چند سالی است که هجوم آفت پروانه جوانهخوار بلوط به جنگلهای زاگرس سبب شده تا درختان این منطقه با خطر از بین رفتن مواجه شوند. در حال حاضر هجوم این آفت در استانهای مختلف از جمله کرمانشاه، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و کردستان موجب شده تا این درختان ارزشمند با خطر جدی نابودی مواجه شوند؛ مسئلهای که میطلبد برای جلوگیری از نابودی این گونههای ارزشمند چارهجویی شود. این مسئله سبب شد تا با توجه به وضعیت بحرانی جنگلهای بلوط کردستان این منطقه در اولویت مبارزه قرار بگیرد؛ موضوعی که معاون حفاظت و امور اراضی اداره کل منابع طبیعی کردستان را برآن داشت تا روز گذشته از آغاز عملیات گیاهپزشکی برای سومین سال متوالی در سطح ۲ هزار هکتار از جنگلهای بلوط کردستان خبر دهد. این عملیات در صورت موفق بودن میتواند در سایر استانهایی که با بحران مواجه هستند نیز اجرایی شود.
چند سالی است که هجوم آفت پروانه کرم جوانهخوار بلوط به جنگلهای ارتفاعات زاگرس سبب شده تا این جنگلها با بحران جدی نابودی مواجه شوند. به گفته کارشناسان، لاروهای پروانهخوار بلوط در اوایل فصل بهار، وارد جوانههای تازه بازشده بلوط میشوند و تغذیه خود را شروع میکنند و در همین حال لاروها نیز تغذیه خود را با خوردن برگهای بازشده، کامل میکنند که ادامه این روند درختان را در اواخر بهار کاملاً عاری از برگ میکند. این در حالی است که از بین رفتن برگهای درخت در فصل رویش باعث میشود تا درخت ابزار و وسیله تولید را از دست داده، میزان فتوسنتز تقلیل یافته و در نتیجه از میزان رویش قطری و ارتفاع آن کاسته شود. ادامه این وضعیت در چند سال متوالی میتواند به کاهش تولید چوب منتهی شده و جنگل را به سمت نابودی سوق دهد. از آنجا که جنگلهای بلوط در ارتفاعات مختلف مناطق زاگرس وجود دارند لذا به محض شیوع آفت، تمام جنگلها را به شدت درگیر میکند. با وجود اینکه این آفت به تمام جنگلهای بلوط در استانهای زاگرسنشین از جمله کرمانشاه، ایلام، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، فارس و کردستان رسوخ کرده است، اما در این میان جنگلهای بلوط کردستان از وضعیت بغرنجتری برخوردارند. مدیرکل منابع طبیعی کردستان با اشاره به اینکه از قریب به ۳ میلیون هکتار از مساحت استان ۳۷۳ هزار هکتار آن که معادل ۱۲.۸ درصد است را جنگل طبیعی تشکیل میدهد، میگوید: «۸۳ درصد جنگلهای استان از نوع بلوط است که به سه دسته بلوط ایرانی، مازودار و لبنانی تقسیم میشوند.»
پیمان باباپیری میافزاید: «این در حالی است که ۱۳۵ گونه درختی نیز در استان وجود دارد.»
از آفت کرم جوانهخوار بلوط تا خشکسالی
آفات و بیماری زوال بلوط، خشکسالی، هجوم گرد و غبار، آتشسوزی و چرای بیرویه دام از جمله عوامل مهمی به شمار میروند که به شدت حیات جنگلهای بلوط مناطق زاگرس شامل استانهای کرمانشاه، ایلام، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، فارس و کردستان را تهدید میکنند. یکی از کارشناسان درختان بلوط در خصوص آفاتی که حیات این نوع درختان را تهدید میکند میگوید: «نخستین بار بیماری سوسک چوبخوار و آفت زغالی در جنگلهای بلوط زاگرس در سال ۸۸ در استانهای فارس و ایلام مشاهده شد و تا سال ۹۲ توسعه یافت.»
محمد حیدری با اشاره به شیوع آفت «پروانه جوانهخوار» در جنگلهای زاگرس میافزاید: «شیوع این نوع آفت حدود هشت سال است که در جنگلهای بلوط زاگرس آغاز شده و تاکنون در استانهای کردستان، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و چهارمحال و بختیاری مشاهده شده است.» این در حالی است که وضعیت اقلیمی در رویشگاههای زاگرس و کمبود نزولات جوی موجب تشدید شیوع آفت جوانهخوار شده است لذا بهترین راه مبارزه با این آفات مبارزه بیولوژیکی و استفاده از سم BT است که به علت قیمت بالای آن و کمبود در بازار داخلی باید از کشورهای دیگر وارد شود.
عملیات گیاهپزشکی در جنگلهای بلوط
از آنجا که جنگلهای بلوط کردستان بالاترین میزان آلودگی به پروانه جوانهخوار را در میان سایر استانهای دارای جنگلهای بلوط دارد لذا مبارزه با این آفت در اولویت سازمان حفاظت و امور اراضی اداره کل منابع طبیعی استان کردستان قرار گرفت به صورتی که عملیات گیاهپزشکی برای سومین سال متوالی در سطح ۲ هزار هکتار از جنگلهای بلوط استان اجرا شد. معاون حفاظت و امور اراضی اداره کل منابع طبیعی کردستان با تأیید این موضوع میگوید: «شدت این آفت در میان جنگلهای بلوط استان نسبت به سایر مناطق کشور موجب شد مبارزه با این آفت در اولویت قرار گیرد.» حسن بهرامی با اشاره به مراحل انجام عملیات گیاهپزشکی در سطح جنگلهای بلوط استان میافزاید: «عملیات گیاهپزشکی شامل دو مرحله پایش و انجام عملیات کنترل و مبارزه است که عملیات مونیتورینگ و پایش در سطح جنگلها با هماهنگی کارشناسان ناظر و نظارت کارگروه گیاهپزشکی استان صورت گرفته است.» بررسیها نشان میدهد پروژه مبارزه با آفات پروانه جوانهخوار بلوط برای سومین سال متوالی و به مدت هفت ماه در سطح ۲ هزار هکتار از محدوده جنگلهای بلوط استان از جمله شهرستانهای سروآباد، بانه و مریوان اجرا شده است. با وجود اینکه روشهای مختلفی برای مبارزه از جمله مکانیکی، محلولپاشی و تلهفرمونی وجود دارد، اما استفاده از محلول بیولوژیک BT یا باسیلوس تورنژیانسیس به عنوان یکی از انواع حشرهکشهای بیولوژیکی جهت حذف آفت و در مرحله لاروی، سبب شده تا این روش مبارزه از اولویت بیشتری برخوردار باشد.
