« باراک اوباما»، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا، در17 سپتامبر برنامه استقرار و راهاندازی سیستم دفاع موشکی این کشور در اروپای مرکزی را تا سال 2015 به طور رسمی لغو کرد.
لغو برنامه سامانه دفاع موشکی نتیجه یک طرح بررسی ۶۰ روزه است که به دستور« باراک اوباما» آغاز شد و احتمالاً با این تصمیم تنش میان دو کشور آمریکا و روسیه کاهش خواهد یافت.
این سپر دفاع موشکی آمریکا، شامل 10 موشک رهگیر در لهستان و ایستگاه راداری در چک بود. اولین موشک رهگیر قرار بود تا سال 2011 کشیک نظامی خود را آغاز کند. بهرهبرداری کامل از سیستم نیز برای سال 2013 در نظر گرفته شده بود.
وزارت دفاع آمریکا پیشتر اعلام کرده بود که قصد دارد «سیستمی انعطافپذیرتر» را جایگزین طرح سامانه دفاع موشکی آمریکا در اروپای مرکزی کند، سیستمی که کمتر حساسیت برانگیز باشد.
«وال استریت جورنال» در گزارش خود ادعا کرد که تصمیم تازه واشیگتن مبتنی بر این امر است که «موشکهای دوربرد ایران برخلاف محاسبات پیشین پیشرفت نکرده و در نتیجه خطر حمله به ایالات متحده و اروپا کاهش مییابد». همچنین نوشت: «انتظار میرود» که دولت آقای« اوباما» «در صورت پیشرفت ایران در زمینه موشکهای دوربرد در آینده بار دیگر سامانه دفاع موشکی را راهاندازی کند». تا آن زمان، به گفته این روزنامه آمریکایی، « باراک اوباما» به سوی « توسعه دفاع موشکی منطقهای و کمتر بحثانگیز برای اروپا» تغییر جهت خواهد داد. طبق برخی اخبار، سیستم جایگزین احتمالاً شامل سیستمهای دفاع موشکی خواهد بود که روی ناوهای جنگی در « دریای مدیترانه» و« دریای سرخ» نصب خواهند شد.
خبرگزاری فرانسه هم به نقل از « جفری مورل»، سخنگوی پنتاگون، گفت که «طرح قبلی مبتنی بر این باور بود که ایران قصد دارد موشکهای بالستیک بینقارهای بسازد».
با این حال، به گفته آقای «مورل»، اطلاعات جدید آمریکا حاکی از آن است که « آنها [ایران] بیشتر بر توسعه تواناییهای خود در زمینه موشکهای کوتاهبرد و میانبرد متمرکز شدهاند».
لازم به یادآوری است که ایالات متحده در زمان ریاست جمهوری « جرج دبلیوبوش» در ادعایی مبالغه آمیز مدعی شده بود که جمهوری اسلامی میتواند در عرض ۱۰ سال به موشکهای دوربردی دست یابد که قادرند به اروپا و حتی آمریکا برسند.
در داخل آمریکا، لغو رسمی استقرار سپر دفاع موشکی از جانب «باراک اوباما» با واکنش منفی جمهوریخواهان در ایالات متحده مواجه شد، جمهوریخواهان اعلام کردند که لغو استقرار سپر دفاع موشکی موجب تضعیف توان دفاعی ایالات متحده میشود مثلا سناتور« جان مک کین» تصمیم پرزیدنت« اوباما» را، در زمانی که کشورهای اروپای شرقی روز بهروز بیشتر نگران آنچه او آن را «ماجراجویی جدید روسیه» نامید، گامی به عقب توصیف کرد؛ اما در اروپا و ناتو این تصمیم دولت ایالات متحده واکنشهای مثبتی را به همراه داشت.
ولی مسکو ضمن « شجاعانه» و « درست» خواندن این تصمیم واشنگتن، متقابلاً، اما به طور تلویحی و غیر رسمی، اعلام کرد که از استقرار گروه موشکهای «اسکندر» در منطقه کالنینگراد، غربیترین منطقه روسیه در مرز با لهستان، صرفنظر میکند. «ولادیمیر پوپووکین»، معاون وزارت دفاع روسیه، روز 19 سپتامبر در یک مصاحبه رادیویی گفت این اقدام پرزیدنت« اوباما»، استقرار موشکهای کوتاه برد « اسکندر» در منطقه کالینگراد را غیرلازم ساخته است.
