درياچه نمك قم يا حوضسلطان در 40كيلومتري شمال شهرستان قم و 85كيلومتري جنوب تهران و در حاشيه بزرگراه خليجفارس قرار دارد.
در سالهاي اخير تأميننشدن حقابه تالابهاي استان قم و افزايش برداشتها از منابع آب زيرزميني در كنار عوامل طبيعي از جمله كاهش شديد بارندگيها و افزايش دماي هوا، باعث بحرانهاي زيستمحيطي در اين منطقه شده كه علاوه بر استان قم، استانهاي همجوار را نيز تحت تأثير قرار داده است. سفرههاي زيرزميني اين منطقه هم در سالهاي اخير با گسترش شديد كشاورزي و شهركهاي صنعتي با وسعت چند هزار هكتار، رو به خشكي است.
بروز بحران و خشكسالي در محدوده اين درياچه نمك، صرفاً دامنگير شهرهاي نزديك نميشود؛ چراكه به دليل پهنه وسيع و نمكزار، اين محدوده زندگي اجتماعي بخش عمدهاي از شهرهاي كشور را در برخواهد گرفت. بيش از 200هزار هكتار صرفاً پهنه نمكي اين درياچه است كه بهتنهايي براي به نابودي كشاندن كشاورزي و فعاليتهاي اقتصادي ديگر يك منطقه كافي است.
معدن بلاي جان دريا
معاون فني اداره حفاظت از محيطزيست با بيان اينكه درياچه نمك به طور كامل خشك نشده است، گفت: اكنون اگر چند سانت نمكهاي سطح درياچه كنار زده شود، به آب ميرسيم. ولي اگر اين درياچه كاملاً خشك شود و به مرگ نهايي برسد، اين منطقه به يك كانون 200هزار هكتاري توليد ريزگردهاي نمكي تبديل ميشود كه اين موضوع براي استان قم، تهران و استانهاي مركزي كشور يك تهديد زيستمحيطي بزرگ است.
احمد شفيعي افزود: نگاه توسعهاي گسترده بر درياچه نمك وجود دارد و اين نگاه نيز به دليل منابع غني موجود در اين درياچه است. اگر در اين محدوده به دنبال معدنكاوي و استخراج منابع معدني هستيم، بايد به پيوست زيستمحيطي آن نيز توجه كنيم. در غير اين صورت، چند برابر سود اقتصادي حاصل از اين استخراج پس از خشكي درياچه نمك، ضرر اقتصادي به كشور وارد ميكند.
پرندگان هم رفتند
درياچه نمك قم توجيه اقتصادي خوبي دارد، از اين رو براي سرمايهگذاران جذابيتهاي اقتصادي بالايي داشت. علاوه بر بخش املاح معدني، جاذبههاي گردشگري نيز از جمله ظرفيتهاي درياچه نمك به شمار ميرفت كه با وضعيت فعلي منتفي است. بحراني كه در درياچه نمك ايجاد شده، به دليل بيتوجهي به حقابههاي اين درياچه ايجاد شده است و نه تنها تنوع زيستمحيطي را متأثر كرده و از تعداد پرندگان در منطقه كاسته، بلكه منابع طبيعي و اراضي كشاورزي را به نابودي كشانده است.
با توجه به اينكه آب دو رود اصلي حوزه آبخيز درياچه نمك قم، يعني قمرود و قرهچاي به صفر رسيده اين حوزه بحرانيترين شرايط در ميان حوزههاي آبخيز كشور را پشت سر ميگذارد.
گلخانه بياباني هم هست
در شعاع 50كيلومتري درياچه هيچ روستايي باقي نمانده است. تاكنون 11روستاي مهم در اين منطقه خالي از سكنه شده و تعدادي ديگر با آبرساني مديريت ميشود. متأسفانه اين بحران به سمت شهر قم در حال پيشروي است. اگر شرايط به همين نحو ادامه يابد روستاهاي باقيمانده نيز خالي از سكنه خواهند شد.
وضعيت بحراني امروز درياچه نمك حاصل سوءمديريت منابع آبي در چند دهه گذشته بوده و نميتوان انتظار داشت، با اجراي چند طرح در راستاي احياي درياچه نمك، وضعيت 50سال قبل درياچه نمك بازگردانده شود.
سال قبل، طرح اجراي «گلخانه گسترده بياباني» براي نجات درياچه به تأييد فني اداره كل محيطزيست و ستاد بحران استان قم رسيد و در مرحله تأمين اعتبار براي اجراي پايلوت قرار دارد. آن هم در وضعيت ايده آل نوشدارو پس از مرگ سهراب است.
