رزیتا تأکیدی*
اعتياد یک بيماری است كه عوامل متعددی در بروز و تداوم آن نقش دارند. عواملی همچون فردی، محيطی و اجتماعی. عوامل دیگری نیز به عنوان عوامل خطر در رخداد آن مؤثر هستند، مانند حضور در سنين نوجوانی و جوانی که فرد را برای اعتیاد مستعد میسازند. در ادامه، به شش عامل مهم تسهیلکننده اعتیاد اشاره میشود.
1- بحران هويت: روانشناسان از این وضعیت اغلب تحت عناوینی همچون «آشفتگی هویت»، «اختلال هویت» و «بحران هویت» یاد میکنند و در توصیف آن میگویند: «بحران هویت عبارت است از عدم توانایی فرد در قبول نقشی که جامعه از او انتظار دارد.» این سردرگمی در هویتشناسی باعث میشود نوجوانانی که عزت نفس کمتری دارند به مشکلاتی از قبیل اعتیاد به مواد مخدر گرفتار شوند.
2- عزت نفس پایین: عزت نفس بالا، حالتی است که در آن فرد خود را ارزشمند دیده که میتواند به گونهای موفقیتآمیز با چالشهای زندگیاش روبهرو شود و میداند ارزش و لیاقت آن را دارد که شاد باشد و سراغ دود و دم نرود. در نوجواني كه در دام اعتياد گرفتار ميشود برعكس اين حالت وجود دارد: او دچار عزت نفس پايين و خودتحقيري است كه سبب ميشود با كوچكترين بحران دچار اضطراب، ناامیدی و افسردگي شود.
3- حس كنجكاوي: يكي ديگر از عوامل رو آوردن به اعتياد در نوجوانان، حس كنجكاوي است. مصرفکنندگان مواد مخدر گاهی بدون سوءقصد حالات خود را هنگام استفاده یا بعد از استفاده، به دوستان خود بازگو میکنند.
4- خانواده و والدين معتاد: خانواده اولین محیطي است که فرزندان را با باورها، ارزشها و هنجارهاي جامعه آشنا میکند و بهتدریج، شخصیت فرزندان را بر اساس این عناصر شکل میدهد. فرزندان با الگوبرداري از والدین، اغلب رفتارهاي آنان، حتي رفتارهایي که والدین توجهي به آن ندارند را تقلید میکنند.
5- ارتباط و معاشرت با همسالان ناباب: ارتباطهای اینگونه در مدرسه و خارج از مدرسه نقش بسزايي در آشنايي نوجوان با مواد مخدر دارد. معمولاً انضباط حاکم بر مدارس و وجود گروههای غیرهمسال در مدارس موجب میشود که نوجوان امنیت لازم را برای فعالیتهای انحرافی پیدا نکند. این رفتار در شروع به عنوان تفریح توأم با تشویق سایر اعضای گروه است. گروههای هدایتکننده انحرافی در جامعه از این اعضای جدید حمایت و هر روز تلاش میکنند تا نوجوانان جدیدی را به این مواد آلوده سازند. نوجوان مبتلا به اعتیاد وقتی با سایر اعضای گروه همنوا و همرنگ شد، خود نقش جدیدی از جمله کشاندن پای افراد مستعد به اعتیاد را پیدا میکند. نوجوانانی که در اولین تجارب خویش در جمع اینگونه افراد، خود را ناهمنوا با گروه نشان دهند با طرد شدن يا حتي تنبيه، از گروه بيرون رانده میشوند. معمولاً در این زمان، نوجواناني كه معتاد شدهاند از سوی خانواده، مدرسه و همکلاسیها رانده شده و بیش از خود اعتیاد، این طردشدگی آنها را در انزوا قرار میدهد.
6- فقر و بيكاري: يكي ديگر از عوامل اعتياد جوانان، فقر مادي و بيكاري و نداشتن شغل مناسب است كه در دام اعتياد گرفتار میشوند.
*روانشناس
