حسن رضايي
چند سالي هست كه تغييرات سينوسي مقطع متوسطه در آموزش و پرورش، به مقطع دكتري در آموزش عالي نيز سرايت كرده است. تغيير مدل برگزاري آزمون دكتري و تغييرات پي در پي در نحوه تحصيل دانشجويان را ميتوان مهمترين اين اقدامات دانست. با اين وجود امسال با اعلام نتايج آزمون دكتري از سوي سازمان سنجش، پديدههاي جديدي در همين حوزه رقم خورد؛ پديدههايي كه تصور روبهرو شدن يك داوطلب با بخشي از آنها هم ميتواند ترسناك باشد. اولين مسئله قابل تأمل در اين زمينه، مربوط به نحوه گزينش دانشجويان براي قبولي در مقطع دكتري بود. از قرار معلوم، پس از تغييرات سينوسي درصد تأثير مصاحبه و آزمون كتبي طي سالهاي اخير، امسال باز هم دانشگاههايي برخلاف آييننامه ابلاغي وزارت علوم، آزمون كتبي جداگانه برگزار كرده، نمره آن را به عنوان بخشي از نمره مصاحبه داوطلب محاسبه كردهاند.
واقعيتي كه معلوم نيست بايد چگونه به تفسير آن پرداخت! موضوع دوم اما راجعبه شرايط و چگونگي انجام مصاحبه با دانشجويان بوده است. مسائل موجود در اين زمينه را شايد بتوان در دو حوزه دستهبندي كرد؛ اول اينكه هزينه انجام مصاحبه دكتري طي سال جاري در دانشگاههاي مختلف به طور ميانگين به رقم قابل توجه 500 هزار تومان رسيده است. اين يعني آنكه اگر دانشجويي در چهار دانشگاه به مصاحبه دعوت شود، بايد همين اول- وراي قبولي يا عدم قبولي در هر يك از دانشگاهها- 2ميليون تومان كنار بگذارد. مبلغي كه طبيعتاً تأمين آن براي يك فرد دانشجو چندان آسان نخواهد بود. از قرار معلوم، بيشترين بخش هزينه مورد اشاره نيز به حساب اساتيد حاضر در جلسه مصاحبه واريز ميشود. سؤال اين است كه يك مصاحبه نهايتاً نيمساعته مگر چقدر براي اساتيد آب ميخورد؟ و ديگر اينكه چرا دانشجو بايد تمام آن را بپردازد؟ به راستي آيا دريافت چنين مبلغ گزافي از يك دانشجو منصفانه است؟
يكي از داوطلبان آزمون دكتري در همين زمينه به رسانههاي دانشجويي گفته است: «شركت در فرآيند مصاحبه هزينههاي بالايي را به داوطلبان، كه اكثراً دانشجو هستند و بيكار، تحميل ميكند و من براي حضور در مصاحبه دانشگاههاي مختلف به طور ميانگين 500 هزار تومان هزينه كردهام.»
عمق فاجعه اما زماني مشخصتر ميشود كه بدانيم برخي دانشگاهها بهرغم دريافت هزينه مصاحبه در دو گرايش مختلف از دانشجويان، تنها در يك گرايش با آنها مصاحبه كردهاند؟ چرا؟ چون اساتيد محترم حاضر در جلسه، برخلاف اخلاق علمي و قانون، راجع به اولويت اصلي دانشجو از وي سؤال كردهاند و دانشجو نيز ناچار پاسخ داده است. پاسخي كه علاوه بر محروميت دانشجو از پذيرش در يك گرايش ديگر، طبيعتاً در روند پذيرش نهايي دانشجو و نمره مصاحبه وي تأثير گذاشته است.
مسئله دوم در اين زمينه اما رسيدن تعداد اساتيد مصاحبهكننده به عددهاي هفت يا هشت نفر است. امري كه از طرفي راز افزايش هزينه مصاحبه به 500 هزار تومان را ميگشايد و از سويي ديگر، استرس فراواني را بر داوطلب تحميل خواهد كرد؛ داوطلبي كه ظاهراً موظف است بدون دريافت هيچ خدمت خاصي، بعضاً ساعتها در صف مصاحبه بنشيند. تداخل در زمان مصاحبه دانشگاههاي مختلف و انجام چند مصاحبه مختلف براي يك داوطلب در چند دانشگاه مختلف در يك روز اما ديگر واقعيتي است كه در كنكور دكتري امسال ديده شد. امري كه عدم برنامهريزي صحيح مجموعه وزارت علوم براي انجام مصاحبههاي مهمي در اين سطح را نشان ميدهد. همه اينها اما هنوز عجيبترين پديده كنكور دكتري 96 نيستند. عجيبترين رويداد كنكور دكتري امسال پس از اعلام نتايج نهايي و توسط برخي داوطلبان روايت شد.
