بهناز قاسمی
از ابتدای برنامه چهارم تاکنون، تنها 38 درصد از اهداف برنامه توسعه در ساخت آزادراه، بزرگراه، راه اصلی و روستایی محقق شده است.
براساس قانون باید 20 هزار کیلومتر راه و جاده در طول چهار سال گذشته میساختیم، در حالی که در این مدت فقط 7600 کیلومتر راه ساخته شده است. وجود انواع راهها به عنوان شریان اصلی در شبکه حمل و نقل، نهتنها ضروری است بلکه به عنوان شالوده حمل و نقل امکان بهرهبرداری از دیگر شبکه راههای کشور در حد ظرفیتهای ایجاد شده را میسر میسازد.
با توجه به وسعت کشور و نیاز روزافزون به توسعه راههای جدید و نگهداری راههای احداث شده، تمایل عموم مردم به استفاده از راهها با خدمات بالاتر همواره وجود داشته که عموماً ناشی از رشد جمعیت، تبادلات درون و برون منطقهای و همچنین رشد تصادفات است.
اما متأسفانه آن طور که باید در دولت نهم توسعه راهها در اولویت بالایی قرار نگرفته است. هرچند که در طول چهار سال گذشته، طول کل راههای احداث شده (آزادراه، بزرگراه، اصلی و فرعی و روستایی) به نسبت دولتهای پیشین 161 درصد رشد داشته است، اما در مقایسه با اهداف پیشبینی شده در قانون برنامه، این توسعه فقط 38 درصد بوده است.
10 درصد از اهداف ساخت آزادراه محقق شد
براساس این گزارش، طول آزادراههای کشور براساس بند 28 قانون برنامه چهارم توسعه باید از 1240 کیلومتر در سال 83 با متوسط نرخ رشد سالانه 9/32 درصد به 5140 کیلومتر در سال 88 افزایش مییافت. اما این میزان نهتنها در این مدت محقق نشد، بلکه فقط 400 کیلومتر ساخته شد.
براساس آمار سازمان راهداری و طبق تکلیف برنامه چهارم توسعه، باید در سال 84، طول آزادراههای کشور به 1594، سال 85 به 2189، سال 86 به 2989، در طول سال 87 به 3979 کیلومتر و در طول سال 88 به 5140 کیلومتر افزایش مییافت. اما از ابتدای برنامه باید سه هزار و 900 کیلومتر بر طول آزادراههای کشور افزوده میشد اما فقط 366 کیلومتر آزاد راه ساخته شده است. براساس آمار فوق، ساخت آزادراه در کشور، سالانه 6 درصد رشد داشته و تا هدف تعیین شده برای برنامه چهارم، سه هزار و 600 کیلومتر فاصله است که بیانگر عدم تحقق 90 درصدی قانون برنامه چهارم در بخش ساخت آزادراه در کشور است.
براساس همین گزارش در طول سه سال گذشته دو هزار کیلومتر راه اصلی، 1700 کیلومتر بزرگراه و 1800 کیلومتر راهآهن ساخته شده که حاکی از تحقق 42، 55 و 20 درصدی اهداف برنامه چهارم توسعه است.
همچنین در بخش راه اصلی روستایی نیز 70 درصد از اهداف ساخت راه در روستاهای بالای 100 خانوار محقق شده و به 100 درصد از اهداف ساخت راه در روستاهای بیش از 100 خانوار نیز رسیدیم. علاوه بر این در بخش توسعه راهآهن نیز از اهداف برنامه عقب بودیم. به عبارت دیگر در طول برنامه باید 7600 کیلومتر ریل میساختیم در حالی که فقط 1800 کیلومتر ریل ساخته شده است.
مهرداد لاهوتی، عضو کمیسیون عمران مجلس در گفتوگو با «جوان» با تأکید بر عقبماندگی توسعه راهها از اهداف برنامه در طول چهار سال گذشته، گفت: متأسفانه پایبندی به قانون برنامه چهارم در دولت نهم کم بود و به بخش توسعه راهها، نوسازی ناوگان و رفع نقاط حادثهخیز توجه چندانی نشد و در مقابل به پروژههای عمرانی و. . . بیشتر پرداخته شد.
لاهوتی افزود: به اعتقاد ما یکی از ایرادات دولت نهم، انحراف از مسیر تحقق اهداف برنامه است. هرچند که رئیس جمهور معتقد است که قانون برنامه چهارم توسط دولت گذشته تهیه شد و اهداف آن بسیار بلندپروازانه است اما به هر حال این برنامه در این کشور نوشته شده و حداقل باید نیمی از اهداف پیشبینی شده محقق میشد.
وی همچنین تصریح کرد: یکی دیگر از ایرادات این است که به بخش راه و جاده، متناسب با توسعه آن بودجه چندانی اختصاص نیافته است.
احداث بزرگراهها از تقاضای حمل و نقل تبعیت نمیکند
همچنین مرکز پژوهشها نیز چندی پیش با انتشار گزارشی از اینکه برنامه احداث بزرگراهها و آزادراهها در ایران از منطق تقاضای حمل و نقل تبعیت نمیکند، انتقاد کرد.
این گزارش با مقایسه 10 استان با بیشترین میزان بزرگراه با 10 استان با بالاترین حجم جابهجایی مسافر، میافزاید: بررسی صورت وضعیت جابهجاییها در جادههای کشور نشان میدهد که استانهای سمنان، مازندران، مرکزی و کرمان که جزو 10 استان با بیشترین مقدار بزرگراه بودهاند، در ردیف 10 استان با بیشترین حجم جابهجایی مسافر قرار نداشتهاند و استانهای آذربایجانشرقی و غربی، کردستان و همدان با وجود جابهجایی مسافر بیشتر از داشتن بزرگراه متناسب با حجم جابهجایی مسافر محروم بودهاند که این امر گویای تبعیت نداشتن برنامه احداث بزرگراهها از تقاضای حمل و نقل است.
به نظر میرسد که دولت برای رسیدن به اهداف سند چشمانداز و بالا بردن جایگاه ایران در منطقه، باید در برنامه پنجم توسعه، توجه ویژهای به توسعه راه و جاده براساس یک برنامه منظم و درست داشته باشد.
سوتیتر: از ابتدای برنامه چهارم، باید سه هزار و 900 کیلومتر بر طول آزادراههای کشور افزوده میشد، اما فقط 366 کیلومتر آزادراه ساخته شده است که حاکی از رشد 10 درصدی است