ایالات متحده آمریکا همواره نارضایتی خود را از ناکافی بودن میزان همراهی روسیه با آمریکا، انگلیس و فرانسه در شورای امنیت برای اتخاذ تصمیمات هماهنگ علیه ایران بیان کرده بود. آمریکا همچنین از روسیه درخواست کرده بود تا از تحویل تسلیحات پیشرفته نظامی به ایران (از جمله سیستم دفاع موشکی موسوم به S-300 که قرارداد فروش آن بنا به اعلام غیررسمی منابع روسی در سال 2007 به امضا رسیده است) خودداری کند. همچنین تأخیر در راهاندازی رآکتور هزار مگاواتی بوشهر که توسط روسیه در دست احداث است و قرار است تا قبل از پایان سال 2009 مورد بهرهبرداری قرار گیرد، خواسته دیگری بود که آمریکا احتمالاً موضوع آن را با روسیه مطرح ساخته بود.
روابط آمریکا و روسیه در زمان حکومت « جرج دبلیو بوش» به دلیل مسائلی چون جنگ روسیه و گرجستان در سال 2008، پیشروی ناتو به شرق مثل پیشنهاد عضویت جمهوریهای سابق شوروی همچون گرجستان و اوکراین در سازمان ناتو و همچنین سیستم سپر دفاع موشکی آمریکا در نزدیکی مرزهای روسیه به سردی و حتی تا حدی تنش گرایید.
در گذشته، روسیه بارها مخالفت قطعیاش را با استقرار این سپر دفاع موشکی آمریکا در نزدیکی مرزهای خود ابراز کرده بود و آن را بخشی از برنامه گسترش ناتو در مرزهای روسیه، تهدیدی برای امنیت ملیاش و ابزاری برای کنترل بر توان استراتژیک خود دانسته بود. همچنین « دمیتری مدودف» رئیس جمهور فدراسیون روسیه اعلام کرده بود که در پاسخ به استقرار سپردفاع موشکی، مجموعههای موشکی عملیاتی- تاکتیکی «اسکندر» را در استان کالنینگراد، غربی ترین استان روسیه در همسایگی لهستان، مستقر میکند و از آنجا به جنگ الکترونی با سیستمهای آمریکایی خواهد پرداخت.
تصمیم آمریکا به اعلام تعلیق اجرای طرح استقرار سیستم رادار و دفاع موشکی، ممکن است نارضایتیهایی را به ویژه در میان دولتمردان چک و لهستان (کشورهایی که محل نصب سیستمها بوده)، موجب شود. برخی بر این باورند که اعلامِ ترکِ اجرایِ طرح یاد شده حتی ممکن است تردیدهایی را در کشورهای اروپای شرقی در قبال ایستادگی آمریکا در کنار آنها نیز ایجاد کند.
ولی احتمالاً دولت « باراک اوباما» اولویتهای مهم دیگری را درسیاست خارجی ایالات متحده پیگیری میکند. اولویتهایی که در راستای رویکرد عادیسازی مناسبات آمریکا با روسیه قرار میگیرد و حتی برای آمریکا مهمتر از اتحاد با اروپای شرقی است. اولویتهای مهمی چون جلب همکاری نزدیک روسیه در چالشهای بین المللی و منطقهای مثل کنترل تکثیر سلاحهای هستهای و کاهش زرادخانههای اتمی به منظور دستیابی به خلع سلاح هستهای، تروریسم، موضوع کره شمالی،کوبا و . . . و حتی مقابله با ایران هستهای ممکن است درصدر اولویتهای مناسبات خارجی آمریکا قرار گرفته باشند.
به رغم اینکه دولت آمریکا دلیل اتخاذ تصمیم برای تعلیق استقرار سیستم رادار و دفاع موشکی در اروپا، را کاهش تهدید موشکی ایران برای اروپا و ایالات متحده بیان کرده است اما در واقع، این تصمیم در راستای همان رویکرد کاهش تنش با روسیه و احتمالاً، جلب همکاری نزدیک روسیه برای فشار به ایران در موضوع هستهای (به طور مثال دستیابی به هماهنگی کامل در شورای امنیت در پرونده هستهای ایران و به ویژه همراهی روسیه در نشستِ ژنوِ گروه 5+1یا 3+3 در اول اکتبر ) قابل تحلیل است.
