاد خارجی فعال در حوزه این اتباع از مهمترین اهداف و مأموریتهای این سازمان به شمار میرود.
سامان دادن به وضعیت مهاجران از دغدغههای همواره در ایران بوده است. در هشت ماه اخیر هم که روند مهاجرت افغانستانیها به ایران با ترس از حکومت طالبان چند برابر شده و این چند برابری هم اغلب غیرقانونی بوده است، این دغدغه پررنگتر از قبل دنبال میشود.
روز شنبه ۲۷ فروردین ماه جاری خبر آمد که «طرح تأسیس سازمان ملی مهاجرت در ۳۶ ماده در مجلس کلید خورد.» بر مبنای خبر منتشره، «این طرح به دنبال آن است تا با اعطای اقامت به مهاجران کشورهای مختلف ضمن ساماندهی مهاجران زمینه را برای استفاده و جذب سرمایه آنها در کشور فراهم آورد.»
ابوالفضل ابوترابی، نماینده مردم نجفآباد در مجلس شورای اسلامی در گفتگو با فارس در مورد این طرح گفت: «این طرح به دنبال ساماندهی مهاجران به کشور و اعطای اقامت با مدت زمانهای مختلف به آنهاست.» این طرح اتباع خارجی اعم از تابعیت نداشتهها، پناهندهها، آوارهها، مهاجران و دارندگان گذرنامه متقاضی ورود به کشور را شامل میشود.
ایران جزو ۳ کشور اول جهان در پذیرش مهاجران
نماینده مردم نجفآباد در مجلس شورای اسلامی اظهار داشت: ایران جزو سه کشور اول جهان در پذیرش مهاجران کشورها به ویژه کشورهای همسایه است و از آنجا که کشورهای همسایه ما عموماً درگیر جنگهای داخلی هستند، ما باید ساماندهی لازم را در این زمینه داشته باشیم.
ابوترابی خاطرنشان کرد: ما در حوزه تابعیت، قوانین مشخصی داریم، اما در بحث اقامت، آخرین قانون مصوب در این باره مربوط به سال ۱۳۱۰ است و پس از آن ما قانون و دستورالعمل شفاف و مشخصی در بحث اقامت به مهاجران نداشتهایم.
وی افزود: ما در طرح تأسیس سازمان ملی مهاجرت به دنبال آن هستیم مهاجران به کشور را با دادن اقامت ساماندهی کنیم، چراکه این اقدام مزایای زیادی را برای ما به همراه دارد.
نماینده مردم نجفآباد در مجلس اظهار داشت: وقتی مهاجران ساماندهی شده و اقامت به آنها داده شود، امکان اخذ مالیات از آنها نیز وجود دارد، مضاف بر اینکه در این طرح زمینه برای سرمایهگذاری مهاجران در کشور نیز فراهم شده است.
ابوترابی خاطرنشان کرد: به خاطر نبود دستورالعمل مشخص برای دادن اقامت، به عنوان مثال و به طور خاص افاغنه در ایران کار میکنند، پول به دست میآورند، اما آن را به ترکیه برده و در آنجا سرمایهگذاری و خرج میکنند و ما میتوانیم با ساماندهی مهاجران زمینه را برای استفاده از سرمایه این گروه فراهم کنیم.
چه افرادی نمیتوانند روادید ایران را کسب کنند
در صورتی که تبعه خارجی دارای شرایط زیر باشد، برای وی روادید صادر نخواهد شد و از ورود او به ایران ممانعت میشود و در صورت حضور در ایران، پس از طی مراحل قانونی و اعمال مجازات مقرر قانونی، اخراج خواهد شد.
۱. صحت اسناد ارائه شده مورد تردید قرار گیرد.
۲. از مدارک جعلی برای دریافت گذرنامه یا روادید استفاده شده است.
۳. از اوراق و اسناد مسافرتی شخص دیگری استفاده کند.
۴. حضور تبعه خارجی در ایران موجب مخاطراتی برای نظم عمومی، امنیت ملی یا بهداشت عمومی یا به طرق دیگر منافی مصالح کشور باشد.
۵. اتباع خارجی که تحت پیگرد پلیس بینالملل یا محاکم قضایی بینالمللی قرار دارند.
۶. تبعه خارجی که به دلایل سیاسی، امنیتی و حکم قضایی از جمهوری اسلامی ایران اخراج شده باشد.
۷. تبعه خارجی که مدت گذرنامه یا اوراق هویتی وی به پایان رسیده است یا فاقد مدارک هویتی معتبر باشد.
۸. در وضعیتی که تبعه خارجی نتواند اثبات کند قادر به تأمین معاش خود در ایران است، به استثنای پناهندگان و آوارگان.
۹. تبعه خارجی که قصد ورود غیرقانونی سلاح گرم و سرد و همچنین قاچاق مواد مخدر و کالا را داشته باشد.
۱۰. هر تبعه خارجی که علیه جمهوری اسلامی ایران و اتباع ایرانی مقیم داخل یا خارج از کشور اقدامی جنایتکارانه اعم از اقتصادی، سیاسی و امنیتی انجام داده باشد.
چه افرادی از دریافت روادید معاف هستند
اتباع خارجی که دارای کارت اقامت دائم یا کارت اقامت موقت باشند به شرطی که سه ماه از مدت اعتبار کارت اقامت دائم و ۱۰ روز از مدت اعتبار کارت اقامت موقت باقی مانده باشد، تبعه کشوری که با جمهوری اسلامی ایران موافقتنامه معافیت از روادید منعقد کرده باشد، مقامات دیپلماتیک و سفرای خارجی و کارکنان سازمانهای بینالمللی و خانوادههای آنها بر اساس موافقتنامههای دوجانبه، شخصیتهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و ورزشی که به صورت رسمی توسط دولت جمهوری اسلامی ایران دعوت شدهاند.
روادید چه کسانی لغو خواهد شد
طبق این طرح روادید اتباع خارجی با توجه به شرایط زیر ابطال و لغو خواهد شد.
۱- در صورتی که صحت اسناد ارائه شده حتی پس از صدور روادید، مورد تردید قرار گیرد.
۲- زمانی که مشخص شود تبعه خارجی قصد سوءاستفاده و کلاهبرداری از روادید را دارد.
۳- هر گونه تغییر و مخدوش شدن (عمدی) هر بخشی از روادید از جمله هولوگرام
۴- عضویت در گروههای سلفی، افراطی و مشکوک به تهدید برای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران به تشخیص وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران.
هر تبعه خارجی که مرتکب موارد مذکور شود، علاوه بر ابطال روادید و اعمال مجازات مقرر قانونی، از ایران اخراج خواهد شد.
