شاهد توحيدي
فقيد سعيد، زندهياد حجتالاسلام والمسلمين حاج شيخ جعفر شجوني، در زمره پيشگامان مبارزات ديني و سياسي در شش دهه اخير به شمار ميرود. او فعاليتهاي مبارزاتي خويش را از عضويت در جمعيت فدائيان اسلام آغاز كرد و در دوران نهضت امام خميني و اوجگيري انقلاب اسلامي تداوم بخشيد و درچهار دهه پس از پيروزي انقلاب تا دوران وفات، دربسياري از عرصهها حضوري نمايان داشت. چند سال قبل «دفتر نشرممتاز»در اقدامي ارجمند، شمهاي از خاطرات و اسناد مبارزاتي آن مرحوم را به دست چاپ سپرد كه درجاي خود، منبعي مغتنم براي پژوهندگان تاريخ انقلاب به شمار ميرود. علي باقري تدوينگر اين اثر در بخش ديباچه خود بر اين كتاب آورده است: «حجتالاسلام والمسلمين حاج شيخ جعفر جوادي شجوني در فهرست افرادي بود كه بايد براي مصاحبه در باره حادثه تاريخي 15 خرداد به سراغشان ميرفتيم.
روز 1372/4/30 راي گفتوگو انتخاب شد. همراه گروه فيلمبرداري واحد تلويزيوني حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي راهي منزل ايشان شديم. با روي گشاده جمع ما را پذيرفت و بهزودي به اصل ماجرا پرداختيم. از حوادث واپسين سالهاي دهه 30 و سالهاي نخستين دهه 40 ياد كرديم تا گرد و غبار از حافظه تاريخ بزدايد و خاطرات سالهاي پيش از سه دهه قبل را زنده كند. حاصل گفتوگوها را پس از استخراج از نوار و بازنويسي به نظر جناب آقاي شجوني رسانديم و با حذف و اضافاتي چند به صورتي در آمد كه هم اينك پيش روي شماست.
وقتي از منزل آقاي شجوني خارج ميشديم، كولهبارمان علاوه بر ضبط 133 دقيقه خاطرات، دو مجلد كپي اسناد مبارزاتي وي ـ باقيمانده از ساواك منحله ـ بود كه ايشان در اختيارمان قرار داد.»
فراهم آورنده اثر در بخش ديگري از مقدمه خويش، درباره محتواي خاطرات و اسناد اين كتاب مينويسد: «پس از تنظيم تاريخي اسناد و نگارش خلاصهاي سيرگونه در آغاز آن، بر آن شديم حاصل گفتوگوها را نيز ضميمه و در قالب يك كتاب مستقل منتشر كنيم. گرچه سير حوادث و رخدادها در مجموعه اسناد و خاطرات جزء به جزء با هم منطبق نيست و هر يك مسير مستقلي را دنبال كرده است، ولي بدون ترديد مكمل يكديگر هستند و هر كدام زواياي تاريك ديگري را روشن ميسازد و از اين نظر بر غناي اين مجموعه افزوده است. اسناد مزبور شامل 238 سند است كه دوره زماني سوم بهمن ماه 1334 تا سوم آبان ماه 1357 را در بر ميگيرد. مروري بر اين مجموعه نشانگر كاركردها، انديشهها، خواستها، موضعگيريها و تطور آنها در شخصيت فردي است كه اين اسناد در طول بيش از دو دهه پا به پاي او پيش آمده و زوايايي از تفكرات، گرايشها، واكنشها و واكنشهاي مبارزاتياش را منعكس ساخته است. در عين حال نبايد اين مجموعه را كامل فرض كرد، زيرا قدرت نفوذ و حضور مأموران ساواك منحله محدوديت غير قابل انكاري است كه طبعاً نتايج و بازتاب آن نيز قادر نيست اين محدوديت را درنوردد و همه زواياي انديشه و عمل يك فرد را در بر گيرد، بنابراين بايد انتظارات را در همين محدوده خلاصه كرد. توجه به نكاتي چند در طليعه كتاب بر فايده اين مجموعه ميافزايد.
1ـ فهم صحيح مواضع و ديدگاههاي بازتابيده در اين اسناد، به ميزاني در گرو قرار گرفتن در فضايي است كه اين مباحث در آن مطرح شدهاند و بدون ترسيم شرايط اجتماعي، سياسي، فرهنگي و امنيتي كه بهمثابه ظرف اين محتواست، نميتوان به جايگاه واقعي كلمات پي برد.
2- اين مجموعه ما را بر آن داشت كه بر غلطهاي انشايي و املايي موجود چشم بپوشيم و از خواننده گرامي نيز بدين جهت پوزش ميطلبيم.
3ـ بيشترين تعداد اسناد حاضر مربوط به سالهاي 43ـ41 است و سندها نسبت به وقايع سالهاي 57- 42دچار فقر شديدي است كه علت كامل آن بر ما روشن نيست، ولي قطعاً تشديد خفقان و جو پليسي حاكم بر ايران در دهه 40 و 50 عامل تعيينكنندهاي در اين خصوص به شمار ميآيد.
4ـ اين مجموعه را پس از تنظيم اوليه در اختيار جناب آقاي شجوني قرار داديم تا در صورت لزوم به حذف و اضافه آن بپردازند. قضاوت و داوري در باره مسائل مطرح شده در اين مجموعه را به خوانندگان عزيز واميگذاريم و از پژوهشگران نكتهسنج و انديشمندان فرهيخته انتظار داريم ضعفها و كاستيهاي آن را به ديده عنايت و اغماض بنگرند.»
