طی روزهای اخیر طوفانهایی شرق استان اصفهان را دربر گرفت که به طوفان سرخ شهرت دارند. با اینکه در سالهای قبل کانون این طوفانها را گاوخونی عنوان میکردند، اما امسال در شرایطی که هنوز ریزگردهای این تالاب فعال نشده، معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری اصفهان اعلام کرده، خیزش خاک از سمت دَقِ سرخ و ریگ جن باعث به وجود آمدن طوفان سرخ شده است. این یعنی با فعال شدن کانون گاوخونی، اصفهان باید منتظر روزهای سختتری باشد.
چند روزی است شرق استان اصفهان شاهد گرد و غبار و ریزگردهایی است که زندگی را برای شهرنشینان و روستاییان این منطقه به شدت سخت کرده است. علت به وجود آمدن این شرایط هم طوفانهایی است که به طوفان سرخ شهرت دارند. به گفته کارشناسان حوزه منابع طبیعی و آبخیزداری، طی سالهای اخیر پهنههای تحت تأثیر فرسایش بادی بحرانی در شهرستانهای نائین، اصفهان، برخوار، آران و بیدگل، خوروبیابانک و اردستان گسترش یافتهاند و از طرف دیگر تغییر آب و هوا از زمستان به بهار باعث شکلگیری بادهای فصلی میشود و این بادها مناطق مستعد خیزش گردوغبار را فعال میکنند. در همین رابطه معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان با بیان اینکه کانون ریزگردهای گاوخونی هنوز فعال نشده، میگوید: «خیزش خاک از سمت دَقِ سرخ و ریگ جن علت طوفان سرخ در شرق اصفهان بود.» حسینعلی نریمانی درباره علت وقوع طوفان سرخ در شرق استان در روزهای اخیر، به گفته کارشناسان استناد کرده و با بیان اینکه مناطقی در شهرستانهای مختلف وجود دارند که تحت تأثیر فرسایش بادی بحرانی گسترش یافتهاند، میگوید: «این کانونها در نائین، اصفهان و خوروبیابانک در روزهای اخیر بسیار فعال شدند و وزش باد ذرات خاک این مناطق را حرکت داد ضمن اینکه شدت و سرعت وزش باد بر خیزش گردوغبار و تراکم کم یا زیاد آن در هوا تأثیرگذار است.» وی ادامه میدهد: «وقتی تراکم گردوغبار در آسمان زیاد شود با رفلکس نوری که از خورشید ساطع میشود، رنگهایی به وجود میآورد که آن رنگها بسته به نوع رسوب یا ذراتی که باد به هوا منتشر میکند از زرد تا سیاه متغیر است و میتواند زرد، قرمز، قهوهای یا سیاه باشد. همانطور که در گذشته هم شنیده بودیم در کاشان میگفتند بادها و طوفانهای سیاه میوزد!»
نریمانی علت قرمز یا سرخ بودن طوفانهای اصفهان را مد نظر قرار داده و با توضیح بیشتر میگوید: «این امر بر اثر جنس ذراتی است که در آسمان پراکنده شده است و هنگامی که تراکم گردوخاک در هوا زیاد میشود رنگ آن از زرد به سیاه میرود و ما در روزهای اخیر در جندق و چوپانان نائین طوفان سرخ را تجربه کردیم.» این مسئول با بیان اینکه غلظت و تراکم ذرات خاک و جنس آن، بر رنگ طوفان مؤثر است، تأکید میکند: «نوع گرد و خاکی که در هوای اصفهان منتشر میشود رسهای ریز است. حدود ۳۰ درصد از گردوخاکی که در آسمان مشاهده میکنید ماسه و ۷۰ درصد این ذرات رس و سیلت است.»
کاشت نهال برای کنترل ریزگردها
نکته حائز اهمیت در طوفانهای روزهای اخیر این است که تالاب گاوخونی هنوز فعال نشده و با توجه به اینکه این منطقه مستعد بهوجود آمدن ریزگردهای بسیار زیادی است، میتوان از حالا گفت که این بازی وحشتناک در اصفهان ادامه دارد. رئیس اداره امور بیابان و معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری اصفهان با اشاره به طوفانهای اخیر، با بیان اینکه منشأ ریزگردها و طوفان سرخ اخیر در شرق این استان تالاب گاوخونی نیست، میگوید: «باید علمی در این باره صحبت کرد. آنچه ما در روزهای اخیر در جندق و خوروبیابانک و چوپانان تجربه کردیم فعالیت کانون فرسایش بحرانی دَقِ سرخ است که اتفاقاً آنجا خاک رس قرمزرنگی دارد. همچنین طبق بررسی و مطالعات ما ریگ جن در نائین یکی دیگر از کانونهای فرسایش بادی بحرانی است که میتواند فعال شده باشد.» نریمانی ادامه میدهد: «طبق بررسیها گاوخونی یکی از مناطق مستعد و بالقوه گردوغبار میباشد با وجود این فعالیت گاوخونی هنوز خیلی کم است، اما اطراف تالاب فعال است.» وی با بیان اینکه مطالعات یک میلیون و ۵۰ هزار هکتار از کانونهای فرسایشی بحرانی استان از جمله دَق سرخ در سالهای اخیر انجام و ۳۰۰ هزار هکتار از این عرصهها برای کنترل ریزگردها نهالکاری شده است، خاطر میکند: «اقدامات کنترلی وابسته به اعتبارات دولتی است که بودجه بیشتری برای کنترل بیابانزایی و کانونهای فرسایش بادی اختصاص داده شود که باز هم نمیتواند به سرعت پیشروی سطح کانونهای فرسایش بادی برسد ضمن اینکه مردم نیز در طرحهای کنترل بیابانزایی و آبخیزداری میتوانند با ما مشارکت و کمک کنند.»
