واقع شدن استان قم در منطقهای گرم و خشک كه به شدت از كمبود منابع آب شيرين رنج میبرد از جمله مهمترین دغدغههای مردم اين استان و مسئولان از ديرباز به شمار میرود؛ موضوعي كه با شدت گرفتن در سالهای اخير عملاً اين منطقه را با بحران مواجه كرده است. اين در حالي است كه با روند رو به رشد خشك شدن درياچه نمك قم بيم آن میرود كه این بار پخش شدن ريزگردهاي نمكي نه تنها اين استان بلكه همسايگان را نيز با بحران مواجه كند.
سال گذشته بود كه مدیرکل هواشناسی استان قم در يك نشست خبري اعلام كرد: «به دلیل وقوع خشکسالی در هشت سال قبل و کاهش بارندگی در سالهای گذشته فقط چند روز گرد و خاک داشتیم اما در حال حاضر با شدت گرفتن اين معضل بیش از 100 روز از ایام سال با گرد و غبار مواجهایم.»
یحیی زارع افزود: «شدت يافتن دورههای خشكسالي در کنار احداث 15 سد بر روی قمرود و کاهش بارشها سبب شده تا اين بحران هر سال شدت بيشتري پيدا كند.» وي با اشاره به منابع داخلي و خارجي تأثیرگذار ادامه داد: «گرد و خاک منشأ داخلی و خارجی دارد. منشأ داخلی شامل استانهای قم، سمنان و سیستان و بلوچستان در بادهای 129 روزه و همچنین غرب، جنوب غرب کشور و بخشهایی از خوزستان و ایلام است بر این اساس ستاد اصلی گرد و خاک کشور در خوزستان تشکیل شده است.»
بحران در 150هزار هکتار از اراضی استان قم
همان طور كه گفته شد وجود خشكسالي در کنار كاهش بارشها و شور شدن منابع آبي به علت مصرف بالا و کاهش منابع آب شيرين از جمله دلايلي است كه به شدت بر افزايش کانون فعال گرد و غبار در استان قم افزوده است. مدیرکل محیط زیست استان قم با اشاره به اینکه 8هزار هکتار از اراضی استان به کانون فعال گرد و غبار تبدیل شده است میگوید: «پدیده گرد و غبار از مهمترین معضلات زیست محیطی در مرکز کشور است که چندین استان از جمله پایتخت را درگیر و بیش از 25 درصد جمعیت کشور را با مخاطرات جدی مواجه میکند.» تورج همتی میافزاید: «بر اثر خشکسالی مستمر و قطع حقابههای رودخانهها و تالابهای استان، 105 هزار هکتار از اراضی قم در حالت بحرانی قرار گرفته و 8 هزار هکتار نیز به کانون فعال گرد و غبار تبدیل شدهاند.»
معاون فنی اداره کل حفاظت محیطزیست قم نيز با اشاره به وضعيت بحراني دریاچه نمك قم و نقش آن در ايجاد ريزگردهاي نمكي ادامه میدهد: «هماکنون چهار کانون ریزگرد به مساحت ۴۰هزار هکتار در دریاچه نمک وجود دارد و این موضوع موجب شده تا شعاع ۵۰کیلومتری دریاچه نهتنها روستایی باقی نماند بلکه پوشش گیاهی منطقه بهطور کامل از بین رفته و این منطقه آماده تبدیل شدن به کانونهای ریزگرد است.»سيداحمد شفيعي با بحراني خواندن اين موضوع میافزاید: «وجود اين ریزگردها میتواند علاوه بر قم، استانهای مجاور از جمله تهران را تحتالشعاع قرار دهد؛ موضوعي كه به شدت میطلبد تا در اين زمينه به فكر چاره باشيم.»
نهال و بوتهكاري براي مهار ريزگردها
شدت گرفتن موضوع ريزگردها سبب شد تا سرانجام مسئولان استان قم براي مهار و کنترل اين مشکل چارهجویی كنند. مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري قم در این خصوص میگوید: «به منظور مقابله با ريزگردها دو طرح به صورت ويژه در دستور كار قرار گرفته است كه عبارتند از نهال و بوتهكاري و در كنار آن مالچپاشي كه به صورت جدي در سال جاري اجرايي خواهد شد.»
محمدتقی سجادی میافزاید: «به همين منظور براي نخستین بار بيش از 1000 هکتار از کانونهای تولید گرد و غبار در حاشيه جاده گرمسار و حاشيه شرقي قم با حضور بنيادهاي خيريه نهالکاری و بوتهکاري میشود.»وي ادامه میدهد: «از سال 1348 در مناطق بیابانی قم 9 هزار هکتار زیر کاشت درختان دستکاشت رفته است که پیشبینی میشود در سراسر استان بيش از 2 هزار و 400 هکتار کشت نهال هم در سه ماهه نخست سال 97 داشته باشيم.»
استان قم ظرفيت 34 هزار هکتار ذخیرهگاه ژنتیکي جنگلی دارد که قرار است تا پایان فروردین در بيش از 1385 هکتار از این مناطق نهالکاری کنیم که شش برابر طرحهایی است که در حوزه خارج از حريم شهر قم اجرا میشود . اين در حالي است كه به گفته اين كارشناس منابع طبيعي و آبخيزداري قرار است بهزودی بيش از 2 هزار هکتار برنامه مالچپاشي همراه با نهالکاری در جنوب شرقي استان اجرا شود.
قم مهمترین ذخیرهگاه ژنتيكي گياهي
از آنجا كه استان قم يكي از مهمترین ذخيرهگاههاي ژنتيكي گياهان كشور به شمار میرود لذا براي حفظ و نگهداری آن برنامههای ویژهای در دست اقدام است.مدیرکل منابع طبيعي استان قم در این خصوص میگوید: «استان قم ظرفيت 34 هزار هکتار ذخیرهگاه ژنتیکي جنگلی دارد که قرار است تا پایان فروردین در بيش از 1385 هکتار از این مناطق نهالکاری کنیم که شش برابر طرحهایی است که در حوزه خارج از حريم شهر قم اجرا میشود.»
سجادی با بیان اینکه 12 گونه گیاهی نادر در کشور وجود دارد میافزاید: «در استان قم بادامچه کوهی و گون دو گونه گیاهی نادر هستند که در حال حفظ و احیای این گونهها هستیم.»
