مقاوم کردن کشور در برابر تحریمها در عین تلاش برای رفع تحریمها یکی از توصیههای مهم حضرت آیتالله العظمی امام خامنهای (مدظله العالی) در اولین روز از اولین سال از قرن پانزدهم هجری شمسی است که به نام سال «تولید، دانش بنیان، اشتغال آفرین» نامگذاری شده است که در صورت تحقق میتواند گره گشای بسیاری از مشکلات کشور در شرایط اوج فشارها و تحریمهای دشمنان نظام باشد توصیهای که بهرغم تکرار آن در سالهای اخیر، به دلیل کم توجهی دولتمردان گذشته و شرطیسازی کشور به سیاستها و راهبردهای بیگانگان از یک سو و عدم تلاش برای تحقق شعارهای سال مبتنی بر توانمندیهای ملی، سبب شده بود که کشور و به ویژه اقشار ضعیف هزینههای مضاعفی را متحمل شوند. اما چند نکته محوری شرایط سال ۱۴۰۱ و بسترهای تحقق شعار امسال را با سالهای گذشته متفاوت کرده است:
۱-تجربه گرانقدر مردم و مسئولان در شناخت ریشهها و ضعفهای سالهای گذشته از مهمترین عوامل در این چشم انداز است که مصداق آن تحول جدی است که با اراده و نقش مردم در تغییر در دستگاههای اجرایی کشور در سال ۱۴۰۰ با روی کار آمدن دولت سیزدهم اتفاق افتاده و ریل دستگاههای اجرایی کشور را عوض کرده است که نشانههای آن علاوه بر عملکرد دولت سیزدهم در چند ماه اخیر، در همراهی کلامی و عملی دولتمردان با راهبردهای رهبری برای تحقق شعار سال دیده میشود، نکتهای که در سخنان رئیس محترم جمهور در آغازین روزهای سال در جلسه هیئت دولت بر اراده دولت بر آن تصریح شده است. رئیسجمهور در این جلسه تأکید کرد: تولید محوریترین و اکسیر شعار سال «تولید، دانشبنیان، اشتغالآفرین» است. باید تمام تلاش خود را برای رونق تولید با محور دانشبینان و اشتغالزا بودن به کار بگیریم. امید به اجرای سیاستهای کلی و اعلامی در این دولت وجود دارد. راه افزون کردن این امیدواری این است که دولت حقیقتاً در جهت اجرای سیاستها و از جمله سیاست و شعار سال ۱۴۰۱ تلاش مضاعف کرده و گزارش عملکرد روشنی هم خدمت ایشان و هم برای مردم داشته باشد. آیتالله رئیسی با اشاره به اینکه مقام معظم رهبری ریلگذاری این دولت را متفاوت با ریلگذاری دولتهای قبل توصیف کردند، خاطرنشان کرد: این ریلگذاری باید به شکل شفافتر و در ضمن با پایبندی بیشتر به دیدگاههای ایشان که مورد نیاز جامعه هست، به پیش برود. رئیسجمهور افزود: رهبر معظم انقلاب همچنین فرمودند که این دولت امید را در دلهای مردم زنده کرده و افزایش داده است. همه کارگزاران دولت وظیفه دارند اقداماتی را که امید مردم را افزون میکند، بیشتر مورد توجه و تأکید قرار دهند. تأکید اینگونه بر این گفتمان در هیچ یک از دولتهای گذشته سابقه نداشته است.
۲-دومین محوری که مؤید و مقّوم این چشمانداز روشن است دستاوردهای کشور در عرصههای مختلف دفاعی وامنیتی است، این مؤلفه اگر چه در سالهای گذشته به دلیل تأثیر پذیری کمتر از سیاستها و عملکرد دولتهای گذشته و ملاحظات سیاسی ناشی از آن روند تقویتی واستحکام خود را حفظ کرده است، اما روند تحولات منطقهای وبین المللی در ماههای اخیر وتقویت انسجام میان میدان ودیپلماسی در دولت سیزدهم استحکام بیشری یافته است و اکنون این منطق استوار ایران وحمایت مردمی از آن است که علاوه بر تحولات منطقهای، حتی مذاکرات هستهای را تحت الشعاع خود قرار داده وموقعیت ممتازی را برای ایران در عرصه منطقهای و جهانی فراهم کرده است.
۳- سومین محوری که زمینهساز چشم انداز روشن تحقق شعار سال ۱۴۰۱ است توفیقات کشور در همین چند ماه اخیر در عرصه دیپلماسی و اقتصادی و افزایش تولید و صادرات و امکان صدور و بازگرداندن بهای آن است که زمینه تحقق راهبرد و توصیه رهبر معظم انقلاب یعنی مقاوم کردن کشور در برابر تحریمها و نه صرفاً تلاش برای رفع تحریمها را محقق ساخته است، روند افزیشی رشد اقتصادی، روند کاهشی افزایش نرخ تورم، افزایش بیش از ۴۰ درصدی صادرات غیر نفتی و... از نشانههای آن است. این امر که آثار آن در کاهش شرطی شدن کشور به نتیجه مذاکرات آشکار شده است نشان میدهد که با پشتکار دولت و حمایت مردم میتواند شرایط متفاوتی را نسبت به گذشته ایجاد کند.
