طی یک سال گذشته که بایدن در کاخ سفید روی کار آمده، ریاض و واشنگتن سردترین روابط را تجربه کردهاند. با وجود فضای بسیار سردی که در روابط عربستان و امریکا حاکم است، اما جنگ در اوکراین تلنگری به این روابط بسیار سرد زده و دو طرف تلاش دارند به سمت شرایط جدیدی حرکت کنند. ریاض بیاعتمادیاش به واشنگتن دوچندان شده و همزمان بایدن احساس نیاز بیشتری به منابع نفت و انرژی عربستان دارد. با وجود انتقادات بیسابقهای که ولیعهد عربستان به تازگی علیه امریکا مطرح کرده، اما خبرها حاکی از برنامهریزی کاخ سفید برای سفر بایدن به ریاض است.
این روزها که جنگ در اوکراین جریان دارد و قیمت نفت هر روز رکورد تازهای را میشکند، رسانه امریکایی آکسیوس در گزارشی از سفر رئیسجمهور امریکا ظرف چند هفته آینده به عربستان سعودی خبر دادهاست. در این گزارش گفته شده که مشاوران «جو بایدن»، رئیسجمهور امریکا در حال مذاکره برای ترتیب دادن سفر او به عربستان سعودی ظرف چند هفته برای کمک به ترمیم روابط واشنگتن با ریاض و متقاعد کردن این کشور برای پمپاژ بیشتر نفت هستند.
اکسیوس اعلام کرد که سفر مورد انتظار جو بایدن به عربستان سعودی نشاندهنده جدی بودن بحران انرژی ناشی از تنش میان اوکراین و روسیه است که ایالات متحده را مجبور میکند اولویتهای خود را تغییر دهد. در حالی که پیش از این جو بایدن ادعا کردهبود پرونده حقوق بشری عربستان را در اولویت کاری خود قرار میدهد و بنسلمان را به قتل «جمال خاشقجی» روزنامهنگار منتقد سعودی متهم میکرد، اما اکنون به نظر میرسد برای واشنگتن حقوق بشر و آدمکشی در ساختمان کنسولگری دیگر مهم نیست و دولت بایدن فقط تأمین نفت برای امریکا را پیش چشم خود میبیند. وال استریت ژورنال هم در گزارش روز یکشنبه خود گزارش داد دولت بایدن در حال ارتباطگیری غیررسمی و شاید مخفیانه با دولت مادورو در ونزوئلا برای تأمین نفت است، این در حالی که واشنگتن ارتباط رسمی با دولت مادورو در ونزوئلا ندارد، اما کمبود منابع نفت و انرژی ناشی از تحریم روسیه به دلیل جنگ در اوکراین لرزه بر اندام سیاستمداران امریکایی انداخته است.
حمله بیسابقه سعودیها علیه واشنگتن
سفر احتمالی و آتی بایدن به ریاض در شرایطی انجام میشود که رئیسجمهور بیدقت و ۷۹ ساله امریکا بارها پیش از این به ولیعهد جنجالی عربستان تاخته بود و اخیراً محمدبنسلمان نیز در گفتوگویی با پایگاه آتلانتیک گفت: «من اهمیتی نمیدهم که بایدن در مورد من چه فکر میکند یا احیاناً درباره من چه سوءتفاهمهایی در ذهن خودش دارد.» این اظهارنظر ولیعهد عربستان حاکی از آن است که دیگر برای سعودیها «لام تا کام» و همه آنچه امریکاییها میگویند مهم نیست، بلکه پس از خروج امریکا از افغانستان و اکنون جنگ روسیه در اوکراین، ریاض بیش از هر زمان دیگری از پشتیبانیهای امریکا مأیوس شدهاست. هفته گذشته نیز محمد بن سلمان با انتقاد از امریکا گفتهبود: «ما حق نداریم به امریکا امر و نهی کنیم، همین طور برعکس آنها نیز حق ندارند در امور داخلی ما دخالت کنند.»
از سوی دیگر سفر احتمالی رئیسجمهور امریکا به ریاض در حالی صورت میگیرد که بایدن تا این لحظه حاضر به صحبت مستقیم با بن سلمان نشده است و میگوید که همتای او «سلمان بن عبدالعزیز» پادشاه ۸۶ ساله عربستان است، هر چند شاهزاده جوان در واقع اداره امور عربستان را بر عهده دارد و شاید «نفت»، بایدن را مجبور به گفتوگوی چهره به چهره با بن سلمان کند.
این نکته نیز مهم است که سعودیها شرایط اضطراری غربیها همزمان با جنگ در اوکراین را درک کردهاند و شاید به آسانی حاضر به انعطاف در برابر خواسته امریکا یا کشورهای اروپایی نباشند. ولیعهد سعودی روز شنبه در گفتگو با مجله امریکایی «آتلانتیک» به تهدیداتی علیه «جو بایدن» رئیسجمهور امریکا و دولت آن پرداخت. این گونه اظهارنظرها در روابط عربستان و ایالات متحده طی سالهای گذشته بیسابقه بودهاست.
«عبدالباری عطوان»، نویسنده رأی الیوم درباره اظهارات ولیعهد عربستان علیه واشنگتن معتقد است که سخنان بن سلمان شاید به این دلیل بود که ولیعهد سعودی میخواست بگوید اینکه جو بایدن وی را نادیده میگیرد و با او ارتباط برقرار نمیکند، اهمیتی ندارد، همچنین بنسلمان به کاهش سرمایهگذاری عربستان در امریکا که بالغ بر ۸۰۰ میلیارد دلار میشود اشاره و تلویحاً اعلام کرد که امریکا به عربستان نیاز دارد و نه بالعکس.
ریاض هزینههای دفاعی خود را چندبرابر میکند
تحولاتی که طی چندین ماه اخیر در صحنه منطقه و جهانی به وقوع پیوست، متحدان عربی امریکا را بیش از هر زمان دیگری نسبت به واشنگتن بیاعتماد کردهاست. رصد رفتار عربستان حاکی از آن است که ریاض به این نتیجه رسیده است در غیاب حمایت تمامقد امریکا از اوکراین، سعودیها تقویت دفاعی خود را باید در دستور کار قرار دهند. روز دوشنبه اولین دوره نمایشگاه «دفاع جهانی ۲۰۲۲» از سوی اداره کل صنایع نظامی عربستان گشایش یافت. در این همایش، «احمد العوهلی» رئیس سازمان صنایع نظامی عربستان اعلام کرد کشورش تا سال ۲۰۳۰هزینههای نظامی را ۵۰درصد افزایش خواهد داد و ریاض برای رسیدن به خودکفایی در بخش صنایع دفاعی با کشورهای منطقه و جهان همکاری خواهد کرد.
