ابعاد مختلف دور اول

همه از مذاکرات ژنو راضی بودند، حتی اوباما

اولین دور مذاکرات ایران با 1+5 روز پنج‌شنبه طی دو مرحله در شهر ژنو برگزار شد و به جز یکی دو کشور، تقریباً همه طرف‌های اصلی مذاکره کننده از روند مذاکرات رضایت داشتند. دور اول مذاکرات فراگیر ایران و شش کشور روز پنج‌شنبه در اقامتگاه دولت سوئیس در «لاساگه» 10 کیلومتری ژنو و در فضایی آرام با حضور سعید جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی، «ویلیام برنز» معاون وزیر امور خارجه آمریکا، «خه یافی» معاون وزیر امور خارجه چین، «سرگئی‌ریابکوف» معاون وزیر امور خارجه روسیه، «فولکر اشتانسل» مدیرکل امور سیاسی وزارت امور خارجه آلمان، «مارک لیال گرانت» مدیرکل سیاسی وزارت امور خارجه انگلیس، «ژاک اودیبر» مدیرکل امور سیاسی و امنیتی وزارت امور خارجه فرانسه، «خاویر سولانا» نماینده عالی سیاست خارجی و امنیتی مشترک اتحادیه اروپا و «رابرت کوپر» مدیرکل امور خارجه، سیاسی و نظامی شورای اتحادیه اروپا برگزار شد. مرحله اول مذاکرات حوالی ساعت 10 صبح برگزار شد و با وجود اینکه نمایندگان فرانسه و انگلیس سعی داشتند دستور کاری به جز بسته پیشنهادی در آن بگنجانند، ولی موفق به این کار نشدند و مرحله دوم این مذاکرات نیز عصر پنج شنبه برگزار شد. فحوای کلام و موضع‌گیری طرف‌های شرکت کننده در مذاکرات روز پنج‌شنبه ژنو نشان می‌دهد تقریباً تمام طرف‌های شرکت کننده از نحوه شروع آن راضی بوده‌اند، هرچند که سکوت فرانسه و موضع نسبتاً تند انگلیس نشان داد که پاریس و لندن چندان از روند مذاکرات راضی نیستند. سعید جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در نشست خبری که پس از پایان مذاکرات برگزار شد، این مذاکرات را مثبت نامید و نسبت به ادامه این گفت‌وگوها در آینده ابراز امیدواری کرد. جلیلی در عین حال تأکید کرد که «ایران تمام توانش را برای دفاع از حق مسلم مردم خود جهت دستیابی به فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای به کار خواهد گرفت» و گفت: «ایران تاکنون تمام قوانین و مقررات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را رعایت کرده و با توجه به این مقررات تأسیسات هسته‌ای نطنز را احداث کرده است» به گفته وی این تأسیسات هم‌اکنون تحت نظارت بازرسان آژانس است و در حالی که دوربین‌های این سازمان در آن نصب است به فعالیت قانونی خود ادامه می‌دهد. جلیلی از «بی‌تفاوتی شورای امنیت به تهدیدهایی که تاکنون از سوی دشمنان ایران مبنی بر حمله به این تأسیسات صورت می‌گیرد» انتقاد کرده و خواستار توجه سازمان ملل به «موارد بی‌شمار تهدید به حمله به این تأسیسات» از سوی اسراییل شد. وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز که در زمان مذاکرات در آمریکا بود گفت که فضای ورود به مذاکرات با گروه 1+5 را سازنده می‌بینم. متکی همچنین خواستار ادامه یافتن گفت‌وگوها در بالاتر رفتن سطح مذاکرات شد. کریستینا گالاس سخنگوی خاویر سولانا مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم فضای مذاکرات را صمیمانه و جدی توصیف کرد. اوباما: گفت‌وگوها شروعی سازنده داشت ویلیام برنز معاون وزیر امور خارجه آمریکا که به عنوان نماینده کشورش در مذاکرات هسته‌ای شرکت کرده بود، بعد از مذاکرات هیچ موضع خاصی نگرفت ولی گزارشی که او بلافاصله بعد از خروج از اتاق