۴-چهارمین محور در این مدعا، ویژگی شعار سال است که در عین تمرکز بر تولید، بر اصلیترین ضعف کشور در تحقق شعار سالهای گذشته یعنی تمرکز بر «نگاه دانشی، بینشی و علمی برای تحقق اقتصاد دانش بنیان» متمرکز شده است رهبر معظم انقلاب در این زمینه در بیانات خود در آغاز سال جدید میفرمایند: «حرف امروز من این است که برای رشد اقتصاد کشور و اصلاح امور اقتصادی کشور، به طور قاطع باید به سمت اقتصاد دانشبنیان حرکت بکنیم؛ «اقتصاد دانشبنیان» یعنی چه؟ یعنی اینکه دانش و فنّاوری پیشرفته نقشآفرینیِ فراوان و کاملی داشته باشد در همه عرصههای تولید. «همه عرصههای تولید» که عرض میکنیم، یعنی حتّی انتخاب آن کار تولیدی؛ چون لزومی ندارد که انسان همه کارهای تولیدی را انجام بدهد. انتخاب آن کار تولیدی هم [باید]برخاسته از نگاه دانشی و بینشی و علمی باشد؛ این معنای اقتصاد دانشبنیان است که در همه عرصههای اقتصاد دخالت داشته باشد. اگر ما این سیاست را دنبال کردیم و دانش را پایه و زمینه اقتصاد کشور قرار دادیم و بنگاههای اقتصاد دانشبنیان را افزایش دادیم، منافع زیادی برای کشور و برای اقتصاد کشور خواهد داشت: هزینهها را کاهش میدهد؛ یعنی اقتصاد دانشبنیان موجب کاهش هزینههای تولید میشود؛ بهرهوری را افزایش میدهد که امروز یکی از مشکلات ما کاهش بهرهوری است؛ کیفیّت محصول را افزایش میدهد، بهبود میبخشد و محصولات را رقابتپذیر میکند؛ یعنی در بازارهای جهانی، ما میتوانیم از این محصولات به عنوان محصولات رقابتپذیر استفاده کنیم، در داخل کشور هم همین جور؛ یعنی در داخل کشور هم، ولو ما در مورد واردات هم خیلی تعرفه نگذاریم و واردات سرازیر بشود، وقتی محصول داخلی کیفیّت بهتری داشت، قیمت ارزانتری داشت، مردم طبعاً به آن اقبال میکنند؛ یک چنین خصوصیاتی در تولید دانشبنیان وجود دارد.»
یکی از ویژگیهای تولیدات دانشبنیان، ارزش افزوده بالا و فراوان این محصولات است. همچنین بهدلیل مبتنی بودن این محصولات بر اساس خلاقیت، امکان تولید نسل جدید این محصولات با قابلیتهای بالاتر و ارزش افزوده بیشتر و مداوم را فراهم میآورد. از اینرو سرمایهگذاری بر روی این محصولات، رشد مداوم را برای کشور به ارمغان میآورد. شرکتهای دانش بنیان در دستیابی به فناوریهای نوین از آن حیث که «تحقیقات» را در کشور افزایش میدهد، میتواند بازدهی عوامل دیگر مانند «کار» و «سرمایه» را افزایش داده، باعث افزایش بهرهوری نیروی کار و تعمیق سرمایه گشته و رشد مداوم در کشور را تضمین کند؛ بنابراین توسعه تولیدات دانشبنیان که بتواند به توسعه تحقیقات در کشور منجر شود تأثیر زیادی بر تحقق رشد اقتصادی مداوم در کشوردارد. تشکیل شرکتهای دانش بنیان در عین حال زمینه استفاده از نیروهای تحصیلکرده وفارغ التحصیلان دانشگاهی را فراهم کرده ومحصول آن اشتغال آفرینی و کاهش بیکاری در کشور، وبه تبع آن کاهش آسیبهای اجتماعی است. واین امر تأثیر مهمی در جلوگیری از مهاجرت نیروهای نخبه از کشور را خواهد داشت.
۵-اما در عین اراده و تأکید دولت محترم برای تحقق شعار سال، عملی شدن آن مستلزم طراحی وسیاستگذاری همه دستگاههای اجرایی، تقویت ظرفیتهای آموزشی و پژوهشی، ایجاد نهضت به کارگیری نخبگان وفارغ التحصیلان، تأمین اعتبارات مورد نیاز شرکتهای دانش بنیان، تسهیل صدور مجوزهای لازم، مدیریت واردات ومبارزه قاطع با قاچاق کالا است.
