سرویس اقتصادی جوان آنلاین: اواخر سال گذشته بود که مسئله استقراض دولت از بانک مرکزی خبرساز شد، البته پیش از این برای اهالی اقتصاد این مسئله مطرح بود که چرا پایه پولی در عرض سالهای۹۷ تا۹۹ با رشد نزدیک به صددرصد روبه رو شدهاست و حال آنکه افزایش داراییهای خارجی بانک مرکزی در شرایط تشدید تحریمها و شیوع کرونا این احتمال را تشدید میکرد که شاید بانک مرکزی به دلیل تنگنای مالی و بودجهای دولت مجبور به خرید ارزهای بلوکه شده دولت و صندوق توسعه ملی و شرکت ملی نفت در خارج از کشور شده باشد.
انتشار ریال به پشتوانه ارزهای تحریمی
به عبارت سادهتر پایه پولی (پولی که بانک مرکزی اختیار چاپ آن را دارد) در طول سالها۹۷ تا ۹۹ از مرز ۲۰۰هزار میلیارد تومان به مرز ۴۲۰هزار میلیارد تومان رسید و رشد داراییهای خارجی یکی از پشتوانههای خلق پول داغ و تورم آفرین توسط بانک مرکزی بود همان زمان کارشناسان مدعی شدند دولت دارایی بلوکه شده ارزی را به بانک مرکزی میفروشد و مابه ازای آن ریال میگیرد در واقع بانک مرکزی به پشتوانه ارزهای تحریمی اقدام به انتشار ریال کرده است.
از آنجایی که دولت ارزهای تحریم شده را به بانک مرکزی فروخته و بابت آن ریال دریافت کردهاست، پس دولت به ضرس قاطع عنوان میکرد که در این سالها هیچ گونه استقراضی از بانک مرکزی نداشته و اگر پایه پولی رشد کرده و تورم آفرینی داشتهاست، دولت تقصیری در این رویداد ندارد، بانک مرکزی هم در واکنش به این رویداد میگفت اقدام فوق فرقی با استقراض ندارد زیرا ارز تحریمی مورد معامله قرار گرفته است.
در چنین شرایطی برخی از کارشناسان به مزاح میگویند ارزهای تحریمی مال بانک مرکزی است و بانک مرکزی باید برای آزادسازی ارزهای بلوکه شده اقدام کند که اتفاقاً این کار هم انجام گرفت و رئیس کل بانک مرکزی شخصاً رایزنیهایی را با مقامات کرهجنوبی یا عراق انجام داد، اما متأسفانه این رایزنی نتیجهای که انتظار میرفت را در بر نداشت و در واقع دولت دارایی خارجی را به بانک مرکزی فروخت و ارزش را دریافت کرد که برای آزاد سازیش باید مذاکرات بین چندین کشور انجام گیرد و این کار از عهده بانک مرکزی خارج است.
در این میان نتیجه بودجهریزیهای غیرعملیاتی و با کسری بودجههای بسیار سنگین آن شده فشار بر سیستم مالی کشور اعم از بانک مرکزی، بانکها، بازارسرمایه، صندوق توسعه ملی، بیمههایی، چون صندوقهای بازنشستگی و تأمین اجتماعی تشدید شده است، به شکلی است که در کنار رشد حجم بدهیهای دولت تورم نیز در حال پیش روی است، این وضعیت دامنه نگرانی را تا جایی وسعت بخشیده که برخی از کارشناسان اقتصادی میگویند اداره دولت سیزدهم کار هر کسی نیست و اشخاصی که وارد این عرصه میشوند باید بدانند که حتی به فرض رفع همه یا بخشی از تحریمها حجم مشکلات در دولت آتی بسیار زیاد میباشد. از وضعیت آب گرفته تا دخل و خرج دولت و ضعف بنیه اقتصادی خانوارها همه و همه اداره دولت آتی را سخت کرده است.
نیما نمیتواند مرجع کشف نرخ ارز باشد
در این میان طی سالهای گذشته تأمین ارز مورد نیاز واردات در اولویت سیاستگذاری ارزی بودهاست، بهطوری که با راهاندازی سامانه نیما صادرکنندگان ارزی موظف بودند که ارز مورد نیاز فعالیت اقتصادی خود را به این سامانه تزریق و واردکنندگان نیز از این سامانه تأمین ارز کنند، اعمال این سیاست اگر در سالها ابتدایی پاسخگو بود، اما هم اکنون صادرکنندگان میگویند به جهت رشد تورم هزینههای تولید و صادرات جهش یافته است، از این رو معتقدند سامانه نیما به جهت اینکه در این سالها واردات محدوده شده و تقاضای ارز واردات کنترل شده است مبنای مناسبی برای استخراج نرخ ارز نیست، با این حال گفته میشود که در شرایط تحریم چارهای جز این دست اقدامات نیست، اما باید دانست نیازهای ارزی دیگری به جز واردات متوجه بازار ارز هست.
از سوی دیگر، چون نقدینگی و قدرت خرید و اشتهای سفته بازی در جامعه بالا گرفته این نگرانی پیوسته وجود دارد که در پایان دولت با توجه به رشد هزارهزارمیلیارد تومانی نقدینگی در یکسال اخیر، سفتهبازیهای سنگین در بازارهای مالی، چون ارز، طلا، سهام و سکه رخ دهد؛ چراکه کنترل چندانی روی ریال وجود ندارد.