مذاکره به واشنگتن فرستاد باعث شد که هم اوباما رئیس‌جمهور و هم هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه آمریکا برای توصیف مذاکرات روز پنج شنبه ژنو از لفظ سازنده استفاده کنند، اوباما طی سخنانی در کاخ سفید گفت که مذاکرات ژنو شروعی سازنده داشت. ولی تهران اکنون باید گام‌هایی واقعی برای نشان دادن شفاف بودن فعالیت هسته‌ای خود نشان دهد. البته اوباما بعد از این جملات سعی کرد که لحن تهاجمی خود را ادامه دهد و گفت: حکومت ایران یک پیام واضح و از جامعه جهانی در ژنو دریافت کرد. ایران باید از طریق گام‌های واقعی نشان دهد که به وظایف خود در برنامه هسته‌ای‌اش پایبند است. اوباما اضافه کرد: ما توقع داریم شاهد اقداماتی سریع باشیم. ما متعهد به تعاملی جدی هستیم ولی تمایلی به مذاکره برای مذاکره نداریم. اوباما گفت: آغازی سازنده داشتیم ولی کارهای سختی در پیش است. هیلاری کلینتون وزیر خارجه آمریکا هم با بیان اینکه مذاکرات چند جانبه در ژنو سازنده بود خواستار «اقدامات محسوس» در این زمینه شد. پکن نیز از پیشرفت‌های به وجود آمده در مذاکرات استقبال کرد. چنگ جینگی، رئیس اداره کنترل تسلیحات وزارت خارجه چین گفت: چین از پیشرفت به وجود آمده در مذاکرات ژنو استقبال می‌کند و از انعطاف‌پذیری تمام طرف‌ها قدردان است. چین امیدوار است که تمام طرف‌ها تلاش‌های دیپلماتیک خود را افزایش دهند و پروسه گفت‌وگوها را رو به جلو نگه دارند و به دنبال حل و فصل منطقی، بلند مدت و مناسب مسأله هسته‌ای ایران باشند. همچنین وزیر خارجه روسیه طی بیانیه‌ای که بلافاصله بعد از مذاکرات صادر شد از نتیجه مذاکرات استقبال و اعلام کرد ایران در ملاقات با 1+5 بر ادامه همکاری‌ با آژانس تأکید کرده است. در بیانیه وزارت خارجه روسیه آمده است: طی این دیدار گام‌هایی مشخص برای توسعه آنی گفت‌وگوها در این چارچوب بررسی شدند و همچنین طرف ایرانی تأکید کرد که برای همکاری با آژانس درباره سؤالات مطرح، آمادگی دارد. وزارت خارجه آلمان نیز مذاکرات ژنو را گامی در راه درست تعبیر و از آن استقبال کرد. آندرس پچک سخنگوی وزارت خارجه آلمان اعلام کرد که اینها گام‌هایی ابتدایی است که باید گام‌های دیگری آن را تکمیل کند. موضع فرانسه و انگلیس به رغم استقبال هر چهار کشور طرف اصلی ایران، انگلیس و فرانسه مواضع قابل تأملی داشتند. منابع نزدیک به کشورهای مذاکره کننده در ژنو پنج شنبه طی مرحله اول مذاکرات از شدت یافتن تلاش‌های تخریبی و منفی لندن و پاریس برای کارشکنی در روند مذاکرات ایران و گروه 1+5 خبر دادند. به گزارش شبکه خبری العالم، این منابع اعلام کردند انگلیس و فرانسه به تلاش‌های تخریبی و منفی خود برای کارشکنی در روند مذاکرات روز پنج‌شنبه شدت داده‌اند. به گفته آنها نمایندگان انگلیس و فرانسه با انجام تماس‌ها و دیدارهای محرمانه و فشرده با نمایندگان برخی کشورهای 1+5، فشار زیادی به آنان وارد کردند تا گفت‌وگوها را از روند طبیعی و سازنده خارج ساخته و با طرح مسائل انحرافی گفت‌وگوها را به شکست بکشانند، ولی روند مذاکرات نشان داد که این تلاش‌ها تأثیری نداشته است. فرانسه و انگلیس بعد از مذاکرات درباره نتیجه آن موضع‌گیری خاصی نکردند. توافقات طرفین ایران و 1+5 در مذاکرات ژنو درباره چند موضوع به توافق رسیدند. نخست اینکه طرفین توافق کردند که مذاکرات ادامه پیدا کند. در این باره