زهرا چيذري
هفت، هشت سالگي خميره اصلي شخصيت انسان شكل ميگيرد و بسته به اينكه دوران كودكي چگونه سپري شده باشد تا حدود زيادي ميتوان آينده افراد را پيشبيني كرد و دستكم تصويري كلي از آن ارائه داد. به همين خاطر هم هست كه سنين كودكي براي ايجاد تغييرات پايدار در فرهنگ و پارادايمهاي اجتماعي، بهترين زمان و موقعيت است. در عين حال بهترين شيوه براي اين فرهنگسازي و تزريق هنجارهاي دلخواه به جامعه با برنامهريزيهاي بلندمدت روي كودكان نفوذ در ذهن و تخيل آنهاست و بازي يگانه راهكاري است كه ميتواند زمينهساز اين نفوذ باشد و اسباببازي هم ابزار اين نفوذ را فراهم ميآورد. حالا بازگرديم به فضاي جامعه امروز و آنچه در ميان جوانان ديده ميشود، گرايش عجيب دختران و پسران ما به سمتوسوي الگوهاي غربي بيترديد ريشه در دوران كودكي آنها دارد و ميتوان اين مسئله را در اسباببازيها و بازيهاي دوران كودكي آنها رديابي كرد. لوازم تحرير هم يكي از ظرفيتهاي ديگري است كه ميتواند اين نفوذ را تثبيت كند. بديهي است بچههاي مدرسهاي در ميان گزينههايي كه روي ميز لوازمالتحريرفروشيها چيده ميشود آنهايي را انتخاب ميكنند كه برايشان آشناتر هستند و به همين خاطر هم هست كه لوازمالتحرير چيني با تصاويري از انيميشنهاي مشهوري كه اسباببازيهايشان در دسترس بچههاست براي آنها محبوبترند و در رأس انتخابهايشان قرار دارند.
بگذريم از اينكه پدر و مادرها هم چندان بدشان نميآيد به سراغ اين قبيل لوازمالتحرير بروند؛ لوازمالتحرير ارزانقيمتي كه در فروشگاهها، نمايشگاهها و حتي در قطارهاي مترو و در دست دستفروشان قرار دارد و به قيمتي بسيار پايينتر از لوازمالتحرير ايراني به فروش ميرسد.
شايد به همين خاطر باشد كه بهرغم برنامهريزيهاي صورت گرفته و تلاشهايي كه براي توليد لوازمالتحرير ايراني و با نمادهاي ايراني در جريان است، هنوز هم شاهد حاكميت لوازمالتحرير چيني در بازار باشيم.
اگر بخواهيم از زاويهاي ديگر هم به اين موضوع نگاهي بيندازيم ميبينيم كه تا سال گذشته13 ميليون و 228 هزار و 147 دانشآموز داشتيم، اما به گفته رئيس مركز برنامهريزي منابع انساني وزارت آموزش و پرورش تعداد دانشآموزان نسبت به سال گذشته همه مقاطع درسي در حدود 315 هزار نفر افزايش پيدا كرده است. مطابق پيشبيني اسفنديار چهاربند در سال ۱۳۹۹ نيز در مقايسه با سال ۱۳۹۵ حدود يك ميليون و 300 هزار نفر افزايش جمعيت دانشآموزي خواهيم داشت. علاوه بر اينها حدود 4 ميليون دانشجو هم هستند كه به ظرفيت اين بازار اضافه ميشوند، اما مصرفكنندگان لوازمالتحرير تنها دانشآموزان و دانشجويان نيستند و ادارات هم جزو مصرفكنندگان عمده لوازمالتحرير هستند. اين به معناي ظرفيت بالاي اشتغالزايي براي كارگر و توليدكننده ايراني است. با وجود اين براساس آمار گمرك سهم توليدات داخلي نوشتافزار از كل بازار ميلياردي ايران، كمتر از 5 درصد بوده و اكنون اين بازار در تسخير توليدات چين، هندوستان و برخي كشورهاي اروپايي است. توليدكننده ايراني در اين ميان نه از حمايت مسئولان برخوردار است و نه در رقابت با لوزامالتحرير وارداتي با تصاوير شخصيتهاي نام آشنايي همچون مرد عنكبوتي، بنتن، درسا و آنا، سيندرلا و دهها و شايد صدها شخصيت ديگر شانسي براي انتخاب از سوي بچههاي ايراني دارد. بچههايي كه تنها شخصيتهايي همچون كلاه قرمزي و شخصيتهاي مجموعه شكرستان را ميشناسند و كاراكترهاي سينا يا پروانهها حتي اگر شبيه به خود آنها باشند و قصههايشان در همين شهر و ديار رخ داده باشد براي بچهها غريبهاند چون نه در قصه، نه در انيميشن و بازي رايانهاي و نه در قالب اسباببازي به آنها معرفي نشدهاند.
حالا نيمههاي شهريور را پشت سرميگذاريم و دوباره والدين و خانوادهها براي تهيه نوشتافزار و لوازمالتحرير بچههاي مدرسهاي به جنب و جوش افتادهاند و به سراغ بازار و نمايشگاهها و فروش ويژههايي كه در اين اوقات از سال بازارش حسابي داغ ميشود، ميروند؛ بازارهايي كه وقتي واردشان ميشويد و وقتي برخورد بچهها را در مواجهه با لوازمالتحرير با تصاوير كودكانه ايراني و غربي ميبينيد، بهتر دستتان ميآيد که چگونه فرهنگ غربي از مجراي اسباببازي و لوازمالتحرير توانسته است به ذهن و تخيل فرزندان ما راه يابد.