همچنین، اگر سناریوی« بده بستان بین آمریکا و روسیه در موضوع هستهای ایران» را درست بدانیم آنگاه اعلام تلویحیِ انصراف متقابل روسیه (بنابر اظهارات معاون وزیر دفاع روسیه) از استقرار گروه تقویت شده موشکهای « اسکندر» در منطقه کالنینگراد، احتمالاً « حالت پرستیژی» و به قصد کسب منزلت بین المللی بوده است؛ زیرا از ابتدا هم کاملا مشخص نبود این موشکها توانایی مقابله با سیستم دفاع موشکی آمریکایی را خواهند داشت یا خیر؟! - مقامات سیاسی مسکو، « دیمیتری مدودف» رئیس جمهور و« ولادیمیر پوتین» نخست وزیر، تصمیم پرزیدنت« اوباما »را ستودند اما احتمال دارد تا آیندهای نزدیک رسماً این تصمیم سیاسی، یعنی انصراف متقابل خود از استقرار موشکهای« اسکندر» را اعلام نکنند و پیش از آن امتیازاتی از واشنگتن کسب کنند؛ حتی«نیکلای ماکاروف»، رئیس ستاد ارتش روسیه، روز 21 سپتامبر گفت:« آمریکاییها تنها سیستم دفاع موشکی خود را به دریا انتقال دادهاند، این به معنای صرفنظر کردن آنها از این طرح نیست».
در منطقه خاورمیانه، روزنامه اسراییلی « معاریو» در 17 سپتامبر نوشت تصمیم اوباما به لغو طرح سپر دفاع موشکی در جمهوریهای چک و لهستان موجب میشود که « سیستمهای دفاع موشکی پیشرفته آمریکا بر عرشه ناوهای جنگی آمریکا که در منطقه درحرکت باشند، مستقر شوند».
روزنامه « جروزالم پست» هم در همین روز نوشت، ژنرال پروفسور ایتسحاک بن ییسراییل، رئیس سازمان فضایی اسراییل معتقد است که این تصمیم آمریکا به نفع اسراییل است.
روزنامه « معاریو» نیز به نقل از مقامات بلند پایه وزارت دفاع اسراییل نوشت: « حضور ناوهای آمریکایی مجهز به سیستمهای دفاع موشکی پیشرفته در آبهای منطقه، یک دیواره حایل امنیتی قویتری برای اسراییل به وجود میآورد». این مقامات به « معاریو» گفتهاند که «طرحهای جایگزین آمریکا، جهشی بلند در دفاع از حریم اسراییل خواهد بود».
ولی استقبال مقامات تل آویو به دلیل لغو شدن طرح سپر موشکی در اروپای مرکزی و چرخش واشنگتن از اروپای مرکزی به سمت طرحهای جایگزین(طرح جایگزین ایالات متحده در دریای مدیترانه و دریای سرخ) این دیدگاه را نیز ممکن است تقویت کند که آمریکا استراتژی تقابل با روسیه و ایران درسپر دفاع موشکی در اروپای مرکزی(مقامات آمریکا ادعا داشتند که این طرح در تقابل با ایران است اما مسکو ادعا داشت که تهدیدی برای روسیه است ولی به باور نگارنده احتمالاً این طرح علیه هر دو کشور بود) را به سمت استراتژی تقابل با ایران و دفاع همه جانبه از متحد سنتیاش در منطقه خاورمیانه یعنی اسراییل تغییر جهت داده باشد. دفاعی که موجب تقویت نقش اسراییل در منطقه خواهد شد.
در این تصمیم (انتقال سپر دفاع موشکی از اروپا به خاورمیانه)، آمریکا علاوه بر کاهش تنش با روسیه، همکاری مسکو با واشنگتن در مسائل بین المللی، از جمله موضوع ایران، را احتمالاً تا حدی کسب میکند. ضمن اینکه موقعیت متحد سنتی اش در خاورمیانه(اسراییل)، را تقویت میکند و از این راه توازن قوای استراتژیک در منطقه را به سود این کشور تغییر میدهد.
