جمهوری اسلامی ایران طی 30 ساله اخیر به نحو خود کفا و با استفاده از برخی کمکها در زمینه هستهای پیشرفتهای قابل ملاحظهای کرده است.
الان وضعیت اتمی ایران این است که ایران دارای توانمندی چرخه کامل هستهای در داخل است. چرخه کامل هستهای شامل معادن اورانیوم در ساغند، مجتمعهای فرآوری اورانیوم در نطنز، نیروگاه آب سنگین در اراک و تأسیسات فعال در اصفهان و تهران است. جدای از مباحث تکنیکی خاصی که در مورد میزان ذخایر اورانیوم ایران مطرح است که برخی از کارشناسان اعتقاد دارند اقتصادی نیست یا به مقدار قابل توجه برای استخراج نیست. به هر حال الان ما در ساغند یزد بحث استخراج سنگ معدن اورانیوم و بعداً تبدیل به کیک زرد و بعداً تبدیل به گاز و فرآوری و غنیسازی آن را داریم. به بیان دیگر الان دارای چرخه کامل فرآوری هستهای هستیم و این یک واقعیت مسلم است. چون ایران از این مقطع عبور کرده است، خیلی از کارشناسان بر این عقیدهاند که خیلی از فشارها علیه ایران عملاً ناکام خواهد بود. در واکنش به فعالیتهای هستهای ایران که کاملاً در چارچوب ماده چهار NPT صورت می گیرد، کشورهای غربی در چارچوب گروه 1+5 اول در شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی و بعداً با انتقال پرونده هستهای ایران به شورای امنیت تا حالا چهار قطعنامه تحریمی به شمارههای 1696 – 1737- 1747 – 1813 علیه ما صادر کردهاند. ولی واقعیت این است که با توجه به مقاومتهایی که ایران در مقابل این بحث از خود نشان داده است، به نظر میرسد که دولت آمریکا قصد دارد در چارچوب رویکرد جدید، مذاکره با ایران را شروع کند. این یک دستاورد مهم محسوب میشود. چون در دوره بوش شرط شروع مذاکره آمریکاییها با ایران توقف غنیسازی بود. الان ظاهراً قرار است از ماه سپتامبر مذاکرات ایران و آمریکا در چارچوب گروه 1+5 صورت بگیرد که این با توجه به گذشتن طرف آمریکایی از پیششرطی که گذاشته بود، به نظرمن تحول قابل توجهی در بحث هستهای ایران محسوب میشود.
فعالیتهای هستهای دیگر کشورهای خاورمیانه
در مورد فعالیت دیگر کشورهای منطقه خاورمیانه، از زمانی که بحث هستهای در خاورمیانه داغ شده و به ویژه فعالیتهای هستهای ایران افزایش قابل توجهی پیدا کرده، عملاً ما شاهد این هستیم که کشورهای خاورمیانه به ویژه کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس فعالیتهای شدیدی رابرای دستیابی به انرژی هستهای آغاز کردهاند. تاکنون آمریکا و فرانسه قراردادهای متعددی جهت ساخت راکتورهای هستهای و تأسیسات هستهای با عربستان، امارات و قطر در منطقه حاشیه خودمان امضا کردهاند. کشور فرانسه در واقع در این زمینه ابتکار عمل را به دست گرفته و سارکوزی رئیسجمهوری فرانسه به بهانه برقراری عدالت در جهان و اینکه کشورهای مسلمان هم حق دارند از تکنولوژی هستهای برخوردار باشند، با لیبی، الجزایر، مراکش، عربستان سعودی، ابوظبی، امارات و قطر قراردادهای ساخت تأسیسات هستهای امضا کرده است. در مجموع در منطقه خاورمیانه 13 کشور در ظرف 20 سال آینده حدود یک تریلیون دلار خرج ایجاد تأسیسات هستهای خواهند کرد.
اهداف هستهای شدن کشورهای خاورمیانه
بحثی که اینجا هست این است که اهداف هستهای شدن کشورهای خاورمیانه چیست؟ در مورد اهداف هستهای شدن، ما دو بحث را داریم یکی بحث استفادههای صلحآمیز است. که بسیاری از کشورهای خاورمیانه الان ادعا میکنند که هدفشان از دستیابی به فناوری هستهای استفاده از این فناوری در راستای تولید انرژی برق است. اما خیلی از کارشناسان درمورد مثلاً کشور عربستان، این مسأله را به شدت زیر سؤال میبرند. برای اینکه عربستان 25درصد ذخایر نفتی دنیا را دارد، اما جمعیتش 24 میلیون نفر یعنی کمتر از 3/0 درصد جمعیت جهانی است. بنابراین الان عربستان هیچ توجیهی برای دستیابی به انرژی هستهای ندارد. برای اینکه هزینهای را که این کشورها (امارات، عربستان و قطر) میخواهند خرج انرژی هستهای کنند میتوانند خرج انرژی خورشیدی کنند. چون از 365 روز سال 365 روز در این کشورها آفتاب میتابد. پس در مورد اهداف هستهای شدن هر چند هدف اعلامی این کشورها استفادههای صلحآمیز است، اما هدف اعلامی از هدف واقعی جداست. خیلی از کارشناسان عقیده دارند، اهداف واقعی این کشورها اهداف نظامی است. این کارشناسان اعتقاد دارند که اقدامات اخیر کشورهای عربی به لحاظ احساس خطری است که از ناحیه رژیم صهیونیستی و ایران میکنند. آقای جرج میشل فرستاده اوباما به خاورمیانه اخیراً مطرح کرده است که رژیمهای عربی الان مدتها است در جلسات آژانس بینالمللی انرژی اتمی هر سال قطعنامههایی را میگذرانند که دستیابی و اشاعه تسلیحات هستهای در خاورمیانه را محکوم میکند و خواهان خاورمیانه عاری از تسلیحات هستهای و عضویت رژیم صهیونیستی در NPT هستند. جرج میشل فرستاده ویژه اوباما گفته بود که در نشستهایی که با سران کشورهای عربی داشته با تعجب ناظر این مسأله بوده که سران کشورهای عربی بیش از آنکه نگران تسلیحات هستهای اسراییل باشند، نگران بلند پروازیهای هستهای ایران هستند و نسبت به این مسأله اعلام خطر میکنند. حال اینکه موضع رسمی حکام عرب اینست که ایران حق دستیابی به انرژی صلحآمیز هستهای را دارد. اما موافق فرمایش قرآن آنجا که میفرماید «الاعراب اشد کفراً و نفاقا» ًموضع واقعیشان را وقتی با آمریکاییها مذاکره میکنند رو میکنند. بنابراین کشورهای عربی برای عقب نماندن از دو کشور خاورمیانه یعنی اسراییل و ایران الان با انگیزه و تلاش بسیار زیادی به دنبال کسب فناوری هستهای هستند.
