مدتهاست طرح شفافیت آرای نمایندگان مجلس شورای اسلامی در راهروهای مجلس خاک میخورد و به رغم موافقت عدهای، هنوز این طرح در مجلس تصویب نشده است.
به گزارش آنا، اواخر مجلس دهم تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی طرحی موسوم به شفافیت آرای نمایندگان را به امضا رساندند که پیشینهای ۱۵۰ساله در تاریخ قانونگذاری و نظامهای پارلمانی غربی به ویژه ایالات متحده داشت و در ایجاد ساختار ضدفساد یکی از مهمترین ابزارها برای مقابله با تعارض منافع به حساب میآید.
«امیدی»ها اقبالی به شیشهای شدن نداشتند
طرحی که تاکنون مورد مناقشه و محل بیشترین زد و خوردهای فکری بوده و تا مرز تصویب هم آمد، اما مخالفان آن «سُنبه» پر زورتری داشتند و در نهایت این طرح به تصویب نرسید، البته نباید یکطرفه به قاضی رفت و این طرح را صرفاً دارای منفعت دانست، چراکه استدلال مخالفان تا حدودی قابل تأمل است و این طرح در عین مزایا، معایبی نیز به همراه دارد.
پس از پایان مجلس دهم و استقبال نکردن نمایندگان اصلاحطلب مجلس دهم نسبت به تصویب این طرح، لیست شورای انقلاب که با شعار تصویب این طرح پا به عرصه قانونگذاری گذاشته بود، درصدد به رأی گذاشتن مجدد طرح شفافیت آرای نمایندگان در مجلس یازدهم برآمد، اما در مقام عمل، کسانی که تا چندی پیش شعار تصویب طرح شفافیت را میدادند، در عرصه عمل به وعدههای خود تردید کردند و در نهایت در روز موعود، یعنی ۱۵بهمن سال ۹۹ این طرح در مجلس یازدهم تصویب نشد.
اما جریان سیاسی غالب در مجلس که به نوعی ضربه حیثیتی زیادی از عدم تصویب این طرح متحمل میشد، نمیتوانست دست روی دست بگذارد تا همه مصوبات و اعمال مثبت مجلس تحتالشعاع عدمتصویب طرح شفافیت قرار گیرد، بنابراین موافقان این طرح جنجالی دست به چکشکاری آن زدند و با احتیاط زیاد، سعی در اقناع نمایندگان مخالف کردند تا آبروی سیاسی خود را حفظ کنند.
آزمونی برای مجلس
سمیه محمودی، سخنگوی کمیسیون تدوین آییننامه داخلی مجلس شورای اواخر سال گذشته در تشریح آخرین وضعیت طرح شفافیت آرای نمایندگان خبر داد که «نمایندگان دوباره درخواست کردند طرح شفافیت آرا در دستور کار قرار گیرد.»
به تازگی محمدرضا پورابراهیمی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی نیز در رابطه با طرح شفافیت آرای نمایندگان که بار دیگر در دستور کار مجلس قرار گرفته است، توضیح داد و گفت: «نکته مهم این طرح، این است که مجموعه عملکرد، فعالیتها و تصمیمات نمایندگان به طور شفاف به مردم ارائه شود.»
با روایتی که از سرگذشت این طرح داشتیم، بنا داریم به مزایا و معایب آن بپردازیم.
مزایای شفافیت
۱- مشخص شدن مواضع و عقاید نمایندگان در موضوعات مهم و اساسی
توضیح: در صورت تصویب طرح شفافیت آرای نمایندگان، مردم دسترسی کامل به رأی مثبت یا منفی نمایندگان خود در رأیگیریهای مختلف و تصمیمگیریهای مهم دارند که بر این اساس میتوانند در انتخاباتهای آینده مجلس نماینده فعلی را مورد ارزیابی بیشتر قرار دهند.
۲- در اختیار قرار گرفتن اسامی موافقان و مخالفان در رأیگیریهای مجلس
توضیح: قطعاً یکی از مهمترین دغدغههای موکلان نسبت به وکلای خود این است که از فعالیت و پیگیری وکلای خود اطمینان داشته باشند، با تصویب طرح شفافیت آرا، این دغدغه تا حدودی مرتفع خواهد شد و میزان حضور و پیگیری نمایندگان در مجلس برای رفع مشکلات کشور را متوجه میشوند.
۳- نظارت بیشتر مردم و کارشناسان بر روند تصمیمگیریها در مجلس
توضیح: همواره ملاک انتخاب افراد در انتخابات، عقاید و شعارهایی است که آنان در ایام انتخابات مطرح میکنند که پیگیری آن بعد از رسیدن به قدرت مورد توجه مردم و کارشناسان قرار میگیرد، تصویب طرح شفافیت آرای نمایندگان تسهیلکننده این نظارت مردم و کارشناسان است.
۴- پایین آمدن ضریب خطای نمایندگان در تصمیمگیریها
۵- افزایش راندمان مجلس به دلیل شفافیت و نظارت به وجود آمده
معایب شفافیت
۱- محدودیت نماینده برای تصمیمگیری و سلب آزادی عمل او
توضیح: اساسیترین دلیل مخالفان برای مخالفت با طرح شفافیت آرای نمایندگان این است که مانند گذشته با آزادی و امنیت نمیتوانند در فرآیند رأیگیری شرکت کنند، زیرا از این پس گروههای سیاسی، مردم و کارشناسان حامی نماینده از آنها مطالباتی دارند که بر اساس عقایدشان به طرحها و لوایح رأی میدهند، حال آنکه ممکن است این مسئله به ضرر کشور باشد و نماینده ناچار است مطابق نظر آنان به طرحها و لوایح رأی دهد.
۲- ایجاد استرس و هیجان منتهی به تردید در فرآیند رأیگیری و تصمیمات در امور مهم
۳- نمایشی و پوپولیستی شدن رفتار و گفتار نمایندگان مجلس
طرح «شفافیت آرا» یکی از راهکارهای رفع تعارض منافع است.
همچنین یک پژوهشگر حقوق عمومی در گفتوگویی با آنا درباره شفافیت آرای نمایندگان مجلس و علت مخالفت جدی با تصویب این طرح گفت: «این موضوع کاملاً اختلافی است و به طور قطعی نمیتوان راجع به آن اظهار نظر کرد، اینگونه نیست که اگر بگوییم شفافیت آرای نمایندگان به تصویب رسید، صرفاً همراه با منافع برای نظام پارلمانی و مردم است.»
این پژوهشگر حقوق عمومی تصریح کرد: «دیدگاه موافقان طرح «شفافیت» این است که اگر این طرح به تصویب برسد، منافع بیشتری نسبت به معایب آن خواهد داشت که یکی از اصلیترین مزایای آن مطلع شدن مردم و کارشناسان نسبت به چگونگی رأی نمایندهشان در موضوعات مهم کشور مانند طرح تسهیل، طرح صیانت یا برجام است.»
