به گونهای که ولید معلم وزیر امور خارجه سوریه در مصاحبه با روزنامه لبنانی السفیر با بیان اینکه سفر عبدالله بنعبدالعزیز پادشاه عربستان به سوریه از همه جهات موفق بوده و تفاهم فراگیری درباره مسائل و موضوعات مختلف بین بشار اسد و ملک عبدالله وجود داشته است، تصریح کرد: سه جلسه خصوصی بین ملک عبدالله و بشار اسد برگزار شد که با توافق بر سر مسائل مختلف همراه بود.
در ابتدا مساله لبنان و سپس فلسطین و عراق مطرح شد و مذاکرات عمیقی درباره روابط با ایران صورت گرفت. به گفته معلم این طبیعی است که نتایج این مذاکرات فوراً منعکس نشود، اما حقیقتاً روابط برادرانه دو کشور صفای گذشته خود را مجدداً بهدست آورد.
خانم بثینه شعبان، مشاور سیاسی و رسانهای رئیسجمهور سوریه نیز این سفر را سازنده، مثبت و دوستانه توصیف کرد. وی طی اظهاراتی در جمع خبرنگاران تأکید کرد: رئیسجمهور سوریه و پادشاه عربستان مذاکرات گستردهای را با حضور اعضای هیأتهای رسمی دو کشور در خصوص آخرین تحولات جهان عرب و ضمن تأکید بر نیاز به همبستگی و همکاری هر چه بیشتر کشورهای عربی در رویارویی با چالشها و تهدیدهایی که پیش روی جهان عرب وجود دارد، برگزار کردند.
مشاور رئیسجمهور سوریه روند روابط کشورش با عربستان را روندی رو به پیشرفت توصیف کرده و از عزم و اراده قوی رهبران دو کشور جهت ایجاد فضایی مناسب برای بهرهمندی از این روابط در عرصه منطقهای و بینالمللی تأکید کرد. این اظهارات نشان میدهد که انتظارات سوریه از این سفر تا حدود زیادی تأمین شده است.
اما آنچه که موجب چنین نتیجهای شده است، تحولات منطقهای و بین المللی است که پس از شکست رژیم صهیونیستی در جنگ 33 روزه لبنان بتدریج به نفع محور مقاومت از جمله سوریه رقم خورده است و با تحولات بعدی از جمله: شکست جمهوریخواهان در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، اثبات نشدن اتهامات مربوط به نقش سوریه در ترور رفیق حریری نخستوزیر سابق لبنان و یا شکست رایزنیها و تلاشهایی که بخصوص پس از روی کار آمدن اوباما برای تغییر طرح صلح عربی( که به طرح صلح ملکعبدالله نیز معروف است) تکمیل شده است. با چنین پیشینهای از قبل نیز تا حدودی پیشبینی میشد که عادیسازی روابط سوریه و عربستان پیش نخواهد رفت مگر اینکه رویکرد سوریه بر رویکرد عربستان غلبه یابد.
به هر حال با توجه به متغیرهای تاثیرگذار بر بهبود و عادیسازی روابط سوریه و عربستان و نتیجهای که از سفر ملک عبدالله به سوریه حاصل شده است، میتوان تا حدودی آثار ان را بر مسائل دوجانبه و منطقهای حدس زد. در خصوص ابعاد دوجانبه، میزان مبادلات تجاری وهمکاریهای اقتصادی دوکشور افزایش خواهد یافت. این روابط حتی در زمانی که روابط سیاسی دو کشور پر تنش بود، ادامه داشت.
بر اساس آمار وزارت اقتصاد و بازرگانی سوریه، حجم تبادل تجاری میان دو کشور در سالهای ۱۹۹۷تا ۲۰۰۰ میلادی ۴۳۴ میلیون دلار بود. از این مبلغ ۲۷۲ میلیون دلار صادرات سوریه به عربستان و مابقی واردات بود که نشاندهنده ۱۶۲ میلیون دلار موازنه مثبت به نفع سوریه است. تبادل تجاری دو کشور در سال ۲۰۰۵میلادی به ۷۱۷ میلیون دلار، در سال ۲۰۰۶به یک میلیارد و ۵۵۴میلیون دلار و در سال ۲۰۰۷ میلادی به دو میلیارد و ۵۴ میلیون دلار افزایش یافت.
بنابرپیش بینی وزارت اقتصاد و بازرگانی سوریه، حجم تبادل تجاری دو کشور تا پایان سال ۲۰۰۹ میلادی به افزون بر سه میلیارد دلار خواهد رسید. اما در خصوص آثار منطقهای ادامه عادیسازی روابط سوریه و عربستان که به سفر ملک عبدالله به سوریه منتهی شد، میتوان گفت که در خصوص لبنان تقریباً موانعی که از جانب سوریه و عربستان در سر راه تاخیر تشکیل کابینه جدید لبنان اعمال میشد، تقریباً برطرف شده است با این حال دو مانع دیگر همچنان به قوت خود باقی است. نخست اختلافنظرهایی است که در خصوص تقسیم پستهای وزارتی میان دوجناح سیاسی رقیب بخصوص میان میشل عون رهبر جریان آزاد مسیحی و سعد حریری رهبر جریان آینده وجود دارد و دوم آمریکاست که فرمول (15، 10، و5 ) برای تشکیل دولت جدید لبنان را به نفع جناح 8 مارس میداند.
در خصوص عراق آنچه که اعلام شد این بود که رئیسجمهور سوریه و پادشاه عربستان بر تمایلشان بر تحقق امنیت و ثبات عراق و حمایتهای لازم جهت حفظ وحدت ارضی و ملی و تحقق آشتی ملی در این کشور بعنوان راهکاری اساسی برای ایجاد عراقی مستقل، آزاد و شکوفا تأکید کردند. اما آنچه که به نظر میرسد در عمل اتفاق خواهد افتاد این است که عربستان تلاش خواهد کرد از کمک و نقش سوریه برای تاثیرگذاری بر انتخابات آتی عراق و تقویت موقعیت سنیها استفاده کند.
اما در خصوص بحران فلسطین وخاورمیانه به نظر نمیرسد بین مواضع اعلامی واعمالی دوطرف تفاوت زیادی وجود داشته باشد زیرا اتخاذ رویکردهای ضد صلح از سوی رژیم صهیونیستی که با افشای تلاشهای این رژیم برای بی اعتبار کردن طرح صلح عربی و تسریع روند یهودی سازی قدس و نابودی مسجد الاقصی همراه است، راهی جز همسویی بین کشورهای اسلامی و عربی باقی نگذاشته است. در چنین شرایطی این احتمال نیز وجود دارد که عادی سازی روابط سوریه و عربستان به تنشزدایی میان روابط عربستان و ایران نیز کمک کند و به نظر میرسد عربستان مجبور خواهد شد رویکرد غیردوستانه گذشته خود را در قبال ایران تعدیل کند.
*احمد کاظمزاده