داوطلباني كه بهرغم حضور در مصاحبه يك دانشگاه، در اعلام نتايج نهايي غايب محسوب شدهاند و دانشجويان ديگري كه بهرغم عدم حضور در مصاحبه دانشگاهي ديگر، هنگام اعلام نتايج نهايي، با ديدن نمره مصاحبه خود در همان دانشگاه شگفتزده شدهاند! يكي از داوطلبان كنكور دكتري كه در رشته رفتار سازماني از سوي دانشگاه تهران دعوت به مصاحبه شده بود، در همين زمينه ميگويد: «متأسفانه بهرغم اينكه براي مرحله مصاحبه دانشگاه تهران در اين دانشگاه حضور پيدا كردم، اما در عين ناباوري وقتي كارنامه نهايي را مشاهده كردم، مقابل عملكرد من در مصاحبه دانشگاه تهران، كلمه «غايب» درج شده بود!» مجيد يكي ديگر از داوطلبان كنكور دكتري كه از سوي دانشگاه سمنان براي مصاحبه دعوت شده بود، اما با پديده شگفتانگيزتري روبهرو شده است.
وي ميگويد: «بنا به دلايلي علاقهاي به حضور در مرحله مصاحبه دانشگاه سمنان را نداشتم و بهرغم اين مسئله وقتي روز گذشته كارنامه نهايي خود را مشاهده ميكردم متوجه شدم كه دانشگاه سمنان براي من نمره رد كرده است و من را داوطلب حاضر در جلسه مصاحبه محسوب كرده است!» همه اينها را اما در كنار اين واقعيت بگذاريد كه: در تازهترين گزارش هيئت عالي تجديدنظر دانشگاهها، اعتراض به عدم پذيرش در مقطع دكتري پرارجاعترين شكايات دانشجويان طي دو سال اخير بوده است. مسئله اما باز هم به همين سادگي نيست! چراكه سؤال بسياري از داوطلبان آزمون دكتري پس از مشاهده كارنامه نهايي 96 اين بود كه: «آيا ميتوان به نتايج ارائه شده اعتراض كرد؟ و اگر جواب اين سؤال مثبت است، اساساً چگونه بايد اعتراضات خود را پيگيري كرد؟»
در ابتداي اين گزارش گفتيم كه روبهرو شدن هر داوطلب با يكي از اين وقايع نيز ميتواند ترسناك باشد. به نظر ميرسد حالا شما هم با ما همنظر شدهايد. همه اينها اما به معناي نبودن نقاط مثبت در كارنامه كنكور دكتري 96 نيست. امكان تغيير اولويتهاي انتخابي بعد از مصاحبهها، اتفاق مثبتي در كنكور دكتري امسال بود. اتفاق مثبتي كه متأسفانه آن هم به صورت اطلاعيه رسمي به دانشجويان اطلاع داده نشده بود! در نتيجه تنها آن دسته از داوطلباني كه از طريق سيستم پاسخگويي سنجش پيگيري كرده بودند از اين امتياز مطلع و بهرهمند شدند. اين تصميم مثبت مسئولان وزارت علوم اما يك ابتكار جالب توجه ديگر هم داشت؛ ابتكاري كه به راستي بايد در عصر رسانههاي ديجيتالي آن را ستود! ابتكار مورد اشاره اين بود كه داوطلبان بايستي تغيير اولويت را تنها به صورت دستي و از طريق فكس به سازمان سنجش اطلاع ميدادند!
و در پايان سؤال اين است كه به راستي در وزارت علوم چه خبر است؟ و اينكه آيا ما در اين گزارش كوتاه قادر هستيم آسيبهاي شرايط فعلي برگزاري آزمون دكتري را شرح دهيم؟ طبيعتاً نه! آزموني در بالاترين سطح تخصصي حوزه آموزش عالي برگزار شده و بيش از 260 هزار نفر در آن ثبتنام كردهاند، از اين تعداد، ۲۱۲ هزار و ۹۴۱ داوطلب در جلسه آزمون حضور يافتهاند و 200 هزار نفر مجاز به انتخاب رشته شدهاند. سپس75 هزار و 148 داوطلب مجاز به انتخاب كدرشتههاي تحصيلي دورههاي روزانه و همچنين ساير دورههاي آموزش عالي و 124 هزار و 155 داوطلب مجاز به انتخاب كدرشتههاي تحصيلي به جز دورههاي روزانه شدهاند. مرور كوتاه اين آمارها به خوبي ميتواند حجم و گستردگي معضلات مورد اشاره و همچنين تعداد خانوادههاي درگير با آن را نشان دهد. آيا زمان كار كردن مسئولان وزارت علوم فرا نرسيده است؟!