توافق شد که علی باقری معاون جلیلی دبیر شورای امنیت ملی و رابرت کوپر مدیرکل امور خارجی سیاسی و نظامی اتحادیه اروپا (معاون سولانا) نشستی برگزار کنند و چارچوب مذاکرات بعدی را که احتمالاً تا یک ماه دیگر برگزار می‌شود، طراحی کنند. ایران همچنین قبول کرد که همکاری‌های خود را با آژانس افزایش دهد و بازرسان آژانس از تأسیسات جدید ایران بتوانند بازدید کنند. منابع آگاه در آژانس نیز برای بازرسی از تأسیسات ایران اعلام آمادگی کرده‌اند و آن طور که منابع خبری گفته‌اند قرار است محمد البرادعی مدیرکل آژانس در همین چارچوب امروز به ایران سفر کند و قرار است ایران و آژانس 18 اکتبر با هم مذاکره کنند که 1+5 نیز بر آن نظارت می‌کند. توافق بر سر غنی‌سازی؟ خاویر سولانا بعد از مذاکرات دیروز روز پنج‌شنبه طی اظهاراتی مدعی شد که ایران به طور اصولی قبول کرده که بیشتر اورانیوم غنی‌سازی‌ شده خود را برای غنی‌سازی بیشتر به روسیه صادر کند و روس‌ها نیز این اورانیوم غنی‌سازی شده را برای غنی سازی بیشتر به فرانسه ارسال کنند و این اورانیوم سپس به ایران برگردانده شود. منابع غربی می‌گویند که براساس این توافق حدود 2/1 تن اورانیوم به یا درصد غنی‌سازی شد. 5/3 درصد به روسیه منتقل خواهد شد و در روسیه نیز تا 75/19 درصد غنی‌سازی خواهد شد. روسیه و فرانسه هر دو از این موضوع استقبال کردند و گفته می‌شود هیأتی که روز 18 اکتبر به ایران خواهد آمد، بر سر همین موضوع مذاکره خواهد کرد. با این وجود، منوچهر متکی وزیرامور خارجه طی اظهاراتی گفت که مذاکرات ژنو بر محورامتیاز دادن ایران در خصوص غنی‌سازی متمرکز نبوده است. خبرنگار جوان تلاش کرد که جزئیات توافق احتمالی بین ایران و 1+5 در این زمینه را جویا شود. یک منبع آگاه در گفت‌وگو با خبرنگار ما توافق در این زمینه را تأیید کرد و پذیرش غنی‌سازی 5 درصدی توسط کشورهای 1+5 در مذاکرات ژنو را یکی از دستاوردهای این مذاکرات دانست. مذاکرات دوجانبه ایران با هیأت آمریکایی در ژنو سخنگوی وزارت خارجه آمریکا عصر پنجشنبه اعلام کرد که سعید جلیلی دبیر شورای امنیت ملی در حاشیه نشست ژنو با ویلیام برنز نماینده آمریکا ملاقات داشته است. رابرت وود با اعلام اینکه این مطلب را می‌توان یک بیانیه رسمی در این زمینه تلقی کرد، افزود:‌درباره جزئیات این ملاقات و این که بعد از نشست هنگام ناهار این ملاقات برگزار شده است، اطلاعاتی ندارد ولی یان کلی سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفته است که نماینده واشنگتن در گفت‌وگوهای با جلیلی موضوع اتباع بازداشت شده آمریکایی در ایران را مطرح کرده است. وی مدعی شد: ‌ما تأکید کردیم که موضوع اتباع بازداشت شده آمریکا موضوعی فوری است که باید در سریع‌ترین زمان ممکن حل شود، ولی یکی از اعضای هیأت مذاکره ایرانی در ژنو خبر گفت‌وگوی جلیلی و برنز بازداشت شده آمریکایی در ایران را تکذیب کرد. البته ایران مذاکرات دو جانبه با هیأت آمریکایی را تأیید نکرده ولی آن را رد هم نکرده است. معاون شورای عالی امنیت ملی پنجشنبه شب در گفت‌وگو با شبکه 3 تلویزیون جمهوری اسلامی تأیید کرد که با برخی هیأت‌ها در حاشیه نشست ژنو مذاکرات انجام شده که البته به درخواست طرف‌های دیگر انجام شده است. این نخستین ملاقات دو مقام عالی رتبه ایرانی و آمریکایی است که پس از قطع روابط بین دو کشور و به طور رودررو انجام می‌شود.