همتی: بانک مرکزی اعتقادی به ارزپاشی ندارد
در حالی که صادرکنندگان معتقدند نرخ نیما به دلیل کوچکسازی لیست کالاهای مجاز وارداتی و اثرگذاری این رویداد روی کاهش تقاضا در بازار نیما روی افت نرخ ارز در سامانه فوق مؤثر بوده است و باید نرخ ارز در بازاری بزرگتر از سامانه نیما کشف شود، رئیس کل بانک مرکزی گفت: نرخ فعلی ارز نرخ واقعی نیست و ما نرخ تسعیر ارز بانکها را نیز ۱۵هزارو ۹۰۰تومان برای پایان سال۹۹ اعلام کردیم، بانک مرکزی به ارزپاشی اعتقادی ندارد، اما روند بازار نزولی است و نرخ ارز کاهش پیدا میکند.
عبدالناصر همتی در برنامه گفتوگوی ویژه خبری با بیان اینکه مشکل تورم تنها به سیاستهای پولی بر نمیگردد؛ چراکه دو ناترازی مهم داریم که اگر حل نشود تورم ریشه کن نمیشود، اظهار داشت: ناترازی اول این است که واردات باید با صادرات غیرنفتی تراز شود و زمانی که تراز نمیشود مجبور میشوید از ذخایر ارزی بانک مرکزی مصرف کنید که باعث تورم میشود. ناترازی دوم برای بودجه دولت است و اصل بر این است که درآمدهای غیرنفتی باید با هزینهها برابر باشد.
علت رشد پایه پولی
وی افزود: ما در سالهایی ۱۰۰میلیارد دلار درآمد داشتیم ولی تورم ۳۰تا ۳۵درصد بود و ما امسال درآمد نفت و گاز نسبت به میانگین سالهای گذشته تقریباً ۸۰درصد کاهش پیدا کرد؛ بنابراین وقتی در بودجه وقتی نتوانیم آن را تأمین کنیم، از ۲۹واحد درصد رشد پایه پولی سال گذشته ۲۷درصد از محل خالص داراییهای خارجی بانک مرکزی میشود که ناشی از تبدیل داراییهای ارزی خارجی به ریال بود.
۱۳ میلیارد دلار از دولت طلب داریم
همتی در رابطه با بدهکاری دولت به بانک مرکزی یا بانک مرکزی به دولت و اظهار نظر رئیس سازمان برنامه و بودجه در این رابطه که بانک مرکزی را بدهکار دانستهاست، بیان کرد: حتماً (رئیس سازمان برنامه و بودجه) شوخی کردند. دولت به بانک مرکزی بدهکار است و بانک مرکزی در دو سال گذشته ۱۳ میلیارد دلار ارز بابت خرید کالای اساسی به دولت داده است، مقام معظم رهبری هم فرمودند، بدهی دولت به بانک مرکزی باید در مدت سه سال پرداخت شود و در ترازنامه بانک مرکزی هم بیش از ۱۰۰هزار میلیارد تومان از دولت طلب داریم که مربوط به این دولت هم نیست از دولتهای گذشته باقی مانده است. قبلا هم مطرح کردم هر موقع بانک مرکزی به دولت بدهکار شد، حکمرانی اقتصادی درست شده یعنی دولت دست به سرمایهگذاری زده است.
بانک مرکزی نمیتواند ارزهای دولت را به ریال تبدیل کند.
اما پس از آنکه رئیس کل بانک مرکزی در یک برنامه تلویزیونی به سخنان رئیس سازمان برنامه و بودجه واکنش نشان داد و اعلام کرد که بانک مرکزی ۱۰۰ هزار میلیارد تومان از دولت طلب دارد، معاون رئیسجمهور محمد باقر نوبخت هم در پاسخ گفت: دولت استقراضی از بانک مرکزی نداشته و بخشی از طلب برخی افراد از دولت، تهاترشده است. یعنی بدهیهای برخی شرکتهای دولتی مثل جیتیسی به دولت منتقل شد و آنچه که در رقم بدهی دولت به بانک مرکزی است ناشی از این موارد است نه اینکه برای تصویب بودجه از بانک مرکزی استقراض کنیم!
وی افزود: حتماً دکتر همتی تأیید میکنند که یکمیلیارد و ۲۰۰میلیون دلار ناشی از صادرات نفت از سوی وزارت نفت به بانک مرکزی واریز شده است و بانک مرکزی نتوانسته آن را تبدیل و تسعیر به ریال کند. برای همین بخشی از منابع ارزی ما نزد بانک مرکزی است، ولی بانک مرکزی برای مدیریت پایه پولی کشور مطالبات سازمان هدفمندی یارانهها را نتوانست به ریال تبدیل کند.
نوبخت گفت: اینکه بانک مرکزی تلاش میکند بهخاطر محدود کردن پایه پولی، بخشی از مطالبات رسمی دولت را به خزانه واریز نکند را درک میکنم. انشاءالله با رفع تحریمها مشکل بانک مرکزی حل بشود و در پرداخت ارزهای دولت نزد بانک مرکزی اقدام کند. رئیس سازمان برنامه و بودجه گفت: لایحه اولیه بودجه بالغ بر ۸۵۴هزارمیلیارد تومان بود که از سوی مجلس ۵۰۰ هزار میلیارد تومان افزایش یافت و در ردیفهای مختلف تغییراتی ایجاد شد و برخی را بیشتر و برخی را کمتر افزایش داد. مابهالتفاوت بودجه اصلاحی مجلس با دولت ۵۰۰ هزار میلیارد تومان بود که این رقم در نهایت به یک هزار و ۲۵۴ هزار میلیارد تومان رسید.
