آیتالله آذریقمی گاهی دارای برداشتها و موضعگیریهای غلط بود و بعضاً مورد سرزنش جدی امام (ره) هم واقع میشد.
در روزهای گذشته متن کامل نامهای تاریخی از آیتالله آذریقمی در رسانهها منتشر شد، این نامه که سند عذرخواهی مرحوم آذریقمی از رهبر معظم انقلاب در سال ۷۵ بود، اولینبار در کتاب «روشنبینی امام خمینی (ره)» اثر جدید آیتالله ریشهری به چاپ رسید.
در همین راستا، عباس سلیمینمین، پژوهشگر تاریخ معاصر و از همکاران آیتالله آذریقمی در روزنامه رسالت گفتوگویی با خبرگزاری تسنیم، برای بازخوانی حیات سیاسی آیتالله آذریقمی داشته است. عباس سلیمینمین، مدیر دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران با بیان اینکه آیتالله آذریقمی که از چهرههای شناخته شده جناح راست بود، اما در دهه ۷۰ در برخی موارد نقش اپوزیسیون را داشت، اظهار کرد: مرحوم آقای آذریقمی یکی از شخصیتهای برجسته دهههای ۶۰ و ۷۰ بود و فردی بود که با صراحت نظرات خود را بیان میکرد، هر چند من خیلی به لحاظ فکری با ایشان در آن دوران قرابتی نداشتم، اما سلامت، سادگی و صراحت ایشان دارای ارزش بود. ایشان گاهی دارای برداشتها و موضعگیریهای غلط بود که مورد سرزنش جدی امام (ره) هم واقع میشد.
پیشبینی درست رهبری
وی افزود: متأسفانه آقای آذریقمی به تدریج و بهویژه در دوران رهبری آیتالله خامنهای از انقلاب و ولایت فاصله گرفتند. آیتالله خامنهای پیشبینی این اقدامات آقای آذریقمی را داشتند برای همین در روز ۱۴ خرداد سال ۱۳۶۸ در جلسه مجلس خبرگان به عدم تبعیت آقای آذریقمی از خود اشارهای میکنند که این دلالت بر شناخت از او دارد، ولی آقای آذریقمی در همان جلسه مدعی شد که من تابع خواهم بود و هر چه شما بگویید تبعیت خواهم کرد، اما مدتی بعد پیشبینی مقام معظم رهبری درست از آب درآمد و او در بعضی زمینهها کشش سیاسی لازم را نداشت. این پژوهشگر تاریخ معاصر در ادامه در پاسخ به این سؤال که آیا این اقدامات آیتالله آذریقمی متأثر از القائات اطرافیان وی بود یا ناشی از روحیات شخصی؟ تصریح کرد: من در این زمینه به صورت قطعی نمیتوانم نظر بدهم، آقای آذریقمی در مسائل حاکمیتی قدرت و کشش لازم را نداشت و در دوران امام (ره) هم موضعگیریهایی داشت که با سرزنش ایشان مواجه شده و بعد آن را اصلاح کرد. او با بحث امام (ره) در زمینه احکام ثانویه خیلی همراه نبود و بر احکام اولیه تأکید داشت، اما در عین حال خودش را پس از تذکرات امام اصلاح کرد و با ایشان همراه شد ولی در دوران رهبری آیتالله خامنهای مجدداً دچار ضعف در درک مقتضیات شد.
آذریقمی سالم و قابل احترام بود
سلیمینمین ادامه داد: در اینکه اطرافیان آقای آذریقمی در عدم درک او تأثیر داشتند، میتوان گفت که خود او سابقه چنین مسائلی را داشت، او انسان سالمی بود و در مقام اصلاح خود برمیآمد و این را نوعی خدشه به اعتبار خود نمیدید. او فردی سادهزیست بود، من در دورانی که آقای آذریقمی مسئول روزنامه رسالت بود، مدیرمسئول بودم و جلساتی داشتیم، او شخصیت قابل احترامی داشت و ضمن اینکه کشش مسائل حکومتی را نداشت، ولی در مقام اصلاح خود برمیآمد.
وی با بیان اینکه آقای آذریقمی در مسائل فقهی با امام (ره) زاویههایی داشت، خاطرنشان کرد: امام معتقد بودند رساله عملیه برای دوران قبل از ایجاد حکومت بوده و برای اداره کشور کفایت نمیکند ولی آقای آذریقمی تأکید داشت که باید جامعه را با همان رساله اداره کرد! این افراد در مورد امام (ره) خیلی نمیتوانستند به شکل پررنگ اختلاف نظر و دیدگاه خود را مطرح کنند و جامعه اجازه چنین چیزی را نمیداد.
تفاوت آقای آذریقمی با آقای منتظری
سلیمینمین همچنین درباره نامهای که اخیراً از آیتالله آذریقمی در باب عذرخواهی از رهبر معظم انقلاب منتشر شد، خاطرنشان کرد: نامهای که منتشر شده تأییدی است بر برخی ویژگیهای مثبت آن مرحوم و طبیعتاً به عنوان یک تجربه میتوانیم بدانیم که اگر کسی در مقطعی هم نتوانست مسائل سیاسی را هضم کند، فکر نکنیم که امکان بازگشت نخواهد داشت. حضرت آیتالله خامنهای درباره او خیلی بزرگوارانه رفتار داشتند و برخوردهای مهربانانه با وی، در بازگشت او تأثیر داشت. مدیر دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران خاطرنشان کرد: تفاوت آقای آذریقمی با آقای منتظری اینجا روشن میشود. برای آیتالله آذری قمی مسئلهای نبود تا خودش را بشکند و نسبت به خطایش اعتراف کند، اما آقای منتظری از جمله کسانی بود که گفت اگر با اطرافیان من به درستی هم برخورد شود، باعث شکستن من خواهد شد و نباید برخورد شود. آقای منتظری قبول داشت که مهدی هاشمی آدم متخلف و جانی است، اما محاکمه او را نوعی تخریب خودش و ضربهای به اعتبار خود میپنداشت.
